Muzyczna relacja między Morricone a Tarantino rozpoczęła się na długo przed tym, zanim wspólnie pracowali nad pełną partyturą do jednego filmu.
Najpierw pojawiła się muzyka napisana do innych filmów
Obecność Ennia Morricone w kinie Quentina Tarantino nie zawsze oznacza bezpośrednią współpracę podczas realizacji filmu. W „Kill Bill” i „Bękartach wojny” znaczna część tej relacji polega na wyborze nagrań pochodzących z wcześniejszych filmów. Kompozytor napisał je z myślą o innych bohaterach i innych montażach, a Tarantino wykorzystuje ten materiał w nowej kompozycji.
To rozróżnienie pozwala dostrzec dwa odmienne rodzaje twórczej pracy. Morricone tworzy oryginalny utwór, nadając mu formę i dobierając instrumentarium. Późniejszy reżyser decyduje, w którym miejscu go rozpocząć, jak długo ma trwać i z jakimi obrazami będzie współgrać. Nowa funkcja nie przekreśla autorstwa, ale nie musi też odtwarzać roli, jaką muzyka pełniła w filmie, do którego pierwotnie powstała.
W „Kill Bill” utwory Morricone przywołują różne rodzaje oczekiwania, przemocy i emocjonalnego uniesienia. Nie ma tu jednej faktury, którą można by podsumować jako brzmienie Dzikiego Zachodu. Dobór utworów pokazuje rozległość dorobku kompozytora: jeden temat może budować intymność, a inny zmienić wyjście z zamknięcia w działanie o niemal mitycznym wymiarze. Ta różnorodność wyjaśnia, dlaczego Tarantino wraca do twórczości kompozytora, nie zawsze potrzebując nowego utworu.
W „Bękartach wojny” ponowne wykorzystanie muzyki zmienia również jej relację z konwencją filmu wojennego. Dobór muzyki do filmu obejmuje partytury z różnych źródeł. Morricone wnosi utwory, które pozwalają potraktować scenę jak pojedynek, wspomnienie lub pożegnanie, choć jej scenerią jest okupowana Francja. Efekt wynika z napięcia między przedstawionym światem a filmowymi skojarzeniami, jakie przywołuje muzyka.
„Ancora qui” i droga do „Nienawistnej ósemki”
„Django” dostarcza informacji, która nie pozwala określać „Nienawistnej ósemki” jako pierwszego w historii przypadku, gdy Morricone stworzył coś dla Tarantino. „Ancora qui” w wykonaniu Elisy to oryginalny utwór napisany do „Django”. Jest piosenką, a nie pełną partyturą instrumentalną do całego filmu. To precyzyjne rozróżnienie pozwala uwzględnić wcześniejszą współpracę bez zacierania różnicy między skalą obu przedsięwzięć.
„Ancora qui” pełni funkcję związaną z pamięcią emocjonalną i rozstaniem. W ścieżce dźwiękowej, która zawiera wiele zapożyczonych utworów, piosenka otwiera nowy rodzaj współpracy: materiał powstaje już z myślą o nowym projekcie. Reżyser nadal dokonuje wyboru i montażu, ale kompozycja nie pochodzi wyłącznie z wcześniejszego filmu.
W „Nienawistnej ósemce”, która miała premierę w 2015 roku, Morricone skomponował oryginalną partyturę o innym rozmachu. Zagrożenie budują powracające motywy, niskie rejestry i poczucie narastającej presji towarzyszące uwięzieniu. To nie jest po prostu powrót do najbardziej znanego stylu jego westernów z Sergiem Leone. Nowa opowieść wymagała pracy nad podejrzliwością i wrogością grupy ludzi uwięzionych w jednym miejscu.
Partytura do „Nienawistnej ósemki” współistnieje z innymi materiałami muzycznymi. Określenie „muzyka oryginalna” nie oznacza, że każdy muzyczny dźwięk w filmie został skomponowany specjalnie na jego potrzeby. Ścieżka dźwiękowa filmu może łączyć zamówioną partyturę, piosenki i wcześniej istniejące fragmenty. Album i film nie muszą też przedstawiać tych elementów w tej samej kolejności.
Uznanie, spory i rzetelne przypisywanie autorstwa
Morricone otrzymał Oscara za najlepszą muzykę oryginalną do „Nienawistnej ósemki” podczas ceremonii w 2016 roku. Nagrodę przyznano za film z 2015 roku; mylenie roku premiery z rokiem gali niepotrzebnie zaciemnia chronologię. Wyróżnienie uhonorowało współpracę, która przeszła od podziwu dla dorobku kompozytora do tworzenia materiału specjalnie na potrzeby wspólnego projektu.
Była to nagroda konkursowa za konkretną partyturę. Nie należy jej mylić z honorowym Oscarem, którego Morricone otrzymał już w 2007 roku za całokształt twórczości — wyróżnieniem o innym charakterze.
Relację tę opisywano również przez pryzmat sporów o sposób wykorzystywania muzyki. Warto zauważyć, że wybór fragmentów i komponowanie struktury muzycznej filmu wynikają z odmiennych perspektyw. Nie każdą kontrowersyjną wypowiedź przypisywaną kompozytorowi można jednak powtarzać jako prawdziwą. Morricone zakwestionował rzekomy wywiad dla niemieckiego „Playboya” z 2018 roku, a redakcja później opublikowała sprostowanie.
Tego epizodu nie należy wykorzystywać jako prostego dowodu wrogości. Rzetelna chronologia musi rozróżniać udokumentowaną krytykę, spór estetyczny i wypowiedź, której autorstwo zostało zakwestionowane. Powinna też unikać przeciwnej narracji o idealnej harmonii, wywodzonej wyłącznie z otrzymanej nagrody. Współpraca może łączyć profesjonalistów, którzy odmiennie rozumieją relację między kompozycją, montażem i autonomią muzyki.
Ta droga pokazuje konkretną przemianę. Tarantino początkowo traktował Morricone jako wyjątkowo cenne źródło istniejącej już muzyki, później włączył nową piosenkę, a w końcu zamówił rozbudowaną oryginalną partyturę. Ta ewolucja nie przekreśla charakterystycznego dla reżysera sięgania po nagrania. Poszerza jego możliwości: obok montażu filmowych wspomnień pojawia się możliwość poproszenia kompozytora o stworzenie nowej formy zagrożenia na potrzeby filmu, który nie ma jeszcze własnej historii muzycznej.
Wróć do przewodnika po współpracownikach muzycznych Tarantino.
Zobacz wszystkie artykuły w Kompozytorzy i współpracownicy muzyczni Tarantino
