Tarantino, Netflix i obrona premier kinowych

Dyskusja dotyczy tego, jak film dociera do widzów i staje się wspólnym wydarzeniem, a nie tylko wielkości ekranu.

Krytyka podczas festiwalu w Cannes w 2023 roku

W wywiadzie udzielonym Bazowi Bamigboye z Deadline podczas festiwalu w Cannes w 2023 roku Tarantino stanął w obronie premier kinowych i zakwestionował kulturowy wpływ produkcji przeznaczonych bezpośrednio na platformy. Jako przykład podał filmy Ryana Reynoldsa dla Netfliksa, których — jak powiedział — nie oglądał. Ta uwaga wyrażała jego dystans wobec tego modelu dystrybucji, a nie ocenę opartą na obejrzeniu każdego z tych tytułów.

To rozróżnienie pozwala uniknąć częstego błędu: przedstawiania przyznania, że nie zna się danego filmu, jako szczegółowej oceny jego jakości. Warto też odróżnić kontrowersyjną wypowiedź od dosłownego opisu publiczności. To, że dane dzieło nie zaistniało w doświadczeniu Tarantina, nie oznacza, że nikt go nie oglądał, nie zapamiętał ani o nim nie rozmawiał. Ta wypowiedź wyraża kulturową preferencję, ale sama w sobie nie dostarcza danych o oglądalności.

Jego stanowisko łatwiej zrozumieć, gdy rozróżni się dwa momenty: premierę i późniejsze życie filmu. Obrona kinowej premiery nie oznacza zaprzeczenia, że film można później obejrzeć w domu. Dyskusja dotyczy miejsca, jakie każde z tych okien dystrybucji zajmuje w tożsamości dzieła i jego obecności w przestrzeni publicznej.

Co się zmienia, gdy doświadczenie oglądania dzielimy z innymi w kinie

Seans gromadzi osoby, które zarezerwowały ten sam odcinek czasu, by obejrzeć film. Początek, czas trwania i koniec nie zależą od indywidualnej decyzji każdego widza. Taki układ może sprzyjać skupieniu i sprawić, że przedłużająca się pauza lub krępująca scena zostaną przeżyte bez natychmiastowej możliwości przełączenia na inny tytuł. Nie gwarantuje to pełnej uwagi, ale tworzy wspólne ramy odbioru.

Reakcje publiczności również współtworzą te ramy. Śmiech może udzielić się innym, a cisza staje się odczuwalna, gdy wiele osób przestaje się poruszać w tym samym momencie. Widz zachowuje własny osąd, choć dostrzega, że scena wywołuje reakcje u innych. Oglądanie nie polega wyłącznie na odbieraniu informacji wzrokowych i dźwiękowych.

Premiera zapewnia także wspólny punkt odniesienia w czasie. Film trafia do rozmów w rozpoznawalnym momencie, a pokazy, recenzje i spotkania skupiają się wokół jego debiutu. Platformy również mogą tworzyć wspólne wydarzenia, ale ich stała dostępność inaczej kształtuje relację między premierą, odkrywaniem filmu i jego obecnością w obiegu. Mylenie tych form dystrybucji utrudnia rzeczową dyskusję o ich konkretnych zaletach i ograniczeniach.

Dostęp do filmów w domu daje realne możliwości, które obrońcy kin powinni brać pod uwagę. Nie wszyscy mieszkają w pobliżu kina z różnorodnym repertuarem ani mogą bez trudu do niego dojechać. Dostępność filmu w domu może przybliżyć go widzom, którzy nie mogliby obejrzeć go w kinie podczas premiery. Uznanie tej roli nie oznacza, że oba doświadczenia są identyczne ani że należy zrezygnować z pytania o to, co tracimy, gdy znika jedna z możliwości.

Nienawistna ósemka nie pozwala mówić o całkowitym odrzuceniu platform

W 2019 roku Tarantino wyjaśnił serwisowi /Film swój udział w odcinkowej wersji filmu Nienawistna ósemka dla Netfliksa. To istotne zastrzeżenie: jego krytyki premier przygotowywanych z myślą o platformach nie można przekształcać w twierdzenie, że nigdy z nimi nie współpracował. Film miał już kinową historię, zanim zaprezentowano go w tej nowej formie.

To rozróżnienie pozwala zrozumieć dwie odrębne decyzje. Czym innym jest stworzenie dzieła z myślą o premierze kinowej, a czym innym późniejsza zmiana sposobu jego dystrybucji. To, że oba rozwiązania mogą współistnieć, nie dowodzi, że reżyser popiera wszystkie modele produkcji stosowane przez platformę. Nie sprawia też, że wszelkie jego zastrzeżenia stają się automatycznie niespójne. Aby ocenić tę relację, trzeba wziąć pod uwagę konkretny projekt i moment, w którym reżyser się w niego angażuje.

Podobnie jest z pomysłem kręcenia dla telewizji. Wyrażenie zainteresowania, możliwość wspomniana w wywiadzie i zrealizowany projekt to różne etapy. Przedstawianie któregokolwiek z nich jako ostatecznej obietnicy może prowadzić do pozornych sprzeczności, gdy porównuje się rozmowy oddzielone od siebie całymi latami. Stanowisko filmowca może łączyć stałe preferencje z konkretnymi decyzjami, które wymagają szerszego kontekstu.

Określenie „wojna z Netfliksem” upraszcza tę złożoność i przesuwa dyskusję w stronę osobistej wrogości. Warto przyjrzeć się temu, jakie warunki Tarantino uznaje za niezbędne dla kina, które chce tworzyć: pierwsze publiczne doświadczenie oglądania, sposób skupienia uwagi i relację z pamięcią widza. Następnie można rozważyć, czy takie warunki mogą istnieć wyłącznie w kinie, czy też w odmienny sposób pojawiają się w innych miejscach.

Obrona kinowej dystrybucji staje się bardziej konkretna, gdy dotyczy zachowania możliwości wyboru. Film może przez długi czas być dostępny do oglądania w domu, a wcześniej potrzebować wspólnego ekranu; inny może znaleźć widzów głównie poza kinami. Stanowisko Tarantina przyznaje pierwszeństwo temu pierwszemu doświadczeniu. Zrozumienie tej hierarchii pozwala dyskutować z jego argumentami, nie uznając automatycznie za gorszych widzów, którzy odkrywają kino za pośrednictwem platformy.

Zobacz przewodnik po książkach, krytyce i projektach filmowych Tarantina.

Zobacz wszystkie artykuły w Tarantino jako krytyk: książki, podcasty i kina