„Nienawistna ósemka” ukazała się jako scenariusz, a nie powieść. Jej początek pozwala porównać wskazówki dotyczące kamery, przedstawienie postaci i decyzje widoczne w filmie, nie myląc wydania dostępnego w sprzedaży z wcześniejszym wyciekiem.
Które wydanie jest porównywane i jaki jest zakres analizy
Grand Central Publishing wydało „The Hateful Eight” Quentina Tarantino 22 grudnia 2015 roku. Wydanie w miękkiej oprawie ma numer ISBN 9781455537334 i figuruje w katalogu wydawcy jako tom liczący 176 stron; e-book ma numer ISBN 9781455537327. To przydatne dane, ponieważ pozwalają odróżnić konkretną publikację od plików scenariusza, które krążyły w innych okolicznościach. Sama data publikacji nie wskazuje, kiedy napisano poszczególne sceny.
Poniższe porównanie ogranicza się do cyfrowego fragmentu tej publikacji dostępnego w BingeBooks oraz początku kinowej wersji filmu z 2015 roku. Fragment obejmuje przedstawienie krajobrazu, dyliżansu i spotkania z Warrenem, ale nie pozwala na pełne porównanie kolejnych rozdziałów. Nie jest więc zestawieniem wszystkich różnic między książką a filmem. Nie łączy też wersji kinowej z późniejszą prezentacją odcinkową ani ze specyfiką objazdowych pokazów roadshow.
Nazywanie tego tomu powieścią mogłoby wzbudzić oczekiwanie na samodzielną narrację literacką, która rozwija życie wewnętrzne bohaterów i wydarzenia za pomocą ciągłej prozy. Tymczasem mamy do czynienia z tekstem filmowym: nagłówkami scen, opisami działań, wskazówkami wizualnymi i dialogami przypisanymi postaciom. Didaskalia mogą mieć wyrazisty głos i sprawiać przyjemność podczas lektury, ale nadal są zorganizowane wokół potencjalnego filmu. Nazwisko autora na okładce nie zmienia charakteru zawartego w tomie tekstu.
Tę publikację należy również odróżnić od sprawy wycieku szkicu scenariusza w 2014 roku. Wyciek oznacza nieautoryzowane rozpowszechnianie, a wydanie — tekst udostępniony publiczności przez wydawnictwo. Założenie, że każdy plik PDF z tym samym tytułem odpowiada dokładnie książce, pomija możliwe różnice w redakcji, paginacji i pochodzeniu. Przy precyzyjnym porównaniu nośnik i zakres konsultowanego materiału są równie istotne jak tytuł utworu.
Opis krajobrazu i dominujący w kadrze krucyfiks
Fragment zaczyna się od zapowiedzi panoramicznego widoku ośnieżonych gór Wyoming i pojawienia się dyliżansu ciągniętego przez sześć koni. Umiejscawia też akcję mniej więcej w okresie po wojnie secesyjnej. Film zachowuje ten zimowy świat, ale wyraźnie eksponuje pokryty śniegiem krucyfiks, od którego powoli otwiera się kompozycja kadru. Tego obiektu nie ma w początkowych didaskaliach analizowanego fragmentu.
Różnica jest konkretna, ale ograniczona: dostępny początek opublikowanego tekstu i początek filmu inaczej kierują naszą uwagę. Na stronie pojazd od razu wyznacza kierunek, w którym podążają podróżni. Na ekranie nieruchoma figura każe najpierw zanurzyć się w krajobrazie i czekać. Dyliżans nabiera skali na tle otoczenia, które wydaje się istnieć od dawna i pozostawać obojętne na swoich pasażerów. Nie trzeba przypisywać krucyfiksowi jednego, określonego znaczenia, by dostrzec jego wpływ na rytm.
Początek scenariusza już zawiera myślenie obrazem kamery. Rozkłada ruch na ujęcia koni, kół, woźnicy i pasażerów, zamiast ograniczać się do informacji, że ktoś podróżuje. Lektura tych wskazówek pozwala dostrzec, że planowanie obrazu nie zaczyna się dopiero podczas zdjęć. Jednocześnie krótka instrukcja nie oddaje dokładnego czasu, jaki odczuwa widz, faktury śniegu ani ostatecznej relacji między muzyką, ruchem i wielkością postaci w kadrze.
Dlatego porównania nie należy sprowadzać do rozstrzygnięcia, czy film jest wierny książce, czy od niej odchodzi. Tę samą zapisaną czynność można zrealizować w różnym tempie. Ruch kamery może nadać przejściu, które zajmuje zaledwie kilka linijek, podniosły, niepokojący albo czysto funkcjonalny charakter. Obecność krucyfiksu pokazuje odmienną konkretyzację wizualną, a ciągła obecność krajobrazu i pojazdu — ciągłość zamysłu. Obie obserwacje mogą być prawdziwe bez wymyślania historii o zmianach w produkcji.
Przedstawienie Warrena słowami i jego obecność na ekranie
Didaskalia opisują Warrena, porównując jego typ fizyczny do Lee Van Cleefa. To odniesienie kieruje wyobraźnię czytelnika ku tradycji westernowych twarzy, ale nie oznacza, że rola ma być dosłownym naśladownictwem. Samuel L. Jackson wnosi własną, rozpoznawalną obecność. Różnica między pisemnym odniesieniem a konkretnym aktorem przypomina, że obsada przekształca ogólne wskazówki w niepowtarzalne połączenie ciała, głosu, spojrzenia i doświadczenia filmowego.
Pierwsze spotkanie zachowuje rozpoznawalną strukturę dramatyczną: Warren potrzebuje transportu, woźnica nie decyduje swobodnie, a John Ruth narzuca warunki z wnętrza dyliżansu. Zanim mężczyźni zaczną swobodnie rozmawiać, negocjują kwestie broni, odległości i władzy. Na stronie wydarzenia następują po sobie za sprawą wskazówek i kwestii dialogowych; na ekranie każde oczekiwanie zwiększa możliwość gwałtownej reakcji. Wymiana zdań dostarcza informacji, a zarazem pokazuje, kto może kontrolować dostęp do ruchomego schronienia.
Fragment pozwala przyjrzeć się tym negocjacjom, ale nie upoważnia do wyciągania wniosków o zakończeniu, pełnej kolejności rozdziałów czy wszystkich rzekomo usuniętych scenach. Jego wartość polega na tym, że można z bliska prześledzić konkretną, dającą się potwierdzić przemianę. Publikacja zachowuje sposób wyobrażenia sobie filmu i przekazania go za pomocą tekstu; wersja kinowa przekształca część tego zapisu w doświadczenie czasu, dźwięku i gry aktorskiej. Zestawienie początku z obrazami ukazuje tę relację, nie udając, że częściowa analiza jest pełnym porównaniem.
Wróć do przewodnika po „Nienawistnej ósemce”.
Zobacz wszystkie artykuły w Nienawistna ósemka: intryga i nieufność pod śniegiem
