Lata siedemdziesiąte Tarantina: filmy, które pozwalają poznać jego miłość do kina

Amerykańskie kino lat siedemdziesiątych zajmuje ważne miejsce wśród filmowych upodobań Tarantina i w jego esejach. Jego przegląd obejmuje uznane dzieła oraz filmy gatunkowe, które nie zawsze spotykały się z takim samym uznaniem.

Rolling Thunder jako publiczny i konsekwentny wybór

W maju 2023 roku Tarantino zaprezentował film Rolling Thunder w ramach Quinzaine des cinéastes w Cannes. Organizatorzy odnotowali to spotkanie w archiwum tej edycji. Ten wybór stanowi konkretny dowód jego zainteresowania: na publicznym pokazie związanym z jego refleksjami o kinie zaprezentował film Johna Flynna z 1977 roku.

Rolling Thunder pozwala przyjrzeć się niełatwej relacji między powrotem, traumą i zemstą. Przystosowanie się do cywilnego życia nie jest tu przedstawione jako automatyczna zmiana. Bohater musi odnaleźć się w otoczeniu, którego oczekiwania niekoniecznie odpowiadają jego doświadczeniom. Późniejsza przemoc wynika z tej trudności, zamiast jawić się jako przygoda całkowicie oderwana od jego wcześniejszego stanu.

Film może zainteresować oszczędnością środków wyrazu i sposobem, w jaki oddaje emocjonalny dystans. Widz obserwuje kogoś, kto nie wyjaśnia od razu wszystkiego, co go spotyka. Ta powściągliwość zmienia wymowę jego działań. Analiza filmu nie wymaga przyjęcia jednej, niepodważalnej oceny moralnej ani uznania rekomendacji Tarantina za aprobatę dla zachowania protagonisty.

Kultura kin grindhouse i kin samochodowych pomaga zrozumieć, dlaczego film mógł być częścią doświadczenia widzów innego niż towarzyszące premierze prestiżowej produkcji. Sieci dystrybucji i miejsca projekcji wpływają na to, jak widzowie poznają filmy i je zapamiętują, ale same w sobie nie przesądzają o wartości dzieła. W filmie pozostają rozwiązania formalne, które można analizować niezależnie od seansu, podczas którego ktoś go odkrył.

Carrie i Taksówkarz: różne oblicza wyobcowania

Carrie i Taksówkarz znalazły się wśród filmów wybranych przez Tarantina do plebiscytu Sight and Sound w 2012 roku. Oba pochodzą z 1976 roku, ale ten zbieg okoliczności nie czyni z nich wariantów tej samej opowieści. Jeden opowiada o dorastaniu, upokorzeniu i nadprzyrodzonej mocy; drugi śledzi naznaczone wyobcowaniem i przemocą doświadczenia życia w mieście. Odmienny sposób budowania identyfikacji z bohaterami wymaga osobnych interpretacji.

W Carrie środowisko szkolne i domowe wywierają na bohaterkę różne rodzaje presji. Film poświęca czas na to, by widz zrozumiał te relacje, zanim dojdzie do spektakularnej przemiany. Napięcie zależy od oczekiwań, które narastają wokół pozornie znajomej sytuacji społecznej. Forma może prowadzić nas ku obietnicy akceptacji, a następnie brutalnie zmienić jej znaczenie.

Taksówkarz ukazuje miasto z perspektywy subiektywnych doświadczeń, która nie jest równoznaczna z neutralnym opisem jego mieszkańców. Bohater obserwuje, interpretuje i projektuje własne wyobrażenia. Widz musi odróżnić to, co pokazuje film, od tego, jak rozumie to bohater. Bliskość z postacią nie zobowiązuje do uznania jej spojrzenia za prawdziwe ani słuszne.

Obecność obu tytułów w jednym zestawieniu pozwala dostrzec zainteresowanie intensywnymi doświadczeniami, ale nie dowodzi, że Tarantino podziwia je dokładnie z wyżej opisanych powodów. Jego głosy potwierdzają preferencje. Krytyczne porównanie można później rozwinąć jako interpretację filmów, nie przypisując reżyserowi argumentów, których nie sformułował w przywołanym dokumencie.

Cinema Speculation poszerza perspektywę poza listę filmów

W wydanej w 2022 roku książce Cinema Speculation znalazły się rozdziały poświęcone filmom z tamtej epoki, łączące refleksję o kinie ze wspomnieniami widza. Wśród omawianych dzieł są The Outfit, Daisy Miller i Paradise Alley. Sam fakt, że filmowi poświęcono rozdział, nie oznacza, że książka chwali go bez zastrzeżeń: analizowanie, omawianie i polecanie to działania ze sobą powiązane, ale różne.

The Outfit otwiera drogę do kina kryminalnego, Daisy Miller — do dramatu o relacjach i konwencjach społecznych, a Paradise Alley — do opowieści o bohaterach osadzonych w popularnym środowisku. Różnorodność tematów pozwala uniknąć zbyt wąskiego obrazu lat siedemdziesiątych jako dekady poświęconej wyłącznie brutalnym antybohaterom. Jest tu także miejsce na humor, melodramat, różne style aktorstwa i zmiany w sposobie prezentowania gwiazd. Kontrast między kryminalnym środowiskiem miejskim a przestrzenią rządzoną konwencjami społecznymi może zmienić sposób, w jaki gest staje się niebezpieczny. Napięcie nie zawsze musi przybierać postać bezpośredniej groźby fizycznej.

Związki z Richardem Fleischerem i jego niepokojącym kinem to kolejny obszar tej kinofilskiej rozmowy. Nie trzeba zamieniać wszystkich nazwisk kojarzonych z Tarantinem w listę równorzędnych ulubieńców. Wypowiedź na temat konkretnego filmu może współistnieć z zastrzeżeniami wobec innego. Warto zachować te różnice i pamiętać, jaki rodzaj źródła stanowi podstawę każdej oceny.

Esej Cinema Speculation uzupełnia więc głosowania i publiczne prezentacje. Listy wskazują tytuły, a książka pozwala prześledzić obszerniejszą dyskusję, obejmującą także niezgodę i hipotetyczne możliwości. Aby zacząć poznawać kino lat siedemdziesiątych przez pryzmat tych upodobań, lepiej wybrać jeden film i przyjrzeć się jego formie, niż próbować odtworzyć jedną hierarchię, której zbiór źródeł nie ustanawia.

Wróć do filmów polecanych przez Tarantina.

Zobacz wszystkie artykuły w Filmy polecane przez Tarantino: źródła i wybory