Muzyka Ennia Morriconego nadaje Nienawistnej ósemce nieustanne poczucie zagrożenia, zbliżając ją do horroru. Towarzyszą jej piosenki i wcześniejsze utwory, dlatego całości nie można sprowadzić do jednego oryginalnego nagrania.
Oryginalna współpraca i własny język muzyczny
Ennio Morricone skomponował oryginalną muzykę do Nienawistnej ósemki i otrzymał za nią Oscara za najlepszą muzykę oryginalną podczas ceremonii w 2016 roku. Była to jego pierwsza konkurencyjna nagroda Akademii; w 2007 roku otrzymał już honorowego Oscara. To rozróżnienie pozwala uniknąć przedstawiania tego wyróżnienia tak, jakby instytucja po raz pierwszy doceniła jego dorobek. Nagroda z 2016 roku była przyznana za konkretny film i konkretną pracę, po karierze cieszącej się szerokim uznaniem.
Współpraca ta rozwinęła relację, w której Tarantino wykorzystywał już wiele wcześniejszych kompozycji Morriconego. Kompozytor stworzył też oryginalny utwór do Django. Dlatego trafniej jest mówić o obszernej oryginalnej ścieżce dźwiękowej dla reżysera niż twierdzić, że wcześniej nie napisał do żadnego z jego filmów ani jednego utworu. Rozwój relacji Morriconego i Tarantino pozwala umieścić te wcześniejsze dokonania we właściwym kontekście i nie mylić wyboru utworów z katalogu z nowym zamówieniem.
W promocji podkreślano, że Morricone wraca do westernu po wielu dekadach. Niektóre rozpowszechniane liczby były nieprecyzyjne i pomijały prace powstałe po jego najsłynniejszych filmach z Sergio Leone. Znaczenie Nienawistnej ósemki nie zależy od tego, czy przerwę określi się na trzydzieści pięć, czy czterdzieści lat. Sam kompozytor podkreślał, że chciał stworzyć coś innego, niż można by oczekiwać po jego reputacji w tym gatunku.
W wywiadach z 2015 roku opowiadał o dużej swobodzie twórczej, jaką dały mu scenariusz i rozmowa z Tarantino. Muzyka nie miała naśladować tematów, które widzowie kojarzyli już z pojedynkami i galopadami. Jej niskie brzmienie, powtórzenia i długotrwałe napięcie pasują do opowieści, w której zagrożenie polega na czekaniu wśród ludzi mogących kłamać. Niebezpieczeństwo musi trwać, zanim przerodzi się w widoczne działanie.
Siła orkiestry i długie oczekiwanie
L'Ultima Diligenza di Red Rock skupia w sobie część tej tożsamości. Zastosowanie niskich instrumentów dętych i narastającej faktury tworzy niepokojący marsz, kojarzący się mniej z heroicznym rozmachem, a bardziej z ruchem naprzód, przed którym trudno uciec. Dyliżans przemierza krajobraz, ale muzyka może sugerować, że każdy kolejny etap przybliża bohaterów do sytuacji bez wyjścia. Taka interpretacja wynika z relacji między rytmem, obrazem i oczekiwaniem.
Utwory zebrane pod tytułem Neve ukazują inny wymiar atmosfery. Śnieg nie jest jedynie zimową dekoracją: odcina podróżnych od świata i ogranicza ich możliwości. Muzyka może podtrzymywać to napięcie nawet wtedy, gdy obraz skupia się na rozmowie w pomieszczeniu. Nie musi dosłownie przedstawiać każdego podmuchu wiatru. Jej zadaniem jest nadanie emocjonalnej ciągłości zagrożeniu, które dialog próbuje czasem ukryć pod humorem lub pozorami uprzejmości.
Uwertura odgrywa szczególną rolę w wersjach Roadshow filmu. Słuchanie muzyki przed rozpoczęciem akcji na ekranie ustanawia inną relację z czasem niż natychmiastowe wejście w scenę. Widzowie otrzymują obietnicę niepokoju i muszą czekać, aż nabierze ona konkretnego kształtu. W ten sposób uwertury orkiestrowe stają się częścią narracyjnego doświadczenia, choć wciąż nie wyjaśniają, któremu bohaterowi można zaufać.
Główne nagranie zrealizowano w Pradze z udziałem Czeskiej Narodowej Orkiestry Symfonicznej. Nie należy mylić tego zespołu z innymi orkiestrami o podobnych nazwach ani ze wszystkimi późniejszymi sesjami promocyjnymi. Proces nagrywania ścieżki dźwiękowej ma własną historię. Na potrzeby analizy filmu wystarczy pamiętać, że orkiestrowa kompozycja i jej wykonanie tworzą materiał, który następnie wybiera się i umieszcza w montażu.
Nowa muzyka, wcześniejsze utwory i piosenki
W filmie wykorzystano również kompozycje Morriconego związane z filmem Coś. Ich obecność łączy western z repertuarem horroru, ale nie oznacza, że cała nowa ścieżka dźwiękowa składa się z odrzuconych utworów z 1982 roku. W filmie zestawiono materiały z różnych okresów. Jedność, którą odczuwa widz, zależy od sposobu ich wykorzystania, przejść między nimi oraz ich relacji z dźwiękiem i długością scen.
Piosenki wprowadzają inne brzmienia. Apple Blossom zespołu The White Stripeswprowadza głos i brzmienie obce epoce, w której rozgrywa się akcja. Z kolei tradycyjna pieśń Jim Jones at Botany Bay, śpiewana przez Daisy w sklepie z pasmanterią, należy do występu, którego mogą słuchać pozostali bohaterowie. Obie piosenki pojawiają się w filmie, ale ich związek ze światem przedstawionym jest różny: jedna towarzyszy wydarzeniom z zewnątrz, a druga staje się działaniem bohaterki.
Pojawia się także Now You're All Alone Davida Hessa, która nie jest kompozycją Morriconego ani muzyką towarzyszącą końcowej lekturze listu. Scena ta wiąże się z utworem La Lettera di Lincoln, a Roy Orbison pojawia się w napisach końcowych z piosenką There Won't Be Many Coming Home. Właściwa identyfikacja ma znaczenie, ponieważ każdy utwór wnosi inny głos historyczny i wywołuje inny efekt. Album komercyjny zawiera kompozycje, piosenki i fragmenty dialogów, a jego kolejność nie zastępuje dokładnej mapy muzyki w filmie.
Oscar wyróżnia oryginalną muzykę w obrębie tej różnorodnej całości. Siła pracy Morriconego polega na stworzeniu tożsamości opartej na oczekiwaniu, podejrzliwości i zagrożeniu, która współistnieje z muzycznymi wyborami reżysera. Rezultat nie każe podziwiać jedynie powrotu do westernu. Pozwala usłyszeć, jak kompozytor kojarzony z pewną tradycją potrafi pisać muzykę do zamkniętego pokoju, twarzy nawzajem się obserwujących i krajobrazu, który przestał dawać możliwość ucieczki.
Wróć do przewodnika po Nienawistnej ósemce.
Zobacz wszystkie artykuły w Nienawistna ósemka: intryga i nieufność pod śniegiem
