Zarah Leander w filmie „Bękarty wojny”: głos w tawernie

Zarah Leander jest obecna w filmie za sprawą piosenki. Nie wciela się w postać Tarantina i nie należy mylić jej obecności w ścieżce dźwiękowej z rozmową Goebbelsa na jej temat.

Piosenkarka na ścieżce dźwiękowej

Związek Zarah Leander z filmem „Bękarty wojny” polega na wykorzystaniu utworu „Davon geht die Welt nicht unter”. Jej głos słychać w tawernie La Louisiane. Piosenka znalazła się również na albumie ze ścieżką dźwiękową. To potwierdzona obecność, której nie należy mylić ze stwierdzeniem, że Goebbels i Zoller prowadzą konkretną rozmowę o aktorce.

Tytuł można w przybliżeniu przetłumaczyć jako „świat się przez to nie zawali”. Piosenka jest związana z filmem „Die große Liebe” z 1942 roku, w którym wystąpiła Leander. Ustalenie jej pochodzenia pozwala zrozumieć, że nagranie należy do kultury muzycznej i filmowej przedstawionej epoki, w odróżnieniu od innych anachronicznych utworów wykorzystanych na ścieżce dźwiękowej.

Leander była prawdziwą piosenkarką i aktorką. W filmowej fikcji Tarantina nie pojawia się jako postać grana przez inną aktorkę, która wchodzi do tawerny lub rozmawia z bohaterami. Do tego miejsca dociera jej nagranie. Rozróżnienie tych poziomów pozwala uniknąć przypisywania historycznej osobie fikcyjnych działań, poglądów czy relacji.

Piosenka jako część wieczoru spędzanego na rozrywce

Muzyka pomaga przedstawić lokal jako miejsce, w którym żołnierze piją, grają i spędzają czas. Taka zwyczajna atmosfera jest potrzebna, by spotkanie infiltratorów mogło ukryć się wśród pozornie codziennych zajęć. Piosenka nie sygnalizuje otwarcie tajnej misji ani nie wyjaśnia pozostałym bohaterom, jaka jest stawka.

Jej obecność w lokalu różni się od wykorzystania muzyki ilustracyjnej, którą słyszy wyłącznie widz. Nagranie będące częścią życia lokalu może rozbrzmiewać dalej, podczas gdy rozmowy przy poszczególnych stolikach nabierają różnych znaczeń. Goście słyszą tę samą muzykę, ale nie mają tych samych informacji. Pozorna swojskość utworu współistnieje z sytuacją, która staje się coraz mniej bezpieczna.

Uspokajający wydźwięk tytułu może nabrać ironicznego znaczenia, gdy weźmie się pod uwagę przemoc, która ostatecznie dosięgnie tawernę. Nie trzeba przytaczać tekstu piosenki ani zamieniać jej w szczegółową przepowiednię. Wystarczy sprzeczność między rozrywką a niebezpieczeństwem, by dostrzec, jak codzienna muzyka może stać się niepokojąca w kontekście, w którym rozbrzmiewa.

Nie należy też zakładać, że wszyscy bohaterowie świadomie zwracają uwagę na piosenkę. Muzyka w tle może oddziaływać na widza, pozostając na drugim planie dla rozmawiających postaci. Dzięki tej różnicy dźwięk współtworzy atmosferę, nie wymagając wyraźnych reakcji ani dialogów, które by go komentowały.

Piosenkę wykonuje Leander, natomiast jej autorstwo przypisuje się Michaelowi Jary’emu i Brunowi Balzowi. Rozróżnienie wykonawczyni, kompozytorów i postaci pozwala zidentyfikować nagranie, nie przypisując artystce autorstwa wszystkich jego elementów.

Nagranie głosu ma jeszcze jedną cechę: może być obecne w pomieszczeniu, choć piosenkarka nie ma wpływu na sytuację, w której jest odtwarzane. Film wykorzystuje materiał kulturowy, który krąży w obiegu, i umieszcza go pośród fikcyjnych postaci. Nie czyni to z Leander świadka spotkania ani nie pozwala przypisywać jej reakcji na to, co się wydarzy. Jej obecność dźwiękowa jest namacalna i konkretna, ale nie oznacza osobistego udziału w akcji.

Piosenka pomaga również odróżnić zwyczajną działalność lokalu od niezwykłego spotkania, o którym wie widz. Dla świętujących żołnierzy muzyka jest częścią wieczoru. Dla infiltratorów ten sam wieczór stwarza przeszkody i możliwości: zapewnia społeczną osłonę, ale wypełnia lokal spojrzeniami i groźbą nieoczekiwanych przerw. Utwór sprawia, że niebezpieczeństwo nie rozgrywa się w pustej przestrzeni stworzonej wyłącznie dla szpiegów. Misja musi toczyć się pośród ludzi, którzy słuchają, piją i grają z własnych powodów. Ta codzienna gęstość zdarzeń osłabia przekonanie, że bohaterowie mogą dowolnie kierować sytuacją.

Związek z przemysłem filmowym III Rzeszy

Pochodzenie filmu „Die große Liebe” łączy nagranie z przemysłem działającym pod kontrolą reżimu nazistowskiego. Ten historyczny związek wymaga precyzji: piosenka, produkcja filmowa i cała kariera artystki to nie to samo. Wykorzystanie utworu w filmie „Bękarty wojny” samo w sobie nie stanowi biografii Leander ani wyczerpującej oceny jej osobistych decyzji.

W filmie pojawia się kilka nazwisk i dzieł związanych z kinem niemieckim, ale trzeba je rozpatrywać osobno. Rzeczywiste nawiązanie do innej aktorki nie dowodzi, że chodzi o Leander. Podobnie obecność Fredrick Zoller a jako fikcyjnej gwiazdy propagandowej nie ustanawia wymyślonej osobistej relacji z historyczną piosenkarką.

Najtrafniejsza interpretacja skupia się na tym, co słychać. Rozpoznawalny głos z kina tamtej epoki nadaje rozrywce w tawernie określony kontekst kulturowy. Współczesny widz może słuchać tego nagrania, znając jego tło, a zarazem śledzić intrygę spotkania, podczas którego niemal wszyscy próbują odgrywać jakąś rolę. Piosenka należy do świata pozornej normalności, który rozmowa stopniowo podważa.

Wróć do przewodnika po filmie „Bękarty wojny”.

Zobacz wszystkie artykuły w Bękarty wojny: język, kino i zemsta w okupowanej Francji