Nienawistna ósemka wykorzystuje wielkoformatowy system, by przyjrzeć się pomieszczeniu pełnemu podejrzanych. Szeroki obraz pasuje zarówno do zaśnieżonego krajobrazu, jak i do dystansu między ludźmi, którzy próbują się nawzajem obserwować.
Co oznaczają 65 mm, 70 mm i 2,76:1
Nienawistną ósemkę sfilmowano na negatywie 65 mm, używając anamorficznych obiektywów Ultra Panavision 70. Kopie przeznaczone do projekcji wykonywano na taśmie 70 mm. Te dwie liczby odnoszą się do różnych etapów procesu i nie są błędem w nazewnictwie. Nazwa handlowa systemu zawiera 70, mimo że materiał przechodzący przez kamerę ma szerokość 65 milimetrów. Pomylenie negatywu z kopią utrudnia zrozumienie, jak pracowała ekipa filmowa.
Proporcje obrazu wynoszą około 2,76:1: na każdą jednostkę wysokości przypada 2,76 jednostki szerokości. To wyjątkowo panoramiczny format. Anamorficzne obiektywy ściskają obraz w poziomie podczas zdjęć, dlatego przy wyświetlaniu trzeba go odpowiednio rozciągnąć. Połączenie powierzchni negatywu i tej transformacji optycznej pozwala uzyskać końcowy kadr. Nie sprowadza się to po prostu do przycięcia górnej i dolnej części konwencjonalnego obrazu, by nadać mu panoramiczny wygląd.
Na potrzeby projektu Panavision odrestaurowało i dostosowało historyczne obiektywy. Z dokumentacji firmy wynika, że rodzina obiektywów APO Panatar miała współczynnik anamorficzny 1,25. Konieczne było zaangażowanie inżynierów, by zintegrować je z kamerami i dostosować do wymagań zdjęć. Nie polegało to na wyjęciu z muzeum nietkniętej kamery i użyciu jej bez przygotowania. Poszukiwany efekt wizualny wymagał współczesnej pracy nad sprzętem zaprojektowanym w innej epoce przemysłu filmowego.
Nie należy też mylić tego formatu z IMAX-em. Oba mogą kojarzyć się z taśmą filmową dużego formatu, ale to podobieństwo nie czyni z nich tego samego systemu. Nienawistna ósemka została nakręcona w formacie Ultra Panavision 70, który daje wyjątkowo szeroki obraz. Aby opisać to, co widzi publiczność, lepiej wskazać ten system i jego proporcje niż używać określenia „wielki format”, jakby wszystkie procedury i efekty były wymienne.
Od rozległego krajobrazu po zatłoczone pomieszczenie
W plenerach szeroki kadr pozwala zestawić dyliżans z rozległą połacią śniegu, która zdaje się utrudniać każdy krok naprzód. Pojazd może zajmować niewielką część obrazu, podczas gdy góry i teren pozostają wyraźnie obecne. Skala obrazu uwydatnia kruchość podróży. Nie trzeba wypełniać kadru akcją: sama odległość dzieląca grupę od jakiegokolwiek schronienia może budować poczucie zagrożenia.
Zdjęcia w Telluride dostarczyły części materiału do filmu, ale możliwości formatu nie kończą się po wejściu do pasmanterii Minnie. W jej wnętrzu szeroki kadr pozwala pokazać kilka osób w jednym ujęciu. Rozmowa na pierwszym planie może toczyć się równocześnie z postacią, która nasłuchuje w tle. Widz widzi, co dzieje się po bokach, i musi zdecydować, na który gest zwrócić uwagę. Szeroki obraz staje się narzędziem obserwacji.
Nie oznacza to, że w każdej chwili wszystkie postacie są ostre lub widoczne. Kadr, ogniskowa, położenie kamery i ostrość nadal selekcjonują informacje. Szeroki obraz może pokazywać wiele, a jednocześnie ukrywać coś decydującego. Intryga wykorzystuje napięcie między wrażeniem, że można ogarnąć wzrokiem całe pomieszczenie, a niemożnością zwrócenia uwagi na wszystko, co się w nim dzieje. Format poszerza możliwości kompozycyjne, ale nie odbiera twórcom kontroli nad tym, na co patrzy widz.
Zdjęcia Roberta Richardsona we współpracy z Tarantinem pozostawiają też miejsce na twarz. Panoramiczne zbliżenie może pokazywać osobę, a zarazem zachować punkty odniesienia w jej otoczeniu, albo sprawić, że jej spojrzenie biegnie przez pustą część kadru. Nie trzeba planu ogólnego, by ukazać ludzkie otoczenie. Bliski kadr twarzy, utrzymany przez cały dialog lub chwilę ciszy, może dominować równie mocno jak skala gór na początku filmu.
Oświetlenie, ruch kamery i zachowanie obrazu
Szeroki kadr utrudnia oświetlanie wnętrz: widoczna pozostaje duża część pomieszczenia, co ogranicza liczbę miejsc, w których można ukryć sprzęt. Richardson wyjaśniał, że ruch kamery potęgował ten problem. W pasmanterii trzeba było zachować spójne i wiarygodne oświetlenie, gdy postacie i kamera przemieszczały się między jej różnymi częściami. Oświetlenie porządkuje bryły i kierunki, dzięki czemu wnętrze zachowuje głębię i nie zamienia się w ścianę twarzy ustawionych w rzędzie.
Produkcja połączyła wnętrze zbudowane w Kolorado z pracą wykonaną później w chłodzonym studiu w Hollywood. Spójność między tymi przestrzeniami zależy od scenografii, światła, położenia kamery i atmosfery. Widoczna para z ust oraz zimne powierzchnie pomagają je ze sobą połączyć, ale same nie wystarczą. Widz musi rozpoznawać to samo miejsce, choć zdjęcia powstają w różnych warunkach. Szeroki format rejestruje te szczegóły i sprawia, że spójność przestrzeni staje się szczególnie ważna.
Projekcja na taśmie 70 mm wymaga odpowiedniej kopii, obiektywów i projektora. Transfer cyfrowy może zachować proporcje 2,76:1, ale nie staje się przez to projekcją z taśmy filmowej. Z kolei sam nośnik projekcyjny nie wyjaśnia, którą wersję montażową oglądamy. Wersje Nienawistnej ósemki różnią się długością i układem, a te kwestie należy rozpatrywać osobno od rozmiaru materiału użytego do wyświetlania filmu.
Wybór formatu wpisuje się w argumenty Tarantina na rzecz taśmy filmowej, ale jego konkretne zalety można dostrzec bez uznawania jednego medium za bezwzględnie lepsze od drugiego. W tym filmie szeroki obraz łączy zewnętrzne odosobnienie z wewnętrzną obserwacją; szczegóły podkreślają twarze, tkaniny i przedmioty; a inscenizacja wykorzystuje kadr, by rozdzielać podejrzenia. Znaczenie formatu wynika z tych decyzji, a nie wyłącznie z historycznej rzadkości kamer czy liczby wydrukowanej na plakacie.
Wróć do przewodnika po Nienawistnej ósemce.
Zobacz wszystkie artykuły w Nienawistna ósemka: intryga i nieufność pod śniegiem
