Aldo Raine dowodzi Bękartami, wydając proste rozkazy, zapowiadając przemoc i posługując się poczuciem humoru, które niepokoi równie mocno jak jego groźby. Jego skuteczność maleje, gdy misja wymaga przybrania innej tożsamości.
Przywódca, który z góry wyjaśnia swoim ludziom, czego od nich oczekuje
Aldo Raine pojawia się w filmie z bardzo wyrazistym głosem. Brad Pitt przeciąga głoski, zmienia akcenty w zdaniach i wysuwa szczękę, dzięki czemu postać jest rozpoznawalna nawet wtedy, gdy stoi nieruchomo. Pochodzenie z Tennessee jest częścią jego sposobu mówienia i zachowania. Nie jawi się jako kosmopolityczny żołnierz: kontrast z europejskimi salonami i wielojęzycznymi oficerami zostaje zarysowany już w jego pierwszej przemowie.
Scena rekrutacji ustanawia zasady współpracy z oddziałem. Raine chce, by amerykańscy żydowscy żołnierze wzięli udział w misji wymierzonej w nazistów, której celem jest przemoc. Opisuje, co będą robić, i jaki strach chce wzbudzić. Nie obiecuje czystej wojny ani wzorowego zachowania wobec wroga. Ta szczerość określa jego postać: zdobywa posłuch, rozwiewając wątpliwości co do stawianych przed ludźmi zadań.
Jego autorytet ma też wymiar wspólnotowy. Odpowiedzi żołnierzy i ich reakcje na żarty sprawiają, że przemowa staje się rytuałem przynależności. Raine nie musi objaśniać złożonej doktryny. Wskazuje wroga, ustala wewnętrzne zasady i określa miarę ich przestrzegania. Początkowa przemowa do żołnierzy rozwija tę logikę; w portrecie porucznika istotne jest to, jak przekuwa ją we wspólną tożsamość.
Przydomek Apacz łączy jego metody z obrazem nieregularnej walki zaczerpniętym z wyobraźni westernu. To nawiązanie należy do retoryki postaci i filmu, a nie do wiarygodnego opisu ludów rdzennych. Ścinanie skalpów pełni w tej wojennej fantazji funkcję zastraszającego symbolu. Przedstawianie go jako historycznej lekcji o praktykach Apaczów oznaczałoby pomylenie filmowej kreacji z wyjaśnieniem etnograficznym.
Uwidaczniać strach i pozostawiać ślady przynależności
Raine chce, by skutki każdego działania docierały także do tych, którzy nie byli jego świadkami. Ocalały może przekazać opowieść dalej, a znak może sprawić, że mundur nie stanie się później porzuconym przebraniem. Jego przemoc ma więc bezpośredniego i odległego odbiorcę. Jeńcy są ważni również jako nośniki reputacji, która ma krążyć wśród niemieckich oddziałów.
W tym systemie członkowie oddziału pełnią różne funkcje. Porucznik mówi i organizuje; inni tłumaczą, zastraszają lub wykonują rozkazy. Jego przywództwo polega na wykorzystywaniu umiejętności, których sam nie posiada w równym stopniu. Film nie przedstawia go jako najlepszego lingwisty ani najbardziej dyskretnego człowieka. Zachowuje autorytet, bo zna przydatność każdego członka oddziału i wyznacza cel, który wszyscy potrafią rozpoznać.
Brutalności nie należy mylić z brakiem kalkulacji. Raine potrafi zdobywać informacje, wie, kogo chce pozostawić przy życiu, i jasno przedstawia wybór, zadając pytania. Jego kalkulacja obejmuje jednak tylko bezpośrednią sytuację: patrol, jeńca, rozkaz. Na tle kogoś takiego jak Landa, który potrafi wynegocjować zmianę stron i stworzyć całą instytucjonalną narrację, jego myślenie wydaje się bardziej bezpośrednie i mniej przystosowane do dyplomatycznych formalności.
Są też kwestie, które narracja pozostawia bez wyjaśnienia. Blizna na szyi sugeruje wcześniejsze doświadczenia, ale nie pozwala na podstawie domysłów stworzyć szczegółowej biografii. Analizując bliznę Aldo Raine’a należy oddzielić to, co widać, od hipotez na temat jej pochodzenia. W całokształcie postaci ten znak dodaje jej przeszłość, nie zmieniając jej w opowiedzianą historię, która uzasadniałaby każdą obecną decyzję.
Komedia człowieka, który nie potrafi zniknąć za odgrywaną rolą
Próba podania się za Włocha wystawia na próbę największy atut Raine’a: jego niepowtarzalną osobowość. Podczas tajnej misji ta sama cecha staje się problemem. Akcent, który wcześniej scalał oddział, teraz uniemożliwia mu podtrzymanie mistyfikacji. Pitt zachowuje sztywność porucznika, a scena ukazuje ograniczone możliwości językowe bohatera, tworząc komizm, który nie usuwa zagrożenia.
Komizm nie wynika z tego, że Raine uważa swoją wymowę za doskonałą, lecz z tego, że musi działać z tym, co ma. Każde słowo wypowiedziane w obecności Landy zwiększa ryzyko dekonspiracji. Jego fizyczna prezencja, tak skuteczna podczas przesłuchiwania jeńca, niewiele pomaga, gdy wróg kontroluje zasady spotkania towarzyskiego. Bohater nie traci całkiem pewności siebie, ale zostaje uwięziony na terenie, którego nie zna.
W finale odzyskuje inicjatywę w sposób zgodny ze swoimi metodami. Może zaakceptować, że dowódcy zawarli układ z Landą, a zarazem nie zgodzić się, by umowa wymazała to, kim był pułkownik. Nie przedstawia argumentów prawnych ani bardziej błyskotliwej przemowy. Działa na ciele przeciwnika i zamienia powracającą myśl — że nazistowskiej tożsamości nie da się zdjąć jak ubrania — w zwieńczenie swojej drogi.
To zakończenie nie czyni z Raine’a wzoru zwyczajnie pojmowanej sprawiedliwości. Należy do fantazji o karze, która kształtuje jego rolę w filmie. Jego konsekwencja polega na trzymaniu się osobistej zasady nawet wtedy, gdy władze wolą inne rozwiązanie. Porucznik jest komiczny, okrutny i nieustępliwy, bo stosuje tę samą logikę w sytuacjach, które mogą mieć zupełnie różne konsekwencje — od szkolenia oddziału po ostatnią rozmowę z wrogiem.
Wróć do przewodnika po filmie „Bękarty wojny”.
Zobacz wszystkie artykuły w Bękarty wojny: język, kino i zemsta w okupowanej Francji
