Battle Royale na czele wyborów Tarantino z lat 1992–2009

Kiedy Tarantino mówił o swoich ulubionych filmach od 1992 roku, odnosił się do konkretnego momentu: 2009 roku. Battle Royale zajmował szczególne miejsce w tym zestawieniu, którego zakres nie rozciąga się automatycznie aż do dziś.

Początek wyznacza Wściekłe psy, a koniec — 2009 rok

W wypowiedzi dla Sky Movies, opublikowanej w 2009 roku, Tarantino wybrał filmy, które weszły do kin po jego debiucie z Wściekłymi psami w 1992 roku. Battle Royale wyróżnił spośród pozostałych. Wypowiedź dotyczy siedemnastoletniego okresu i osobistego wyboru. Nie można traktować jej tak, jakby oceniała również wszystkie dzieła wydane po tamtej rozmowie.

Data pozwala uniknąć częstego nieporozumienia. Lista zatytułowana „ulubione filmy od 1992 roku”, powielana bez kontekstu, może sprawiać wrażenie otwartej i niezmiennej. W rzeczywistości filmy wydane po 2009 roku nie brały udziału w tym zestawieniu. Ich brak nie oznacza odrzucenia ani nie pozwala porównywać ich z głównym wyborem. Aby poznać inny etap, trzeba sięgnąć do innej wypowiedzi.

Wyróżniona pozycja Battle Royale nie oznacza też, że pozostałe filmy tworzą sztywną hierarchię. W prezentacji wyodrębniono pierwszy wybór, a resztę uporządkowano alfabetycznie. Numer dodany przed tytułem w jakimś zestawieniu może wskazywać kolejność czytania, a nie ocenę, według której jeden film jest drugi, trzeci czy czwarty.

Szerszy kontekst daje podziw Tarantino dla Kinji Fukasaku. Tutaj interesuje nas film z 2000 roku jako jeden z wyborów z tamtego okresu. Uwzględnienie reżysera, daty i kontekstu wypowiedzi pozwala precyzyjnie określić, co jest polecane, zamiast zastępować to ogólną oceną całej japońskiej kinematografii przemocy.

Co Battle Royale oferuje jako doświadczenie filmowe

Battle Royale przedstawia grupę uczniów postawionych przez dorosłych w skrajnej sytuacji. Punkt wyjścia sprawia, że wcześniejsze relacje — przyjaźń, rywalizacja, pożądanie czy nieufność — mogą wpływać na szanse przetrwania. Konflikt nie zaczyna się dopiero wtedy, gdy pojawia się broń. Bohaterowie wkraczają w nową sytuację z więziami, które ulegają różnym zniekształceniom.

Film musi rozdzielić uwagę między wiele postaci i sprawić, by decyzje szybko przynosiły konsekwencje. Niektóre spotkania pozwalają rozpoznać wspólną przeszłość na podstawie kilku gestów; inne pokazują, jak trudno pod presją odczytać cudze intencje. Ta oszczędność narracyjna pomaga utrzymać tempo, nie zrównując przy tym wszystkich uczestników.

Kontrast między instytucjonalnymi regułami a bezbronnością młodych ludzi kształtuje również ton filmu. Przemoc jest zarządzana za pomocą procedur, które sprawiają pozory normalności. Chłód tej prezentacji może niepokoić równie mocno jak same napaści, bo zamienia sytuację nie do zniesienia w rutynę objaśnianą przez tych, którzy kontrolują system. Film ukazuje dystans między władzą a troską.

Tej analizy filmu nie należy mylić z odtworzeniem powodów, dla których Tarantino go wybrał. Jego preferencja jest udokumentowana, ale analizę mechanizmów filmowych można rozwijać niezależnie. Przypisywanie mu każdej interpretacji dzieła, które podziwia, prowadziłoby do stworzenia fikcyjnej krytyki. Rekomendacja jest punktem wyjścia do oglądania, a nie zastępstwem doświadczenia widza.

Pozostałe filmy poszerzają obraz

Wśród pozostałych tytułów wymienionych w tamtej wypowiedzi znalazły się Audition, The Host, Memories of Murder i Joint Security Area, a także Dazed and Confused, Friday i Speed. Ta różnorodność nie pozwala opisać zestawienia jako katalogu poświęconego wyłącznie opowieściom o skrajnej przemocy. Komedia, śledztwo, wspólne życie i akcja zajmują w tym przeglądzie różne miejsca.

Dazed and Confused i Friday pozwalają zwrócić uwagę na czas spędzany wspólnie przez bohaterów. Zainteresowanie mogą budzić rozmowy, przemieszczanie się i spotkania, których znaczenie nie zależy od wielkiej misji zewnętrznej. Speed skupia natomiast energię wokół łatwej do zrozumienia zasady zagrożenia. Jasno określony problem pozwala opowieści mnożyć przeszkody i ich warianty, nie tracąc przy tym impetu.

Audition inaczej buduje oczekiwania. Początkowa sytuacja skłania do interpretowania postaci za pomocą znanych konwencji, podczas gdy film stopniowo podważa zaufanie do tej interpretacji. Ciekawym punktem odniesienia jest tu sposób, w jaki zmienia się ton: widz musi na nowo przemyśleć to, co — jak mu się wydawało — oglądał. Ta przemiana różni się od nieustannego ruchu w Speed i wspólnego życia w Friday. Zestawienie tych filmów pozwala przyjrzeć się odmiennym rytmom, które mimo to mogą równie mocno wciągać.

The Host i Memories of Murder na różne sposoby łączą popularne gatunki z instytucjami i zachowaniami zbiorowymi. W jednym filmie występują potwór i rodzina, drugi śledzi przebieg dochodzenia. Porównanie ich w ramach jednego zestawienia pozwala dostrzec szeroki wachlarz możliwych doświadczeń, nie przesądzając, że Tarantino wybrał je z jednego, wspólnego powodu.

Zestawienie z 2009 roku wciąż jest interesujące, bo obejmuje filmy prowadzące widza w różnych kierunkach. Battle Royale to wyróżniony wybór, ale zestawienie nie każe szukać jego naśladowców w każdym z pozostałych tytułów. Właściwe odczytanie daty i zasad kolejności pozwala uniknąć tworzenia nowych hierarchii. Potem pozostaje najciekawsza część: obejrzeć te dzieła, zwrócić uwagę na różnice i odkryć, jaką energię, humor lub napięcie wywołuje każde z nich.

Wróć do filmów polecanych przez Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Filmy polecane przez Tarantino: źródła i wybory