Pojawienie się Hugo Stiglitza gwałtownie zmienia energię filmu. „Slaughter” wnosi do postaci osadzonej w realiach II wojny światowej energię kina akcji lat siedemdziesiątych.
Postać przedstawiona jako nagłe wtargnięcie
„Slaughter” Billy’ego Prestona towarzyszy retrospektywnemu przedstawieniu Hugo Stiglitza i jego historii przemocy wobec niemieckich oficerów. Utwór pochodzi z filmu „Slaughter” z 1972 roku. Jego wykorzystanie w „Bękartach wojny” celowo wprowadza dystans czasowy między epoką bohaterów a tradycją muzyczną, przez którą widz odbiera ich pojawienie się.
Ta prezentacja przerywa bieg sceny, by przedstawić skondensowany portret bohatera. Widz poznaje Stiglitza nie dzięki długiej rozmowie o jego przeszłości, lecz poprzez wybrane działania, głos porządkujący informacje oraz muzyczną energię, która natychmiast nadaje mu tożsamość. Wejście funkcjonuje jak krótki epizod rządzący się własnymi zasadami ekspozycji.
Utwór nie wydobywa się z radia, którego słucha Stiglitz, i nie ma należeć do repertuaru dostępnego w realiach historycznych, w których żyje. Jego funkcja jest pozadiegetyczna: skierowano go do widzów filmu. Dlatego istotne pytanie nie brzmi, czy mógł zabrzmieć w latach czterdziestych, lecz co wnosi do portretu, gdy słyszymy go w połączeniu z tymi obrazami.
Odpowiedź zaczyna się od rytmu. Napęd funku sprawia, że prezentacja rozwija się z pewnością siebie inną niż rozmowa, która ją otacza. Stiglitz zostaje ukazany jako bohater kina akcji, zanim dołączy do grupy. Muzyka nie wyjaśnia jego psychiki, ale podsuwa sposób odbioru jego czynów: są zdecydowane, szybkie i sprzeczne z posłuszeństwem oczekiwanym od niemieckiego żołnierza.
Rytm, przemoc i reputacja
W tym fragmencie skupiono działania, które opowiedziane po kolei i w pełnym wymiarze stworzyłyby inny rodzaj historii. Montaż przekształca ich nagromadzenie w reputację. Muzyka pomaga połączyć poszczególne fragmenty i przedstawić bohatera jako kogoś, o kim krąży już opowieść. Nie oglądamy neutralnego raportu o jego zachowaniu; jesteśmy świadkami filmowego tworzenia rozgłosu.
Nie oznacza to, że należy przypisywać bohaterowi wszystkie cechy sugerowane przez gatunek muzyczny. Utwór może wyrażać zuchwałość i siłę, nie dowodząc, że Stiglitz w każdej chwili czuje się właśnie tak. Ta energia wynika również ze sposobu, w jaki film przedstawia go widzom. Rozróżnienie tych dwóch poziomów pozwala nie mylić efektownej prezentacji z diagnozą osobowości.
Pochodzenie „Slaughter” tworzy powiązanie z afroamerykańskim kinem akcji lat siedemdziesiątych. Można je analizować jako zapożyczenie tonu i pamięci filmowej. Nie oznacza to, że historyczne doświadczenie niemieckiego bohatera staje się tożsame z doświadczeniami protagonistów tamtych filmów. Tarantino przenosi sposób wejścia na ekran, rytm i audiowizualną postawę; okoliczności fabularne pozostają odmienne.
Prezentacja Hugo Stiglitza zyskuje siłę także dzięki temu, jak mało mówi. Rozbudowane, dźwiękowe wejście może uwydatnić postać, która w innych scenach pozostaje powściągliwa. Gdy widz znów widzi ją milczącą, pamięta skondensowane informacje z tego portretu. Muzyka zbudowała oczekiwanie, które działa nadal, nawet gdy już przestaje rozbrzmiewać.
Głos narratora i utwór nie przekazują też tego samego rodzaju informacji. Głos może przedstawić przeszłość bohatera, a muzyka porządkuje reakcję na sposób, w jaki ta przeszłość zostaje ukazana. Gdyby usunąć jeden z tych elementów, portret nadal coś by opowiadał, lecz zmieniłaby się równowaga między objaśnieniem a obecnością. Dzięki współdziałaniu obu środków prezentacja jest krótka, ale wyrazista.
Anachronizm jako decyzja dotycząca punktu widzenia
Wykorzystanie „Slaughter” jasno pokazuje, że ścieżka dźwiękowa nie ogranicza się do odtwarzania tego, co mogłoby rozbrzmiewać w okupowanej Francji. Film przedstawia wydarzenia za pomocą repertuaru późniejszego kina. Anachronizm należy do narracji i jej dialogu z widzem, a nie do przedmiotu, który przez pomyłkę znalazł się w scenografii.
To rozróżnienie pozwala zrozumieć, dlaczego utwór działa, choć nie pasuje do czasu akcji. Rytm pomaga organizować montaż, a kulturowe skojarzenia z utworem współtworzą sposób przedstawienia brutalnej postaci. Obie funkcje wynikają ze współczesnej relacji obrazu i dźwięku i nie wymagają, by bohater znał tę muzykę.
W ramach wykorzystania soulu i funku w kinie Tarantino fragment pełni wyjątkowo krótką i skoncentrowaną funkcję. Nie towarzyszy całemu życiu Stiglitza ani nie staje się stałym komentarzem do jego decyzji. Oznacza wejście na scenę. Jego intensywność wynika również z tego ograniczenia: pojawia się, by narzucić swoją obecność, a kolejne sceny rozwijają ją za pomocą innych środków.
Warto też odróżnić podziw dla skuteczności prezentacji od uznania jego czynów za wzór do naśladowania. Montaż może ekscytować, choć przedstawia skrajną przemoc. Film wykorzystuje to napięcie i stawia widzów wobec postaci skonstruowanej za pomocą efektownych środków. „Slaughter” uczestniczy w tej konstrukcji, przekształcając prezentację przeszłości bohatera w nagłe wtargnięcie, które zapada w pamięć dzięki rytmowi i gwałtownej zmianie tonu.
Wróć do przewodnika po „Bękartach wojny”.
Zobacz wszystkie artykuły w Bękarty wojny: język, kino i zemsta w okupowanej Francji
