Robert Richardson: światło, format i współpraca z Tarantino

Taśma filmowa jest ważną częścią tej współpracy, ale sama nie wyjaśnia, dlaczego obrazy tak radykalnie różnią się między kolejnymi filmami.

Robert Richardson rozpoczął współpracę z Quentinem Tarantino przy Kill Bill i kontynuował ją przy filmach Bękarty wojny, Django, Nienawistna ósemka oraz Pewnego razu... w Hollywood. Dwie części Kill Bill są w jego dorobku zawodowym liczone jako osobne filmy pełnometrażowe. Death Proof to inny przypadek: autorem zdjęć do tego filmu był sam Tarantino. Współpraca z Richardsonem jest rozległa, ale nie uprawnia do automatycznego przypisywania mu wszystkich filmów nakręconych w tamtych latach.

Jego praca obejmuje decyzje dotyczące oświetlenia, ekspozycji, optyki i organizacji obrazu, podejmowane wspólnie z reżyserem i ekipą operatorską. Mówienie wyłącznie o preferowaniu taśmy filmowej pomijałoby znaczną część tej odpowiedzialności. Dwie produkcje nakręcone na taśmie mogą mieć zupełnie inne kolory, kontrasty i relacje przestrzenne. W tej współpracy wybór nośnika idzie w parze z dążeniem do zmiany stylistyki w obrębie jednego dzieła.

Kill Bill i różnorodność jako zasada wizualna

Kill Bill stanowi szczególnie czytelny punkt wyjścia. Domowa bójka, szpital i nocna restauracja wymagają odmiennej relacji między światłem a przestrzenią. Film czyni te zmiany częścią własnej tożsamości. Kontrast między codziennymi powierzchniami a wyraźnie stylizowanymi kompozycjami pozwala historii przechodzić od przemocy, której bliskość budzi dyskomfort, do fantazji o walce — bez konieczności zachowania jednolitego naturalizmu.

Dom Błękitnych Liści porządkuje sylwetki, trasy i poziomy w rozległej przestrzeni. Kolor pomaga rozpoznawać poszczególne strefy, a sylwetki mogą na chwilę sprowadzić walczących do poruszających się postaci. W innych scenach zbliżenie twarzy sprawia, że znaczenia nabiera nawet drobna zmiana wyrazu. To różne funkcje obrazu. przewodnik po Kill Bill umieszcza te zmiany w kontekście filmu, który wykorzystuje różnorodność stylów jako element opowieści.

Docenienie pracy Richardsona nie oznacza przypisywania mu samodzielnego autorstwa każdego kadru. Na filmową kompozycję składają się reżyseria, zdjęcia, scenografia, kostiumy i akcja. Światło może uwydatnić połysk tkaniny wybranej przez inny dział, a obiektyw wykorzystać scenografię zaprojektowaną tak, by umożliwić określony ruch kamery. Efekt pozwala analizować współpracę, ale nie rozstrzyga o podziale nieudokumentowanych decyzji podejmowanych za kulisami.

Django mierzy się z innym wyzwaniem: jak utrzymać rozmach przygodowej opowieści, nie łagodząc obrazu przestrzeni opresji, przez które prowadzi. Otwarte krajobrazy i wnętrza Candyland pełnią odmienne funkcje. Pierwsze obiecują możliwości i swobodę przemieszczania się; w drugich drzwi, stoły i spojrzenia zmieniają pozorną przestronność w system nadzoru. zdjęcia do filmu Django i zastosowane środki wizualne ukazują te relacje, nie sprowadzając ich do etykietki stylu retro.

Nienawistna ósemka i powrót do Ultra Panavision

Zdjęcia do Nienawistnej ósemki nakręcono na taśmie 65 mm, przy użyciu anamorficznych obiektywów Ultra Panavision 70 — systemu kojarzonego z kopiami przeznaczonymi do projekcji w formacie 70 mm. Rozróżnienie między formatem zdjęć a formatem projekcji pozwala uniknąć częstego nieporozumienia. Panavision opisuje, jak na potrzeby filmu przywrócono te obiektywy do użytku; wymagało to pracy specjalistów firmy i przystosowania sprzętu. Nie wystarczyło po prostu wyjąć starej kamery z magazynu i zacząć kręcić.

Format ten zapewnia niezwykle szeroki kadr, który może wydawać się sprzeczny z zamkniętą przestrzenią, w której rozgrywa się historia. Właśnie we wnętrzu ujawniają się jego zalety. W jednym ujęciu może znaleźć się kilka osób, choć nie tworzą zgranego zespołu. Postać bliska i postać znajdująca się daleko pozostają ze sobą w widocznej relacji, a widz ma przestrzeń, by obserwować reakcje, których dialog nie komentuje. Szeroki kadr rozdziela podejrzenia, a nie tylko ukazuje krajobraz.

Duży format nie wyklucza też zbliżeń. Twarz może zajmować dominującą część kadru, podczas gdy pozostała przestrzeń nadal dostarcza informacji o otoczeniu. Taka decyzja łączy intymność z kontekstem. Analiza filmu Nienawistna ósemka w formacie Ultra Panavision 70 pozwala odróżnić te możliwości od konkretnych wrażeń związanych z poszczególnymi systemami projekcji; film był też wyświetlany w różnych wariantach pokazów roadshow.

Hollywood: współistnienie różnych epok obrazu

W przypadku filmu Pewnego razu... w Hollywood trzeba odróżnić Los Angeles z 1969 roku od fikcyjnych produkcji, w których gra Rick Dalton. Widz przechodzi między doświadczeniami, które nie muszą wyglądać tak, jakby zostały sfilmowane w ten sam sposób. Czarno-biała telewizja, plan westernu i przejażdżki po Los Angeles należą do powiązanych, ale rozpoznawalnych stylistyk. Zdjęcia pomagają ustalić, kiedy oglądamy czyjeś życie, a kiedy stworzony w jego obrębie profesjonalny obraz.

Panavision opisuje testy obiektywów przeprowadzone przez Richardsona i jego ekipę na potrzeby tej produkcji. Ta praca przygotowawcza przypomina, że estetykę epoki buduje się za pomocą sprawdzonych wyborów, a nie ogólnego polecenia, by coś wyglądało staroświecko. Nie oznacza to jednak, że emocjonalny wydźwięk sceny automatycznie zależy od wieku obiektywu. Wpływają na niego odległość od aktora, dostępne lub stworzone światło oraz czas, przez jaki oglądamy daną scenę.

zdjęcia do filmu Pewnego razu... w Hollywood pokazują współpracę, która potrafi dostosowywać środki wyrazu do przedstawianego świata. Obrona taśmy światłoczułej należy do dyskusji o Tarantinie i taśmie filmowej, ale warto unikać kategorycznych sądów o całej karierze Richardsona czy o braku procesów cyfrowych. Jego wkład we współpracę z Tarantino widać w konkretnych obrazach: w świetle, które rozdziela, szerokim kadrze, który łączy, i zmianach wizualnych pozwalających zanurzyć się w więcej niż jednym kinowym świecie w obrębie jednego filmu.

Więcej informacji: ekipa filmowa Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Ekipa techniczna Tarantina i praca poszczególnych specjalistów