Dlaczego Inglourious Basterds jest tak zapisane

Forma Inglourious Basterds to oficjalny tytuł filmu. Tarantino bronił tej zmiany jako gestu artystycznego, ale nie podał jednoznacznego wyjaśnienia, które pozwalałoby odczytać każdą literę jako kod.

Dwie zmiany w stosunku do zwyczajowej pisowni

W standardowym angielskim wyrażenie zapisywano by jako Inglorious Bastards. W tytule Tarantino dodano literę u w Inglourious, a w ostatniej sylabie Bastards literę a zastąpiono literą e. Obie zmiany są widoczne w oficjalnej nazwie filmu. Nie są błędami wprowadzonymi przez polskie napisy ani przez konkretne wydanie domowe.

Litera u nie sprawia też automatycznie, że Inglourious staje się poprawnym wariantem brytyjskim. Łatwo skojarzyć ją z różnicami takimi jak color i colour, ale ta alternacja nie dotyczy ogólnie wszystkich angielskich słów. W tym przypadku zwyczajowa forma przymiotnika to inglorious. Odwołanie do rzeczywistej normy ortograficznej nie uzasadnia formy, którą celowo zmieniono w tytule.

Mimo tych zmian znaczenie wyrażenia pozostaje rozpoznawalne. Anglojęzyczni widzowie mogą rozpoznać przymiotnik i obelgę, choć pisownia wywołuje pewien dysonans. To połączenie rozpoznawalności i anomalii jest częścią odbioru tytułu: nie czyni go nieczytelnym, ale sprawia, że nie wygląda jak całkowicie neutralne wyrażenie.

Polski tytuł Bękarty wojny idzie inną drogą. Oficjalny przekład nie odtwarza graficznej operacji oryginału za pomocą równoważnych błędów ortograficznych. Dlatego niektórzy widzowie poznają film, zanim zauważą osobliwość jego angielskiego tytułu. Przekład pozwala rozpoznać dzieło, ale nie zachowuje wszystkich formalnych zabiegów zastosowanych w oryginalnych słowach.

Co wyjaśnił Tarantino, a co pozostawił otwarte

W wywiadzie opublikowanym przez 7x7 w sierpniu 2009 roku Tarantino nie chciał podać ostatecznego wyjaśnienia pisowni. Przedstawił ją jako gest artystyczny, którego uzasadnienie mogłoby odebrać mu sens, i odwołał się do porównania z Jean-Michelem Basquiatem. Ta odpowiedź pozwala mówić o decyzji podjętej przez autora, ale nie dostarcza szczegółowej reguły wyjaśniającej każdą zmianę.

Porównanie z Basquiatem nie dowodzi, że tytuł naśladuje konkretne dzieło malarza. Nie potwierdza też, że jakaś litera oznacza postać, narodowość lub datę. Reżyser używa tej analogii, by bronić swobody twórczej, a nie po to, by podać klucz, który można mechanicznie zastosować do fabuły.

Dlatego trzeba odróżniać udokumentowane wyjaśnienie od interpretacji. Można zauważyć, że pisownia wydaje się indywidualna, zakłóca oczekiwaną poprawność albo nadaje tytułowi rozpoznawalną formę. Nie można jednak uznać żadnej z tych obserwacji za jedyny powód autora, skoro sam jej nie potwierdził.

Pojawiają się też wyjaśnienia związane z cenzurą, prawami autorskimi lub trudnościami komercyjnymi. Bez konkretnych źródeł nie należy przedstawiać żadnego z nich jako potwierdzonej przyczyny zmiany. To, że zmiana może w praktyce pomagać odróżniać tytuły, nie oznacza, że taki skutek musiał być jej przyczyną. Skutek decyzji i jej źródło to nie to samo.

Pisownia tworzy też różnicę między wymową a zapisem. Widz może rozpoznać tytuł ze słuchu, nie zauważając od razu wszystkich jego osobliwości. Stają się one wyraźniejsze na plakacie, okładce lub w napisach początkowych i końcowych. Efekt ten należy więc także do wizualnej tożsamości dzieła i wynika z tego, jak często widzowie stykają się z jego charakterystyczną formą.

Cytując tytuł filmu, należy zachować formę Inglourious Basterds, ponieważ jest to jego oficjalna nazwa. Cicha korekta do Inglorious Bastards może skierować odbiorcę ku innemu dziełu. Celowego błędu w tytule własnym nie traktuje się tak samo jak przypadkowej pomyłki przy pisaniu zdania: jest on częścią identyfikowanego dzieła.

Związek z The Inglorious Bastards

Tytuł nawiązuje do The Inglorious Bastards, nazwy dystrybucyjnej filmu Enza G. Castellariego z 1978 roku. Zbieżność nazw nie oznacza, że film Tarantino jest odtworzeniem jego fabuły. To zapożyczenie nawiązuje do tradycji kina wojennego, podczas gdy historia z 2009 roku przedstawia własne postacie i sytuacje.

Różnica w pisowni pomaga odróżnić oba filmy w zapisie. To zauważalny i użyteczny skutek, który ułatwia ich identyfikację. Warto jednak poprzestać na takim stwierdzeniu, zamiast od razu uznawać je za wyjaśnienie prawne lub kontraktowe. Ktoś może szukać filmu pod podobnym tytułem i trafić na drugi; zachowanie oficjalnej pisowni pozwala uniknąć pomyłki.

Słowa „bękarty” nie należy też sprowadzać do dosłownej informacji o pochodzeniu każdego żołnierza. W tytule jest ono prowokacyjnym określeniem grupy i jej pozycji w opowieści. Wyrażenie zapowiada dystans wobec podniosłego heroizmu wojskowego. Nie obiecuje rzetelnej kroniki konkretnej, historycznej jednostki.

Odpowiedź na pytanie, dlaczego tytuł zapisano w ten sposób, ma zatem dwa poziomy. Zmiana jest celowa i stanowi część wybranego tytułu. Tarantino nie ustalił jej dokładnego znaczenia w jednym wyjaśnieniu. Można analizować brzmienie i wygląd tytułu oraz to, jak odróżnia się on od filmu Castellariego, pamiętając, że te skutki to nie to samo co intencja, której reżyser wolał szerzej nie omawiać.

Wróć do przewodnika po filmie Bękarty wojny.

Zobacz wszystkie artykuły w Bękarty wojny: język, kino i zemsta w okupowanej Francji