W styczniu 2014 roku nieautoryzowany obieg scenariusza skłonił Tarantina do ogłoszenia, że odkłada na półkę „Nienawistną ósemkę”. Film ostatecznie powstał, ale wyciek, spór sądowy i powrót projektu do produkcji przebiegały w różnym tempie.
Styczeń 2014: projekt, którego scenariusz przestaje krążyć w prywatnym gronie
21 stycznia 2014 roku upubliczniono reakcję Quentina Tarantina na wyciek wczesnej wersji scenariusza „Nienawistnej ósemki”. Udostępnił tekst wąskiemu gronu osób, po czym odkrył, że krąży on poza tym kręgiem. W rozmowie z Mikiem Flemingiem Jr. z Deadline zapowiedział, że nie nakręci go jako swojego kolejnego filmu, i rozważał opublikowanie materiału. Była to reakcja na utratę kontroli nad dziełem, nad którym wciąż pracował.
Ta zapowiedź nie oznacza, że film został już nakręcony, a następnie wycofany z kin. Projekt znajdował się na etapie poprzedzającym produkcję filmu, który ostatecznie trafił do widzów. Słowo „rezygnacja” opisuje decyzję ogłoszoną wówczas, ale trzeba ją osadzić w czasie: w kolejnych miesiącach Tarantino wrócił do pracy nad tekstem i ponownie rozważył jego sfilmowanie. Skupienie się wyłącznie na styczniowej zapowiedzi pomija dalszy rozwój wydarzeń, który umożliwił premierę w 2015 roku.
Na podstawie dostępnych dokumentów nie udało się jednoznacznie ustalić, kto zapoczątkował wyciek. Tarantino wyraził podejrzenia i wyjaśnił, komu przekazał egzemplarze, ale publiczne podejrzenie nie jest dowodem. Samo otrzymanie kopii nie czyni też automatycznie nikogo odpowiedzialnym za jej rozpowszechnianie. Historię tego wydarzenia można odtworzyć bez przypisywania konkretnej zdrady aktorowi czy agentowi, jeśli nie ma potwierdzonych ustaleń, które by to uzasadniały.
Obieg dokumentu wywołał kolejny problem: publiczność zaczęła dyskutować o historii, która wciąż mogła się zmienić. Wersja robocza zawiera tymczasowe decyzje, a nie zobowiązanie, by przenieść każdą scenę do przyszłego filmu. Zainteresowanie szczegółami, które wyciekły, mogło ukształtować oczekiwania, zanim autor zakończył pracę. To napięcie między tekstem roboczym a gotowym filmem towarzyszyło kontrowersji nawet wtedy, gdy pomijano jej wymiar prawny.
Pozew przeciwko Gawkerowi i jego dalszy bieg
Gawker poinformował o wycieku i opublikował linki do stron, na których można było zapoznać się ze scenariuszem. 27 stycznia Tarantino złożył pozew w sądzie federalnym dla Centralnego Dystryktu Kalifornii. Pierwotne roszczenie przeciwko Gawkerowi dotyczyło jego udziału w domniemanym naruszeniu praw autorskich poprzez udostępnienie tych linków. Należy odróżnić to działanie od pierwotnego wycieku: postępowanie nie wykazało, że to Gawker jako pierwszy przekazał wersję roboczą poza upoważniony krąg.
22 kwietnia 2014 roku sędzia John F. Walter oddalił pierwotny pozew, zezwalając na złożenie jego zmienionej wersji. W orzeczeniu oceniono, czy zarzuty były wystarczające, by uzasadnić zgłoszone roszczenie, w tym związek między bezpośrednim naruszeniem a udziałem w nim. Nie był to wyrok wydany po procesie, który wskazywałby osobę odpowiedzialną za wyciek. Nie ustanowiono też nieograniczonej zasady, zgodnie z którą każdy link do dowolnego chronionego materiału jest zawsze zgodny z prawem.
1 maja Tarantino złożył zmieniony pozew, w którym przedstawił nowe zarzuty dotyczące działań Gawkera. 7 maja dobrowolnie wycofał roszczenie, z możliwością ponownego jego wniesienia. Kolejność wydarzeń ma znaczenie: oddalenie pozwu z możliwością poprawienia, złożenie zmienionego pozwu i jego dobrowolne wycofanie to odrębne czynności. Ujęcie ich jako jednoznacznego, szeroko zakrojonego zwycięstwa lub porażki zaciemnia konkretny wynik postępowania.
Samo wycofanie pozwu nie stanowi dowodu na tajne porozumienie finansowe, wypłatę odszkodowania ani przyznanie się do winy. Takie wnioski wymagałyby dodatkowej dokumentacji. Dostępne akta pozwalają wyjaśnić, jak zakończyło się to postępowanie w 2014 roku. W tym kontekście ma ono znaczenie historyczne i wiąże się z produkcją filmu; nie chodzi o to, by traktować tę sprawę jako aktualny poradnik dotyczący publikowania cudzych scenariuszy lub linkowania do nich.
Publiczne czytanie scenariusza i powrót filmu
W trakcie sporu sądowego Tarantino zorganizował we współpracy z Film Independent inscenizowane czytanie tekstu. Wydarzenie odbyło się 19 kwietnia 2014 roku w teatrze Ace Hotel w Los Angeles. Data i miejsce różniły się od tych podanych w pierwotnej zapowiedzi, która przewidywała spotkanie w LACMA kilka dni później. Ta zmiana wyjaśnia, dlaczego we wczesnych doniesieniach pojawiają się różne informacje — nie chodzi o dwa pełne czytania tego samego wydarzenia.
Czytanie pozwoliło autorowi na nowo zaprezentować materiał publiczności. Zgromadzeni aktorzy i reżyserowana interpretacja oferowali coś innego niż samotne pobranie pliku. Nie był to jednak gotowy film ani obietnica zachowania wszystkich decyzji z wersji roboczej. Tekst nadal podlegał poprawkom. Wydarzenie pokazało, że projekt mógł zaistnieć publicznie po zapowiedzi rezygnacji, a przed potwierdzeniem rozpoczęcia zdjęć.
Produkcja ruszyła zimą 2014–2015, a pełnometrażowy film trafił na ekrany w 2015 roku. Między wyciekiem dokumentu, czytaniem i filmem nastąpiły zmiany w scenariuszu i inscenizacji. Dlatego opublikowane wydanie scenariusza „Nienawistnej ósemki” należy identyfikować na podstawie jego wydania i związku z filmem, nie zakładając, że każdy plik PDF z tym tytułem zawiera tę samą wersję tekstu.
Chronologia pokazuje, że projekt powrócił do życia, a nie że późniejsze wydarzenia wymazały wcześniejszy konflikt. Wyciek wpłynął na jego rozwój, postępowanie sądowe miało ograniczony zakres, a czytanie stworzyło okazję do spotkania z publicznością, gdy materiał wciąż się zmieniał. Gotowy film dowodzi, że zapowiedziana rezygnacja nie była nieodwracalna. Nie dowodzi natomiast, że wyciek był konieczny, korzystny ani zaplanowany jako forma promocji.
Wróć do przewodnika po „Nienawistnej ósemce”.
Zobacz wszystkie artykuły w Nienawistna ósemka: intryga i nieufność pod śniegiem
