Daisy śpiewa balladę o skazańcach, dzięki której na kilka minut staje się centrum uwagi w pokoju. Wybór utworu „Jim Jones at Botany Bay” sprawia, że muzyczna przerwa staje się wyrazem oporu.
Australijska ballada w sklepie pasmanteryjnym
Piosenka, którą Daisy Domergue wykonuje przy gitarze, to „Jim Jones at Botany Bay” — tradycyjna ballada związana z transportem brytyjskich skazańców do Australii. Nie jest to utwór skomponowany przez Ennia Morriconego na potrzeby filmu. Album z muzyką do „Nienawistnej ósemki” zawiera wykonanie Jennifer Jason Leigh, a jako współwykonawcę wymienia również Kurta Russella. Dzięki temu można uniknąć pomylenia utworu z „Botany Bay” — inną piosenką z australijskiej tradycji, której tytuł jest podobny, ale która nie jest tym samym utworem.
Historia Jima Jonesa ukazuje skazańca mierzącego się z karą, zesłaniem i władzą, która próbuje go sobie podporządkować. Opowieść przedstawiona jest z perspektywy więźnia, pozostawiając miejsce na wyobrażenie sobie ucieczki i zemsty. Te elementy wystarczą, by zrozumieć, dlaczego utwór pasuje do tej sceny: Daisy również jest w niewoli i nie zgadza się, by jej los określał mężczyzna prowadzący ją na szubienicę. To dramaturgiczne podobieństwo; nie oznacza, że ich biografie są równoważne.
Tradycyjne pieśni krążą w różnych wersjach tekstu, melodii i wykonania. W tym przypadku trafniej jest wskazać filmową wersję Leigh, niż automatycznie przypisywać jej wszystkie cechy wcześniejszego nagrania. Nie można też wywnioskować, że Daisy jest Australijką, bo zna tę pieśń. Piosenka może zawędrować dalej niż jej miejsce pochodzenia, a film nie wykorzystuje tej sceny, by określić narodowość bohaterki ani wyjaśnić, gdzie nauczyła się grać.
Wśród utworów muzycznych ballada zajmuje inne miejsce niż muzyka skomponowana przez Morriconego do „Nienawistnej ósemki”. Jej źródło jest widoczne na ekranie: widzimy, jak Daisy tworzy muzykę. Pozostali mogą jej słuchać, reagować i przerwać występ. Dzięki temu wykonanie staje się działaniem zmieniającym relacje między bohaterami, a nie tylko piosenką dla widza.
Głos więźniarki, która znajduje publiczność
Do tej pory znaczna część obecności Daisy była ograniczana przez Rutha: to on decyduje, jak ją przemieszczać, kiedy ma milczeć i jak daleko może się posunąć. Gitara pozwala jej na chwilę zająć się czymś, nad czym sama sprawuje kontrolę. Jej poturbowane ciało nadal jest widoczne, ale uwaga skupia się na jej głosie i dłoniach. Scena pozwala dostrzec umiejętność bohaterki, która nie wymaga wyjaśnień na temat jej zbrodni ani oskarżeń ze strony jej porywacza.
Występ Daisy Domergue w „Nienawistnej ósemce” nie zmienia tej chwili w sentymentalne wyznanie. Leigh łączy skupienie, szorstkość i bunt. Piosenka może zacząć się jako tolerowana rozrywka, a skończyć jako wyraźna prowokacja. Ta zmiana ma znaczenie, bo groźba nie pojawia się w osobnym przemówieniu — wyrasta z czynności, która zdawała się akceptowalna podczas narzuconego przez burzę oczekiwania.
Tekst śpiewany przez Daisy nawiązuje do jej sytuacji i do mężczyzny, który jej pilnuje. Perspektywa ucieczki przed katem staje się na tyle bliska, że Ruth nie może potraktować jej jak odległej historii. Wykonanie otwiera więc dwa poziomy jednocześnie: balladę, której może słuchać każdy, i wiadomość skierowaną do mężczyzny siedzącego obok śpiewającej. Nie trzeba przytaczać tekstu, by dostrzec to przejście od tradycyjnej opowieści do bezpośredniej konfrontacji.
Pozostaje też materialna nierówność, której muzyka nie zaciera. Daisy może skupić na sobie uwagę, ale wciąż jest zakuta w kajdanki i zależy od tego, czy Ruth pozwoli jej korzystać z instrumentu. Scena nie pokazuje odzyskanej wolności, lecz drobną inicjatywę podjętą w niewoli. To wyjaśnia, dlaczego występ kończy się tak gwałtownie: porywacz w każdej chwili może przerwać go, gdy tylko przestanie akceptować tę grę.
Wykonanie i jego przerwanie
Jennifer Jason Leigh wyjaśniła w wywiadzie dla NPR, że nauczyła się grać na gitarze na potrzeby filmu, a wykorzystane ujęcie przedstawia wykonanie na żywo. Ta informacja pozwala docenić fizyczną pracę włożoną w scenę, nie przypisując aktorce wcześniejszego wirtuozostwa ani nie przedstawiając jej jako profesjonalnej wykonawczyni muzyki tradycyjnej. Koordynacja głosu, instrumentu, postawy i reakcji na Russella jest częścią aktorstwa. Wiarygodność wynika z tego, że Daisy zdaje się wiedzieć, co robi, a piosenka zachowuje ekspresyjną nieregularność osoby obecnej w tym pokoju.
Uderzenie, którym John Ruth, Kat kończy występ, jest reakcją na tę chwilową niezależność. Zniszczenie gitary odbiera Daisy środek, dzięki któremu zdołała skupić na sobie uwagę i rzucić wyzwanie. W opowieści instrument z okazji do ekspresji zmienia się w dowód na to, że porywacz może ją zniszczyć. Anegdota o przedmiocie użytym podczas zdjęć dotyczy czegoś innego; sens tej sceny można zrozumieć, nie myląc fikcji z wypadkiem na planie.
Ta sekwencja to wyraźny przykład muzyki diegetycznej i niediegetycznej u Tarantino. Tutaj muzyka należy do świata bohaterów, a jej koniec ma widoczną, fizyczną przyczynę. Późniejsza cisza nie wynika wyłącznie z decyzji montażowej: ktoś nie pozwolił, by piosenka trwała dalej. Przemoc zmienia to, co słychać, a przerwanie muzyki staje się częścią konfliktu.
Daisy nie musi dokończyć ballady, by jej występ przyniósł skutek. Pokazała, że potrafi zawładnąć chwilą, zaniepokoić Rutha i wyrazić inną nadzieję niż zapowiadany przez niego wyrok. Rozbita gitara kończy występ, ale nie potwierdza, że więźniarka pogodziła się z porażką. Ta różnica między przerwaniem a podporządkowaniem podtrzymuje napięcie, gdy film znów skupia się na przedmiotach, spojrzeniach i rozmowach w sklepie pasmanteryjnym.
Wróć do przewodnika po „Nienawistnej ósemce”.
Zobacz wszystkie artykuły w Nienawistna ósemka: intryga i nieufność pod śniegiem
