Tarantino odróżnia uznanie dla dzieła od decyzji o tym, by stworzyć je z myślą o zdobyciu uznania, choć granica między nimi może być przedmiotem dyskusji.
Chęć wygranej nie znika tylko dlatego, że krytykuje się nagrody
W wywiadzie z Zachem Baronem dla GQ, opublikowanym w grudniu 2015 roku, Tarantino wyraził ambicję zdobycia kolejnych Oscarów za scenariusz. Przyznał też, że po kampanii promocyjnej filmu Bękarty wojny był rozczarowany i wyznaczył granice wysiłkom promocyjnym, które chciałby powtórzyć. Te wypowiedzi nie pozwalają przedstawiać go jako kogoś zupełnie obojętnego na uznanie Akademii.
To napięcie jest ciekawsze niż prosty podział na artystę i nagrody. Filmowiec może chcieć, by doceniono jego pracę, a jednocześnie nie ufać warunkom, które zwiększają szanse na takie uznanie. Udział w ceremonii nie oznacza poparcia dla wszystkich jej decyzji, a krytyka kampanii nie znaczy, że nagroda jest bezwartościowa dla osoby, która ją otrzymuje.
Warto też oddzielić jego aspiracje od osiągniętych wyników. Wypowiedź o chęci zdobycia kolejnego Oscara odnosi się do konkretnego momentu w jego karierze. Nie należy zmieniać jej w informację o już otrzymanej nagrodzie ani używać do automatycznej aktualizacji listy jego wyróżnień. Wypowiedzi opisują jego stosunek do rywalizacji, a w dokumentacji Akademii można sprawdzić konkretne nominacje i nagrody.
Film biograficzny i podejrzenie, że film zaprojektowano po to, by nagrodzić aktora
W rozmowie opublikowanej 28 października 2013 roku w The Talks Tarantino skrytykował film biograficzny rozumiany jako pełna opowieść o czyimś życiu i powiązał go z dążeniem do zdobycia Oscarów aktorskich. Zaproponował inną możliwość: skupienie się na przełomowym momencie, podając hipotetyczny przykład przybycia Elvisa Presleya do Sun Records. Była to preferencja dotycząca konstrukcji dramatu, a nie zapowiedź jego własnego filmu o Elvisie.
Ta krytyka pozwala postawić konkretne pytanie o narrację. Opowiedzenie całego życia wymaga wyboru najważniejszych wydarzeń i połączenia etapów, które mogą wymagać różnych konfliktów. Fabuła może wówczas sprowadzać się do potwierdzania, że znane wydarzenia rzeczywiście miały miejsce, pozostawiając niewiele czasu na zgłębianie niepewności towarzyszącej każdemu z nich. Film skupiony na krótkim okresie może poświęcić więcej miejsca decyzjom, których znaczenia bohaterowie jeszcze nie znają.
Przykład Elvisa oddziela też biografię od katalogu sukcesów. W ciągu jednego dnia może pojawić się oczekiwanie, którego spełnienie wciąż stoi pod znakiem zapytania, podczas gdy ciąg znanych wydarzeń skłania do potwierdzania z góry przesądzonego losu.
Nie dowodzi to, że wszystkie filmowe biografie są skazane na porażkę. Wybór epizodów można uporządkować za pomocą wyjątkowej formy wyrazu, a opowieść skupiona na jednym dniu również może być konwencjonalna. Wartość tej krytyki polega na pytaniu, co daje wybrana struktura, a nie na skazywaniu gatunku z góry, jeszcze przed obejrzeniem filmu.
Interpretacja aktorska wiąże się z kolejnym problemem. Fizyczna przemiana lub rozpoznawalna imitacja mogą przyciągać uwagę, bo pozwalają od razu porównać aktora z prawdziwą osobą. Jednak praca aktora obejmuje też słuchanie, podtrzymywanie relacji i uwiarygodnianie sprzeczności — aspektów trudniejszych do podsumowania na materiałach promocyjnych. Oceniając rolę, trzeba przyjrzeć się temu, jak funkcjonuje w filmie, a nie tylko dostrzec podobieństwo do pierwowzoru.
Kampanie, trwałość uznania i granice oceniania innych
W sierpniu 2015 roku, w rozmowie z Lane’em Brownem dla Vulture, Tarantino skrytykował słabe kino tworzone z myślą o Oscarach i jego trwałość w kulturze. Warto odróżnić kwestię trwałości prestiżu od wyniku głosowania. Zwycięstwo może zwiększyć rozpoznawalność dzieła, ale nie przesądza o tym, jak będzie ono postrzegane za kilkadziesiąt lat.
Kampania promocyjna odbywa się według określonego harmonogramu i jest skierowana do konkretnej grupy głosujących. Pamięć o kinie zmienia się wraz z pojawianiem się nowych pokoleń, renowacjami, wznowieniami i zmianami wrażliwości. Film może spotkać się z krytyką w chwili premiery, a później znaleźć nowych odbiorców. Może też stracić na znaczeniu, nie unieważniając emocji, które wzbudził w osobach przyznających mu nagrodę.
Dlatego mówiąc o historycznej niesprawiedliwości, trzeba doprecyzować, czyj osąd mamy na myśli. To, że ulubiony film Tarantino nie wygrał, nie dowodzi, że publicznie potępił ten wynik. Preferowanie jakiegoś dzieła i jawna krytyka głosowania to dwie odrębne tezy. Nie należy tworzyć list rzekomych krzywd, opierając się wyłącznie na jego rankingach lub opiniach innych krytyków.
Ta sama ostrożność dotyczy motywacji członków Akademii. Wynik pozwala ustalić, który kandydat otrzymał nagrodę, ale nie daje bezpośredniego wglądu w powody każdego głosującego. Przypisywanie porażki strachowi, urazie czy zbiorowej niezdolności wymaga dowodów, których nie dostarcza sama różnica gustów. Można stanowczo wyrazić sprzeciw, nie wymyślając psychologicznego wyjaśnienia zachowania głosujących.
W stanowisku Tarantino tkwi konstruktywna sprzeczność: pragnie uznania dla scenariuszy, które — jak twierdzi — powstają zgodnie z jego własnymi zainteresowaniami, a zarazem nie ufa tworzeniu podporządkowanemu nagrodzie. Czytelnik może dyskutować, czy to rozróżnienie sprawdza się w każdym przypadku. Nie musi jednak wybierać między obrazem całkowitego odrzucenia Akademii a obrazem pełnego podporządkowania jej. Jego wypowiedzi pokazują zmienną, krytyczną relację z rywalizacją, zawsze osadzoną w konkretnych rozmowach i datach.
Zobacz przewodnik po książkach, krytyce i filmowych projektach Tarantino.
Zobacz wszystkie artykuły w Tarantino jako krytyk: książki, podcasty i kina
