Czy u Tarantina jest miejsce na odkupienie? Łuki postaci, przemiany i oporni bohaterowie

Nie wszyscy główni bohaterowie muszą stać się lepszymi ludźmi, by domknąć historię. U Tarantina występują przemiany moralne, praktyczne lekcje, umacnianie się tożsamości i nawyki prowadzące do katastrofy.

Łuk postaci może zmienić więcej niż tylko jej moralność

Mówiąc o łuku postaci, mamy na myśli obserwowanie jej przemiany w toku opowieści. Może ona dotyczyć tego, co dana osoba wie, czego pragnie, w co wierzy lub co potrafi zrobić. Nie zawsze oznacza odkupienie. Bohater może zdobyć władzę, nie stając się bardziej współczującym, albo zrozumieć, że coś utracił, nie potrafiąc tego naprawić. Rozróżnienie tych możliwości pozwala analizować twórczość Tarantina bez narzucania jednej miary rozwoju.

Warto też odróżniać modele struktury opowieści. Struktura trzech aktów kojarzona z podręcznikami scenariopisarstwa i podróż bohatera to różne ramy, choć popularne analizy czasem je łączą. Żadna z nich sama w sobie nie wymaga, by wszyscy bohaterowie kończyli historię moralnie oczyszczeni. Twierdzenie, że Tarantino odrzuca te modele, bo jego bohaterowie są brutalni, myli formę opowieści z konkretnymi oczekiwaniami etycznymi.

Film może przedstawiać postać, która pozostaje względnie niezmienna, a jednocześnie zmieniać otaczający ją świat. Może też stopniowo ujawniać cechy, które istniały już wcześniej, przez co zmienia się bardziej nasze postrzeganie niż sama osoba. To rozróżnienie jest szczególnie przydatne w historiach z przestawioną chronologią. Późne odkrycie czyjejś tożsamości nie oznacza, że postać nabyła ją w chwili, gdy poznaje ją widz.

„Wściekłe psy” pokazują, jak można oddzielić ujawnienie prawdy od przemiany. Odkrycie, kim naprawdę jest pan Orange, zmienia nasze spojrzenie na jego wcześniejsze czyny. Film nie pokazuje, że podczas uwięzienia staje się policjantem. Zmienia dostępne nam informacje i zmusza do ponownego przemyślenia relacji opartej na zaufaniu. Łuk emocjonalny i sposób dawkowania tajemnicy to nie to samo.

Jules jest wyraźnym przykładem możliwości odkupienia

Jules nie pozwala utrzymywać, że w filmach Tarantina nikt nie próbuje się zmienić. Po przeżyciu sytuacji, którą uznaje za niezwykłą, postanawia przemyśleć swoje życie. Film nie wymaga, by widz podzielał jego religijne wyjaśnienie, żeby zrozumieć konsekwencje: Jules przypisuje temu wydarzeniu znaczenie i wykorzystuje je, by poddać w wątpliwość przemoc, którą dotąd stosował bez zastanowienia.

Spotkanie w barze zamienia ten zamiar w próbę. Jules nadal potrafi zdominować innych i zabić, ale próbuje inaczej rozwiązać sytuację zagrożenia. Jego przemiana nie polega na utracie całej siły ani na niezdolności do obrony. Chodzi o to, by zastanowił się, jak wykorzystuje władzę, którą wciąż ma. Scena pokazuje moralny wybór w konkretnej sytuacji.

Nie oznacza to, że już nigdy się nie pomyli. Opowieść kończy się, zanim poznamy całe jego dalsze życie. Odkupienie jawi się jako obrany kierunek i początek praktycznej zmiany, a nie pełne potwierdzenie przemiany. Dzięki temu interpretacja jest precyzyjniejsza: film pokazuje człowieka, który próbuje przestać powtarzać pewien schemat, choć nadal ma warunki, by do niego wrócić.

Vincent stanowi kontrast, bo nie przypisuje temu samemu wydarzeniu takiego samego znaczenia. Jego niezmienność nie świadczy o braku pomysłu na postać. Sprawia, że różnica między nimi staje się istotna. Dwie osoby mogą przeżyć to samo, a wyciągnąć odmienne wnioski. Montaż „Pulp Fiction” podkreśla ten rozdźwięk, pozwalając widzowi poznać konsekwencje, których bohaterowie jeszcze nie są świadomi.

Jackie Brown zyskuje większą swobodę działania

Jackie zaczyna w systemie zależności: niestabilna praca, cudze pieniądze, policyjna obserwacja i groźby ze strony przestępców. Jej droga polega na znalezieniu sposobu, by wpłynąć na te okoliczności. Jej inteligencja nie pojawia się nagle pod koniec. Film pozwala widzom stopniowo dostrzegać zdolności, które inni lekceważą lub próbują wykorzystać do własnych celów.

Jej sukces nie musi być przedstawiony jako moralne oczyszczenie. Oszukuje, kalkuluje i podejmuje ryzyko, by znaleźć wyjście. Dramatyczne pytanie brzmi: ile kontroli może odzyskać nad swoim życiem i jaką cenę emocjonalną będzie musiała za to zapłacić? Relacji z Maxem nie da się rozwiązać po prostu pieniędzmi ani zwycięstwem nad przeciwnikiem. Zdobycie szansy nie oznacza zachowania wszystkich relacji, na których nam zależy.

Max z kolei nie zmienia się w innego człowieka w wyniku spektakularnej przemiany. Film ukazuje jego uważność, pragnienia i wahania, a zarazem powściągliwą osobowość. Jego ostateczną decyzję można odczytać jako wyznaczenie granicy lub dokonanie wyboru, ale nie należy sprowadzać jej do porażki wynikającej z niespełnienia uniwersalnego wzorca bohaterstwa. Powściągliwość również może być działaniem dramatycznym.

Beatrix i Django łączą niezmienność z nauką

Przez większą część „Kill Billa” Beatrix kieruje się żądzą zemsty, ale informacje o jej macierzyństwie i relacji z Billem zmieniają jej perspektywę. Jej droga nie sprowadza się do przemiany ze złej osoby w dobrą. Obejmuje odzyskanie tożsamości i relacji, które uważała za utracone, a także zmierzenie się z konsekwencjami wcześniejszego życia.

Django zdobywa umiejętności, pewność siebie i zdolność do samodzielnego działania, ale jego cel emocjonalny pozostaje w dużej mierze niezmienny. Przemiana polega na zmianie jego pozycji wobec świata i zdobyciu środków, dzięki którym może w nim działać. Taki rozwój pozwala opowiedzieć historię osobistego wyzwolenia, nie sugerując, że jego zwycięstwo samo w sobie rozwiązuje problem niewolnictwa, który film przedstawia w kontekście historycznym.

Tarantino nie rezygnuje z łuków postaci, lecz układa je na różne sposoby. Jules próbuje zmienić swoje postępowanie, Jackie poszerza swoją autonomię, Django uczy się działać, a Vincent trwa przy niebezpiecznych nawykach. Rozpoznanie tych różnic jest bardziej owocne niż oczekiwanie od wszystkich odkupienia albo odmawianie go każdemu. Postać można zrozumieć przez to, co zmienia, co pozostawia bez zmian i jaką cenę płaci za działanie w konkretnej historii.

Zajrzyj do przewodnika po dialogach i strukturze narracyjnej u Tarantina.

Zobacz wszystkie artykuły w Dialogi Quentina Tarantino: słowa, czas i postacie