Schultz potrafi negocjować z przestępcami i przedstawicielami władz, ale jego kontrola nad sytuacją ma swoje granice. Relacja z Django wystawia na próbę dystans między jego zasadami a wykonywanym zawodem.
Dentysta, który potrafi przekuć słowa w przewagę
Doktor King Schultz, grany przez Christopha Waltza, przedstawia się jako człowiek przyzwyczajony do wyjaśniania, kim jest, zanim inni zrozumieją, co robi. Jego dawny zawód dentysty i praca łowcy nagród tworzą zaskakujące połączenie. Uprzejmy wygląd nie odbiera mu zdolności do zabijania — sprawia jedynie, że przeciwnicy się jej nie spodziewają.
Sposób, w jaki mówi, nadaje bieg wydarzeniom. Zadaje konkretne pytania, prosi o nazwiska i stawia warunki, podczas gdy inni bohaterowie uciekają się do bezpośrednich gróźb. Długie wypowiedzi mogą bawić, ale pełnią też praktyczną funkcję: zmuszają rozmówcę do poruszania się w obrębie rozmowy, której pełny sens Schultz zna od początku.
Epizod z szeryfem Billem Sharpem pokazuje, jak działa ta metoda. Zachowanie, które wydaje się przestępcze, zyskuje inne wyjaśnienie, gdy łowca ujawnia tożsamość celu i dokumenty, które ma przy sobie. Lokalne władze najpierw reagują na to, co widzą, a dopiero potem muszą wziąć pod uwagę to, co wie Schultz. Bohater doskonale wykorzystuje tę różnicę między pozorami a wiedzą.
Ząb umieszczony na jego wozie dopełnia ekscentrycznego wizerunku. To widoczny znak profesji, która nie określa już całej jego działalności. Przedmiot przywodzi na myśl osobliwy, wędrowny symbol zawodowej rzetelności, a zarazem towarzyszy pracy polegającej na tropieniu ludzi i pobieraniu za nich nagrody. Film zachowuje to napięcie, nie sprowadzając doktora do roli zwykłego oszusta.
Wolność Django i przyjaźń, która zmienia ich relację
Początkowo relacja z Django ma charakter czysto użytkowy. Schultz musi rozpoznać braci Brittle, a Django potrafi ich wskazać. Początkowy układ między nimi wynika z tej potrzeby, a nie z natychmiastowej przyjaźni. Obietnica wolności otwiera realną możliwość, ale przypomina też, że na początku to doktor ma więcej informacji, środków i swobody decydowania.
Jego sprzeciw wobec niewolnictwa współistnieje z koniecznością poruszania się w społeczeństwie, które je chroni. Może wykorzystać transakcję kupna i sprzedaży, by uwolnić człowieka z niewoli, a później posługiwać się dokumentami i nagrodami, aby uzasadnić swoje podróże. Ta sprzeczność nie znika tylko dlatego, że jego intencje różnią się od intencji handlarzy: historia pokazuje, jak bardzo zależy od zasad, które uważa za moralnie odrażające.
Współpraca zmienia się, gdy Django przestaje być jedynie kimś, kto potrafi rozpoznać kilka twarzy. Uczy się zawodu, wykazuje się rozsądkiem i ujawnia własny cel: odnaleźć żonę. Podczas zimowego okresu szkolenia ich więź zyskuje dość czasu, by przestać przypominać krótką transakcję. Towarzysz staje się kimś, czyja przyszłość ma dla mentora osobiste znaczenie.
Schultz interpretuje poszukiwania Broomhildy przez pryzmat niemieckiej legendy. Dzięki temu dostrzega w nich bohaterskie przedsięwzięcie, podczas gdy otaczający ich porządek społeczny widziałby jedynie własność i ucieczkę. Opowieść o Zygfrydzie i Brunhildzie nie dowodzi, że Django jest postacią wybraną przez los; pokazuje, jak doktor odnajduje własny kulturowy język, by zrozumieć jego cel i go wesprzeć.
Christoph Waltz nadaje bohaterowi ciepło, które nie odbiera mu profesjonalizmu. Ciekawość Django, ironia i pewna satysfakcja z dobrze przeprowadzonej akcji pozwalają dostrzec różne emocje. Pewność siebie w słowach nie zawsze jest tą samą maską: czasem chroni interesy, czasem wyraża przywiązanie, a czasem próbuje opanować dyskomfort, z którym nie da się już nic zrobić.
Granice Schultza w Candyland
Plan uratowania Broomhildy wymaga udawania kupca zainteresowanego brutalnym interesem. Schultz proponuje strategię, która opiera się na symulowaniu obojętności wobec cierpienia. Dopóki może traktować sytuację jak negocjacje, zachowuje kontrolę. Bliskość przemocy Candiego sprawia jednak, że odgrywana rola staje się doświadczeniem, które go przerasta.
Śmierć D’Artagnana nie kończy się w chwili, gdy do niej dochodzi. Powraca w myślach Schultza i odbiera mu możliwość spokojnego zasiadania przy stole. Bohater, który wcześniej przedstawiał zabijanie jako działania dozwolone prawem, musi zmierzyć się z przemocą, której normalizacji nie potrafi zaakceptować. Różnica nie polega wyłącznie na tym, że widzi krew, lecz także na systemie, który każe udawać szacunek dla człowieka wydającego rozkazy.
Kiedy Candie żąda uścisku dłoni, dodaje rytuał potwierdzenia do umowy, która i tak została już zawarta. Schultz mógłby odejść, gdyby dopełnił tego gestu, ale decyduje się strzelić. Jego odmowę można odczytać zarówno jako moralną granicę, jak i jako porażkę wzięcia odpowiedzialności za ludzi, którym próbował pomóc. Film pozwala uznać oba odczytania, nie rozstrzygając sprawy odwołaniem do słowa „honor”.
Śmierć doktora pozbawia Django człowieka, który zwykle objaśniał zasady i rozmawiał z władzami. Ta nieobecność zmienia kształt opowieści: uczeń będzie musiał sam połączyć grę aktorską, spostrzegawczość i siłę. Dziedzictwo Schultza obejmuje przydatną wiedzę, ale też przykład tego, co się dzieje, gdy osobista decyzja niszczy wspólną drogę wyjścia.
Rolę tę można rozpatrywać w kontekście współpracy Christopha Waltza z Tarantino, ale Schultz zachowuje własną, wyrazistą tożsamość. Jego wyjątkowość polega na tym, że rozumie wiele pułapek tego świata, a mimo to nie potrafi przez niego przejść bez załamania. Jego pomoc ma decydujące znaczenie, podobnie jak cena, jaką płaci za ostatni impuls. To połączenie czyni z mentora postać bardziej złożoną niż nieskazitelny głos sumienia.
Wróć do przewodnika po Django.
Zobacz wszystkie artykuły w Django bez łańcuchów: ratunek, bohaterowie i western południowy
