Tarantino i celuloid: kręcenie, projekcja i zachowanie

Obrona celuloidu przez Tarantino łączy doświadczenie estetyczne z decyzjami dotyczącymi materialnego nośnika. Aby ją zrozumieć, trzeba rozróżnić sposób rejestrowania filmu, jego wyświetlania i przechowywania.

Wypowiedź w Cannes i to, o co tak naprawdę toczył się spór

Podczas konferencji prasowej w Cannes 23 maja 2014 roku Quentin Tarantino wyraził sprzeciw wobec zastępowania projekcji fotochemicznej projekcją cyfrową. Opisał tę zmianę jako zniknięcie kina, jakie znał, i porównał projekcję cyfrową do telewizji. Była to osobista ocena doświadczenia kinowego, a nie powszechnie uznana definicja techniczna.

Ważne jest tu doprecyzowanie kwestii projekcji. Kręcenie na taśmie filmowej nie gwarantuje, że widzowie zobaczą kopię fotochemiczną: obraz można zdigitalizować i wyświetlać z pliku. I odwrotnie, sam nośnik kopii projekcyjnej nie zawsze ujawnia wszystkie procesy zastosowane przy jej produkcji. Kamera, postprodukcja i projektor odpowiadają za powiązane, ale różne etapy.

Jego argument najlepiej rozumieć jako obronę całościowej praktyki. Nośnik rejestracji zachowuje określoną fakturę obrazu i związane z nią decyzje dotyczące pracy; kopia projekcyjna wnosi własną materialność; sala kinowa organizuje uwagę widowni. Zdaniem Tarantino utrata któregokolwiek z tych elementów wpływa na znaczenie całości. Można zrozumieć to stanowisko, nie twierdząc, że dzieło cyfrowe przestaje być kinem lub nie ma wartości artystycznej.

Warto też odróżnić preferencje reżysera od porównania jakości dwóch konkretnych projekcji. To, co widzi publiczność, zależy od stanu materiałów, przygotowania kopii, sprzętu i warunków panujących w sali. Format to istotny wybór, ale nie zastępuje pracy związanej z wyświetlaniem filmu. Prestiżowa nazwa nośnika sama w sobie nie naprawi źle zaprezentowanego obrazu.

Nienawistna ósemka: od preferencji do premiery kinowej

Nienawistna ósemka to jeden z najwyraźniejszych przykładów takiego przywiązania do materialnego nośnika. Film nakręcono na taśmie 65 mm w systemie Ultra Panavision 70, a jego specjalna premiera odbyła się na kopiach 70 mm. Różnica między tymi liczbami nie jest sprzecznością: opisują formaty rejestracji i projekcji. Realizacja projektu wymagała przywrócenia warunków projekcyjnych, z których wiele kin już na co dzień nie korzystało.

Kodak poświęcił realizacji i projekcji filmu dwie rozmowy opublikowane w grudniu 2015 i styczniu 2016 roku. Omawiano w nich zarówno pracę fotochemiczną, jak i wyzwania związane z ponownym uruchomieniem projekcji 70 mm w różnych kinach. Ten przykład pokazuje, że decyzja nie kończyła się na wyborze kamery: potrzebny był cały łańcuch, który dostarczyłby obraz widzom w zaplanowanym formacie.

Szeroki obraz jest szczególnie interesujący w filmie, którego akcja rozgrywa się głównie we wnętrzu i skupia na grupie postaci. Szeroki format może porządkować jednoczesne relacje, odległości i spojrzenia, a nie tylko pokazywać krajobrazy. Nie ma estetycznej zasady, która rezerwowałaby wielki format dla gór czy armii. Analiza Ultra Panavision 70 w filmie Nienawistna ósemka omawia to konkretne zastosowanie.

Wersje Nienawistnej ósemki wymagają jeszcze jednego rozróżnienia: nośnik i montaż to nie to samo. Prezentacja może zmieniać czas trwania, strukturę lub elementy seansu, podczas gdy inna różnica dotyczy użytej kopii. Mieszanie tych dwóch kwestii utrudnia ustalenie, co zobaczył każdy widz, i przypisuje formatowi zmiany, które wynikają z montażu.

Kino New Beverly Cinema przenosi obronę nośnika na grunt praktyki kinowej. Utrzymywanie repertuaru obejmującego kopie filmowe sprawia, że preferencja nie ogranicza się do deklaracji składanych na festiwalach. Wpływa to na dostępność materiałów i sposób prezentacji każdego seansu. Dzięki temu widzowie mogą porównywać rzeczywiste doświadczenia, zamiast jedynie wyobrażać sobie różnicę na podstawie kontrowersji.

Ochrona nie oznacza opowiedzenia się po jednej ze stron

Ochrona stawia przed nami odrębne wyzwania. Film fizyczny wymaga odpowiednich warunków przechowywania i pielęgnacji; plik cyfrowy wymaga zarządzania, weryfikacji i zapewnienia ciągłości technologicznej. Amerykańska Akademia Filmowa badała te różnice i wskazuje, że ochrona materiałów cyfrowych wymaga aktywnej infrastruktury, obejmującej aktualizacje i przenoszenie danych na nowe nośniki. Samo istnienie pliku nie gwarantuje jego przetrwania na zawsze.

Kopia projekcyjna nie zastępuje też automatycznie negatywu ani materiałów przeznaczonych do ochrony. Może mieć wartość historyczną, zachowywać daną wersję lub umożliwiać projekcję, ale trzeba brać pod uwagę sposób jej użycia i stan. Kolekcjonowanie, restauracja i ochrona to powiązane działania, których nie można stosować zamiennie. Obrona doświadczenia analogowego nie wyklucza użyteczności innych narzędzi do badania i odzyskiwania obrazów.

W filmach Tarantino celuloid pojawia się również jako temat narracyjny. Kino Le Gamaar w Bękartach wojny czyni z projekcji część akcji; efekty uszkodzonej taśmy w Grindhouse przywołują pamięć o obiegu i zużyciu kopii. To środki wyrazu, a nie techniczny dowód na to, że każde uszkodzenie poprawia dzieło.

Stanowisko Tarantino można więc odczytywać jako obronę możliwości, których nie chce utracić. Jego słowa są celowo stanowcze; jego filmy i kina pozwalają zobaczyć, jak przekłada to przekonanie na praktykę. Dyskusja staje się precyzyjniejsza, gdy odróżnia gust, praktykę zawodową i ochronę, zamiast traktować każdy film fotochemiczny lub cyfrowy jako obowiązkowego przedstawiciela jednej, niezmiennej estetyki.

Wróć do książek, krytyki i projektów kinofilskich Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Tarantino jako krytyk: książki, podcasty i kina