Ich relacja zaczyna się od konkretnej potrzeby Schultza, a zmienia po śmierci braci Brittle. Rozdzielenie obu porozumień pozwala zrozumieć, jak transakcja przeradza się we współpracę.
Pierwszy układ: rozpoznanie braci Brittle
Pierwsze porozumienie między Schultzem a Django opiera się na różnicy w posiadanej wiedzy. Łowca nagród ściga braci Brittle, ale nie potrafi ich rozpoznać. Django zna ich twarze, ponieważ byli jego oprawcami. Dzięki tej pamięci człowiek, który dopiero co uwolnił się od handlarzy, staje się niezbędny do wykonania zadania.
Schultz objaśnia warunki podczas rozmowy w saloonie Daughtreya. Django ma mu towarzyszyć, dopóki nie odnajdą trzech braci, i wskazać ich. W zamian doktor obiecuje go uwolnić i zapłacić mu po dwadzieścia pięć dolarów za każdego z nich, czyli łącznie siedemdziesiąt pięć dolarów. Nie chodzi jeszcze o udział w nagrodach, który zaproponuje później.
Precyzyjne określenie warunków ma znaczenie, ponieważ porozumienie nie jest zawierane przez dwie osoby dysponujące takim samym zakresem swobody. Schultz uczestniczył w zakupie i fizycznym uwolnieniu Django, ma środki i decyduje o dalszej podróży. Sam przyznaje, że choć gardzi niewolnictwem, tymczasowo wykorzystuje zależność człowieka, którego pomocy potrzebuje.
Obietnica wyznacza jednak granice tej zależności. Współpraca dotyczy konkretnego zadania i ma przynieść rezultat, który powinien zmienić położenie Django. Doktor nie żąda bezterminowego posłuszeństwa ani nie przedstawia otrzymanej pomocy jako długu niemożliwego do spłacenia. Napięcie tkwi w tym, że pakt wykorzystuje istniejącą nierówność, by umożliwić wyjście z tej sytuacji.
Od wiedzy jeńca do uznanej wolności
Dla Django, bracia Brittle to nie tylko nazwiska zleceniodawcy. Wspomnienie Broomhildy i kary sprawia, że poszukiwania mają osobisty cel. Porozumienie pozwala na chwilowe połączenie dwóch różnych motywacji: Schultz chce odebrać nagrodę, a Django chce wystąpić przeciwko ludziom, których zna i uważa za winnych.
Spotkanie na plantacji pokazuje, że wkład Django nie jest bierny. Rozpoznaje mężczyzn i bierze udział w starciu. Akcja wykracza poza samo wskazanie celów, które przewidywał układ, bo były jeniec po raz pierwszy ma środki, by działać. Pakt otwiera możliwość, którą Django wykorzystuje szerzej.
Schultz odgrywa kluczową rolę, wyjaśniając śmierć braci za pomocą dokumentów, które ma przy sobie. Inicjatywa Django i znajomość procedur doktora uzupełniają się. Żaden z nich nie rozwiązałby tej sytuacji w taki sam sposób, dysponując jedynie umiejętnościami drugiego: jeden rozpoznaje cele, a drugi potrafi przedstawić działania tak, by ci, którzy mogliby uniemożliwić im odjazd, nie stanęli im na drodze.
Śmierć braci Brittle pozwala spełnić początkowe warunki. Django otrzymuje obiecaną wolność, a relacja przestaje opierać się na zleceniu, które uzasadniało podróż. Ta zmiana jest istotna, ponieważ każda późniejsza współpraca musi wynikać z innej propozycji, a nie z niewyjaśnionego przedłużania kontroli doktora.
Wolność prawną, którą przyznaje mu opowieść, nie oznacza końca rasizmu ani gwarancji bezpieczeństwa w każdym miejscu. Zmienia jednak sytuację, z której Django może decydować, czy kontynuuje współpracę. Film nadaje temu wyborowi wyraźny, osobisty cel: jego żona nadal jest w niewoli, a on chce ją odnaleźć. Nowa autonomia nie wymazuje więzi, która skłoniła go do oporu.
Zimowy układ i poszukiwania Broomhildy
Schultz proponuje wtedy wspólną pracę przez zimę, podział jednej trzeciej zdobywanych nagród z Django oraz pomoc w poszukiwaniach Broomhildy po zakończeniu tego etapu. Ten drugi pakt obejmuje naukę i późniejszy cel. Nie należy przenosić udziału w nagrodach wstecz, jak gdyby był on pierwotnym warunkiem rozpoznania braci Brittle.
Doktor wyjaśnia swoje zainteresowanie połączeniem zawodowej okazji z osobistą odpowiedzialnością. Uwolnił człowieka, którego przyszłość nie jest mu obojętna, i wysłuchuje historii poszukiwań, które łączą się z jego własną kulturą poprzez imię Broomhildy. Współpraca zaczyna obejmować zaangażowanie, którego nie da się wyjaśnić samą kalkulacją nagrody.
Dla Django zima oznacza zdobywanie środków i umiejętności, zanim zbliży się do potężnego właściciela. Oczekiwanie ma swój cel, choć dla człowieka rozdzielonego z żoną nadal pozostaje oczekiwaniem. Późniejszy montaż ukazuje ten czas jako podróże, ćwiczenia i wspólną pracę, dzięki czemu drugi układ nie pozostaje jedynie pustą obietnicą.
System nagród zapewnia pieniądze i rozpoznawalną tożsamość zawodową. Zmusza też Django do zrozumienia, że niektóre zabójstwa popełniane w ramach tego fachu nie będą związane z osobistym długiem tak bezpośrednio jak w przypadku braci Brittle. Nauka obejmuje również tę moralną trudność: wykonanie zlecenia wymaga innego stosunku do celu niż osobista zemsta.
Kiedy wspólnie przygotowują uwolnienie Broomhildy, łączy ich już wspólna historia. Schultz może zaproponować skomplikowaną mistyfikację, ponieważ Django nauczył się odczytywać sytuacje i odgrywać rolę. Ostateczna misja wykorzystuje umiejętności rozwinięte podczas drugiego układu, choć związane z nią ryzyko przewyższa wszystko, z czym zetknęli się jako łowcy nagród.
Rozdzielenie obu paktów pozwala dostrzec, jak zmienia się ich relacja. Pierwszy zamienia niezbędną wiedzę w obietnicę wolności i zapłaty; drugi oferuje ograniczoną w czasie współpracę, która prowadzi do osobistej pomocy. Przyjaźń nie zastępuje w magiczny sposób pieniędzy ani początkowych nierówności. Rozwija się, gdy obaj dotrzymują warunków, renegocjują je, a w końcu ryzykują więcej, niż uzgodnili, gdy się poznali.
Wróć do przewodnika po filmie „Django”.
Zobacz wszystkie artykuły w Django bez łańcuchów: ratunek, bohaterowie i western południowy
