Co Tarantino skrytykował w Marvelu i jego gwiazdach

Kontrowersja nie zaczęła się od recenzji konkretnego filmu. Tarantino dyskutował o tym, kto przyciąga publiczność i ile miejsca franczyza zajmuje w wyobrażeniu o Hollywood.

Rozmowa z listopada 2022 roku

Quentin Tarantino mówił o przemianach Hollywood pod wpływem Marvela w odcinku podcastu 2 Bears, 1 Cave z Tomem Segurą, opublikowanym 21 listopada 2022 roku. Rozmowa zbiegła się z promocją książki Cinema Speculation. Jego komentarze dotyczyły dominacji franczyz i pojęcia gwiazdy filmowej, a nie szczegółowej oceny reżyserii każdego filmu studia.

Przykład, którym się posłużył, przeciwstawiał wykonawców postaciom: jego zdaniem widzowie szli do kina, by zobaczyć Kapitana Amerykę lub Thora, a nie Chrisa Evansa czy Chrisa Hemswortha samych w sobie. Nie oznaczało to, że aktorzy są nieznani. Chodziło mu o to, że marka postaci skupiała w sobie siłę przyciągania widzów, którą w innym modelu Hollywood przypisywałoby się gwieździe.

Wyraził też dyskomfort związany z wrażeniem, że tego rodzaju filmy dominują w rozmowach i entuzjazmie branży. W przytaczanej przez media wypowiedzi problem polegał na tym, że zdawały się one reprezentować całą epokę. To krytyczna i celowo mocno sformułowana ocena — nie należy zamieniać jej w dosłowne twierdzenie, że w 2022 roku nie powstawał żaden inny rodzaj kina.

Ważne jest rozróżnienie tych dwóch poziomów. Stwierdzenie o tym, co zdaje się zajmować centralne miejsce na rynku, może zapoczątkować dyskusję kulturową; aby wykazać udziały w produkcji, dystrybucji czy inwestycjach, potrzebne są inne dane. Tarantino przedstawiał ocenę krajobrazu, który obserwował, a nie statystyczny raport dotyczący wszystkich budżetów Hollywood.

Aktor, postać i franczyza to nie to samo

Sednem debaty jest możliwość przeniesienia zainteresowania publiczności z jednej roli na inną. Gwiazda w klasycznym rozumieniu, które zakłada Tarantino, zachowuje zdolność przyciągania widzów niezależnie od konkretnej fikcyjnej tożsamości. Franczyza utrzymuje część swojej atrakcyjności dzięki postaci, uniwersum i oczekiwaniu na ciąg dalszy, nawet jeśli zmienia się jakiś element obsady.

Oba mechanizmy mogą współistnieć. Widz może interesować się bohaterem, a jednocześnie uważać, że jego atrakcyjność jest nierozerwalnie związana ze znaną mu kreacją aktorską. Popularność postaci nie sprawia, że wszystkie role stają się wymienne. Podobnie popularność aktora nie gwarantuje, że każdy jego projekt poza franczyzą przyciągnie taką samą publiczność. Trudność polega na zmierzeniu wkładu każdego z tych elementów.

Samuel L. Jackson odpowiedział w programie The View 29 listopada 2022 roku. Podkreślił znaczenie aktorów w ożywianiu tych postaci i wskazał Chadwicka Bosemana jako przykład podważający tak ostre rozdzielenie. Jego wypowiedź pokazywała, że między współpracownikami istniała rzeczywista różnica zdań: podziw dla pracy Tarantino nie oznaczał bezkrytycznej akceptacji jego definicji gwiazdy.

Zastrzeżenia Jacksona można rozumieć przez pryzmat relacji, jaką widzowie nawiązują z daną kreacją aktorską. Postać istnieje jako projekt, imię i opowieść, ale głos, gesty i obecność aktora współtworzą jej znaczenie. Ta obserwacja sama w sobie nie rozstrzyga dyskusji o branży, ale przypomina, by wyjaśnienie odwołujące się do marek nie pomijało pracy, dzięki której stają się one pamiętne.

Z drugiej strony pytanie Tarantino nie znika tylko dlatego, że czyjaś kreacja aktorska jest znakomita. To, że ktoś świetnie wypada w danej roli, nie przesądza automatycznie o tym, jaką będzie mieć później swobodę w realizacji różnych projektów. W dyskusji można uwzględnić obie kwestie: uznanie artystyczne oraz zdolność przyciągania widzów poza znaną marką.

Co to oznacza dla kina o innych budżetach

Obawy dotyczące koncentracji uwagi można analizować bez przypisywania Tarantino nieistniejącego eseju ekonomicznego. Gdy duża część uwagi promocyjnej skupia się na rozbudowywanych uniwersach, samodzielne filmy muszą szukać innych sposobów, by stać się widoczne. Thriller, komedia dla dorosłych czy dramat nie mogą obiecywać kolejnego rozdziału historii, którą publiczność już zna.

Nie dowodzi to, że Marvel jest jedyną przyczyną trudności kina średniobudżetowego. Dystrybucja, nawyki odbiorców, finansowanie i relacje z platformami wiążą się z szerszymi problemami. Przedstawienie jednego zdania z podcastu jako wystarczającego dowodu na istnienie jednej wyłącznej przyczyny nadmiernie uprościłoby zarówno obraz branży, jak i stanowisko samego reżysera.

Nie należy też bez zastrzeżeń przypisywać mu sformułowań Martina Scorsesego ani innych filmowców. Mogą podzielać obawy dotyczące koncentracji rynku, a zarazem przedstawiać różne argumenty. W tej rozmowie Tarantino położył nacisk na gwiazdy i dominujący obraz epoki. Ten kontekst pozwala dyskutować o jego słowach, nie czyniąc z niego rzecznika wszystkich krytyków kina superbohaterskiego.

Spór jest bardziej konstruktywny, gdy koncentruje się na konkretnych pytaniach: co sprawia, że film jest rozpoznawalny, jaką rolę odgrywa aktor i ile miejsca znajduje dzieło, które zaczyna od zera. Wypowiedzi z 2022 roku nie dają ostatecznej odpowiedzi, ale wyrażają wyraźne stanowisko, które można skonfrontować z doświadczeniami widzów, aktorów i reżyserów.

Wróć do książek, krytyki i filmowych projektów Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Tarantino jako krytyk: książki, podcasty i kina