Jego stosunek do telewizji łączy podziw z zastrzeżeniami. Sprowadzenie go do odrzucenia wszystkich współczesnych seriali przesłania to, co naprawdę powiedział.
Yellowstone: krytyka, która zaczyna się od entuzjazmu
W The Joe Rogan Experience z 10 grudnia 2024 roku Tarantino, któremu towarzyszył Roger Avary, opowiedział o swoich wrażeniach z oglądania Yellowstone. Pochwalił pierwszy sezon, obecność Kevina Costnera i scenariusz; oglądał dalej serial, a także 1883. Później podważył jednak trwałość tych opowieści w swojej pamięci. Jego komentarz nie wynikał z niechęci do oglądania telewizji.
Ten niuans zmienia sens dyskusji. Można czerpać przyjemność z oglądania serialu, a zarazem uważać, że pozostawia on mniejszy ślad niż film. Nie oznacza to, że wszystkie sezony uznał za złe ani że odmawiał telewizyjnej inscenizacji jakichkolwiek walorów filmowych. Poruszona przez niego kwestia dotyczyła łącznego efektu oglądania oraz późniejszej pamięci o nim.
W tamtej rozmowie wyróżnił również pierwszy sezon Homeland, choć wyraził zastrzeżenia wobec przeciągania seriali. To osobista opinia na temat długości i dramaturgicznej satysfakcji, a nie dowód na to, że wszyscy widzowie pamiętają opowieści w ten sam sposób. Na pamięć wpływają także etap życia, skupienie uwagi oraz więź, jaką każdy nawiązuje z postaciami.
Telewizyjne westerny i uroki pojedynczego odcinka
Rozmawiając z Kim Morgan dla „Sight & Sound” w 2015 roku, Tarantino powiązał Nienawistną ósemkę z telewizyjnymi westernami, takimi jak Bonanza i The Virginian, zwłaszcza z pojawianiem się gościnnych postaci. To zainteresowanie pozwala zrozumieć jego uznanie dla telewizji, która buduje zwarte konflikty wokół przybyszów, podejrzeń i tymczasowych zmian w znanej społeczności.
Postać pojawiająca się w jednym odcinku może wprowadzić zagrożenie, zanim widz pozna całą jej historię. Gościnna obsada wnosi rozpoznawalną obecność, ale opowieść musi szybko wyjaśnić, czego dana postać chce i na ile można wierzyć jej słowom. Taka oszczędność sprzyja scenom, w których rozmowa zmienia układ sił i zaufanie, zanim dojdzie do rozstrzygającego działania.
Z kolei ciągłość serialu zapewnia stabilny grunt. Widz zna niektóre postacie i miejsca, dzięki czemu nawet niewielka zmiana może nabrać znaczenia. Przybysz zmusza do ponownego przemyślenia zasad, które wydawały się ustalone. Serial odcinkowy może czerpać różnorodność właśnie z powtarzania znanych ram i zmieniania konfliktu, który przez nie przebiega.
To coś innego niż opowieść, która przez wiele odcinków odwleka rozwiązanie głównego problemu. Żadna z tych form nie jest z natury lepsza. Zamknięty odcinek może szybko doprowadzić do rozwiązania; rozbudowany serial może rozwijać relacje z bogactwem trudnym do osiągnięcia w dwie godziny. Krytyczne pytanie brzmi: co dzieło zyskuje dzięki swojej długości i jakie koszty wiążą się z jej utrzymaniem?
Różnica między ciągłością a kulminacją
Film zwykle skłania widza do traktowania jego czasu trwania jako zamkniętej całości. Sceny łączą się z zakończeniem, które na nowo porządkuje to, co widzieliśmy, choć nie musi odpowiadać na wszystkie pytania. Taka koncentracja może sprawić, że w pamięci mocno zapisze się jakiś gest lub decyzja. Finał staje się punktem, z którego można myślami wrócić do całej drogi.
Serial może działać inaczej. Wspólne życie z bohaterami, stopniowe przemiany relacji i oczekiwanie na kolejne odcinki składają się na jego odbiór. Wartość nie zawsze polega na prowadzeniu każdego wątku ku jednej kulminacji. Czasami liczy się przebywanie w narracyjnym świecie przez dłuższy czas i dostrzeganie zmian, które w krótszej formie trzeba byłoby skondensować.
Krytyka Tarantino zachęca do zastanowienia się, kiedy ciągłość staje się zwykłym odwlekaniem. Konflikt może trwać, bo wciąż pozwala odkrywać coś nowego, albo dlatego, że opowieść musi zachować powód, by toczyć się dalej. Różnicę widać po konsekwencjach: jeśli decyzja zmienia relacje, upływ czasu coś wnosi; jeśli wszystko nieustannie wraca do tego samego punktu, widz może odnieść wrażenie, że obiecany rozwój jest opóźniany bez równoważnych korzyści.
Warto też oddzielić jakość wizualną od formy narracyjnej. Serial może korzystać z wysmakowanych zdjęć, złożonych ruchów kamery i precyzyjnego projektu dźwięku, a mimo to nie być skonstruowany jako film. Wspólne środki nie zacierają różnic w długości, produkcji i relacji z odbiorcą. Podobnie film nie staje się bardziej kinowy tylko dlatego, że oferuje spektakularne obrazy.
Kontrastu między jego sympatią do klasycznych westernów a zastrzeżeniami wobec niektórych współczesnych seriali nie trzeba tłumaczyć jako sprzeczności. Można go rozumieć jako preferencję dla konfliktów, które osiągają rozpoznawalny kształt, zanim zostaną odnowione. Widz może podzielać tę preferencję albo cenić właśnie tę ciągłość, którą Tarantino kwestionuje. W obu przypadkach jego wypowiedzi są bardziej użyteczne, gdy zachowujemy ich przykłady i niuanse.
Ostateczne pytanie brzmi: jakiej satysfakcji szukamy — opowieści, która zmierza do kulminacji, świata, do którego można wracać, czy połączenia obu tych rzeczy? Tarantino jasno wyraził, że priorytetem jest dla niego doświadczenie kinowe, ale opowiadał też, że wciągają go seriale. To współistnienie lepiej oddaje jego stanowisko niż teza o bezwarunkowym odrzuceniu współczesnej telewizji.
Zobacz przewodnik po książkach, krytyce i projektach filmowych Tarantino.
Zobacz wszystkie artykuły w Tarantino jako krytyk: książki, podcasty i kina
