Przejście do czerni i bieli nie zawsze oznacza wspomnienie. Tarantino wykorzystuje je, by zmienić wizualny porządek sceny, przywołać inne formy kina i uwidocznić przerwanie.
Zmiana koloru modyfikuje oczekiwania
Gdy film kolorowy przechodzi w czerń i biel, widz dostrzega zmianę jego wizualnych reguł. Może początkowo odczytać ją jako przeskok w czasie, zmianę punktu widzenia albo nawiązanie do innego kina. Żadna z tych interpretacji nie jest automatyczna. Sekwencja musi dostarczyć wskazówek pozwalających zrozumieć, jaki związek ma nowy wygląd obrazu z akcją.
Tarantino wykorzystuje te oczekiwania, by na różne sposoby posługiwać się obrazem monochromatycznym. Brak koloru ogranicza część informacji, a uwydatnia inne zależności: kontrast, jasność, sylwetki i faktury. Twarz może odcinać się od tła dzięki światłu, a nie barwom. Obraz nadal jest skonstruowany, nawet jeśli przywodzi na myśl starszą tradycję.
Czerń i biel nie gwarantuje też realizmu ani dokumentalnego dystansu. Może być równie sztuczna i ekspresyjna jak nasycona paleta barw. W filmie łączącym różne gatunki taka zmiana pozwala na chwilę przyjąć inny język filmowy. Widz dostrzega zmianę, choć historia nie przenosi się do innego świata.
Warto odróżnić funkcję narracyjną od technicznego sposobu uzyskania obrazu. Obraz monochromatyczny może powstać na różne sposoby — na etapie rejestracji lub obróbki. Sam widok efektu nie wystarcza, by stwierdzić, jakiego materiału użyto ani na którym etapie usunięto kolor. Te informacje należą do dokumentacji produkcyjnej, podczas gdy analiza sceny zaczyna się od tego, co rzeczywiście widzimy.
Kill Bill: przemoc, pamięć i różne wersje
Na początku Kill Bill widzimy zranioną twarz Beatrix w czerni i bieli. Bliski kadr, oddech i głos Billa budują sytuację bezbronności. Obraz monochromatyczny skupia uwagę na twarzy i różnicach w oświetleniu, zanim reszta filmu ukaże znacznie bardziej zróżnicowane konwencje.
Zmiana podczas walki z 88 Szaleńcami pełni inną funkcję. W niektórych wersjach sekwencja przechodzi w czerń i biel, choć akcja trwa dalej. Niekoniecznie oglądamy inne wspomnienie: walka zachowuje ciągłość. Zmiana przekształca wygląd przemocy i modyfikuje relację między krwią, ciałem a powierzchnią.
Artykuł o czerni i bieli w scenie walki pozwala przyjrzeć się temu fragmentowi z bliska. Aby go porównać, trzeba ustalić, o którą edycję chodzi, ponieważ wersje japońskie i wydania będące częścią większej całości nie zachowują dokładnie tego samego opracowania wizualnego. Twierdzenie dotyczące każdej kopii Kill Bill może być fałszywe, jeśli pomija te różnice.
Związek z klasyfikacją wiekową i cenzurą należy opisywać precyzyjnie. Ograniczenie widoczności czerwieni krwi może wpływać na odbiór sceny, ale rezultat wpisuje się też w tradycję filmów emitowanych w telewizji, zmodyfikowanych kopii i zmian formatu. Funkcja estetyczna i warunki wyświetlania mogą współistnieć, nie sprowadzając się do jednego uniwersalnego wyjaśnienia.
W Kill Bill różnorodność wizualna należy do dzieła, które zmienia konwencję zależnie od bloku narracyjnego. Czerń i biel współistnieje z animacją, intensywnymi barwami i innymi formami stylizacji. Jej skuteczność wynika z tych powiązań: każda zmiana modyfikuje nasze oczekiwania wobec kolejnego fragmentu, a zarazem podtrzymuje energię filmu przedstawiającego się jako spotkanie różnych tradycji.
Death Proof i wrażenie, że ingerowano w kopię filmu
W Death Proof monochromatyczny fragment drugiej części przerywa film, który już wcześniej zwracał uwagę na właściwości nośnika. Późniejszy powrót do koloru odbiera się jako modyfikację samego obrazu. Zabieg może przywodzić na myśl kopię, której stan się zmienia, a nie przejście psychologiczne wyraźnie przypisane konkretnej postaci.
Powiązanie z brakującymi rolkami i zniszczoną taśmą filmową pomaga zrozumieć ten materialny wymiar. Zarysowania, przeskoki i zmiany wyglądu naśladują historię obiegu filmu. Film nie próbuje sprawić, byśmy całkowicie zapomnieli o nośniku, na którym jest wyświetlany. Zachęca nas do czerpania przyjemności z obrazu, który zachowuje wyobrażone ślady użytkowania.
Nie oznacza to, że negatyw przypadkowo uległ wszystkim widocznym uszkodzeniom. Estetyka zniszczonej kopii to świadomy wybór realizowany za pomocą środków stosowanych podczas zdjęć i w postprodukcji. Utożsamienie efektu z rzeczywistym uszkodzeniem zatarłoby celową pracę, dzięki której każdą zmianę można umieścić w odpowiednim momencie.
Rozważania o taśmie filmowej i kinie cyfrowym mogą dostarczyć kontekstu, ale nie zastępują analizy tych sekwencji. Preferencje reżysera dotyczące nośnika same w sobie nie wyjaśniają, dlaczego jedno ujęcie traci kolor, a inne go odzyskuje. Głównymi przesłankami pozostają tempo zmiany, akcja i kontrast z tym, co ją poprzedza.
Porównanie powinno uwzględniać także dźwięk, który może zachować ciągłość, gdy wygląd obrazu radykalnie się zmienia.
Obraz monochromatyczny działa więc jako zmiana sposobu odczytania sceny. Może skupić uwagę na ranie, przekształcić walkę albo uwidocznić fikcję używanej kopii. Tarantino nie ogranicza go do jednej funkcji związanej z czasem. Jego siła tkwi w tym, że potrafi zmienić naszą uwagę, niekoniecznie zatrzymując akcję toczącą się w kadrze.
Wróć do fotografii i techniki wizualnej Tarantino.
Zobacz wszystkie artykuły w Styl wizualny Tarantino: kadrowanie, kamera, światło i montaż
