Spaghetti westerny polecane przez Tarantino: przegląd jego listy z 2009 roku

Lista Tarantino to punkt wyjścia do odkrywania różnych odmian europejskiego westernu, a nie kanon zamykający dyskusję.

Z jakiej listy korzystamy

W styczniu 2009 roku, podczas kręcenia filmu Bękarty wojny w Babelsbergu, Quentin Tarantino przekazał Sebastianowi Haselbeckowi zestawienie dwudziestu spaghetti westernów dla The Spaghetti Western Database. W publikacji opisano to spotkanie, a przedstawione preferencje określono jako osobistą listę. Dzięki temu kontekstowi można się nią posługiwać z odpowiednią precyzją: odzwierciedla ocenę z tamtego okresu, a nie ostateczny ranking, który Tarantino obiecałby utrzymywać na zawsze.

W tym przeglądzie skupiamy się na pięciu tytułach z tamtego zestawienia: Dobry, zły i brzydki, Za kilka dolarów więcej, Django, Zawodowiec i Jastrząb i ofiara. Poniższe uwagi to przewodnik po tych filmach. Nie należy ich mylić z wypowiedziami Tarantino na temat każdego z nich. Obecność tytułów na liście jest udokumentowana; analiza pozwala następnie porównać różnice między filmami.

Różnorodność ma znaczenie, bo włoski western nie sprowadza się do samotnego rewolwerowca, suchego krajobrazu i rozpoznawalnej melodii. Jego fabuła może koncentrować się na zawodowym partnerstwie, zemście, rewolucji albo pościgu, w którym tożsamość winnego okazuje się mniej oczywista, niż się wydawało. Zmiana celu zmienia też znaczenie przemocy i relację bohatera z otaczającymi go ludźmi.

Leone i Corbucci: od kalkulacji do konfliktu politycznego

Dobry, zły i brzydki, film Sergia Leone, otwierał listę. Poszukiwanie skarbu sprawia, że sojusze mogą się zmieniać, ale współpraca wciąż pozostaje konieczna. Każdy z protagonistów ma informacje, umiejętności lub przewagę, których potrzebują pozostali. Napięcie wynika z nierównego dostępu do tych atutów: wiedza, która w danej chwili daje przewagę, nie gwarantuje zachowania kontroli w następnej.

Skala wojny secesyjnej tworzy wyrazisty kontrast z prywatnym pragnieniem zdobycia pieniędzy. Bohaterowie wikłają się w konflikt wykraczający poza ich cele, a przygoda nie może całkowicie się od niego odciąć. Widz może podziwiać indywidualną przebiegłość, obserwując zarazem świat, w którym zbiorowe zniszczenie pomniejsza znaczenie wielu osobistych kalkulacji. Film utrzymuje te dwie skale obok siebie, nie sprowadzając ich do tego samego doświadczenia.

Za kilka dolarów więcej to kolejny sposób na poznanie twórczości Leone. Relacja między dwoma łowcami nagród łączy rywalizację z wzajemnym uznaniem. Rytuały, pauzy i przedmioty nadają znaczenie konfliktowi, zanim zostanie on rozstrzygnięty strzałem. To dobry wybór, jeśli chcemy zobaczyć, jak gatunek potrafi opowiadać za pomocą długości spojrzenia albo oczekiwania na odpowiedź.

W filmie Django Sergia Corbucciego zmienia się materialność świata. Błoto, zniszczone powierzchnie i przemoc wobec ciał sprawiają, że przygoda staje się mniej wygładzona. Postać grana przez Franca Nero zachowuje atrakcyjność bohatera, lecz otoczenie zdaje się dążyć do zniweczenia wszelkich szans na wielkość. Film jest kontrastem, a nie powtórką z Leone z innym aktorem.

Zawodowiec i Jastrząb i ofiara

Zawodowiec, również film Corbucciego, znany także pod tytułem The Mercenary, łączy rewolucję z pracą za wynagrodzeniem. Doświadczenie wojskowe można sprzedać, ale zleceniodawcy i korzystający z pomocy niekoniecznie rozumieją walkę w ten sam sposób. Konflikt między zaangażowaniem a interesem nadaje filmowi inną energię niż indywidualna zemsta. Sojusz zawarty z rozsądku może od początku skrywać trudną do przezwyciężenia różnicę.

Film ukazuje to napięcie nie tylko poprzez wymianę poglądów. Pozycja bohaterów, ich dostęp do zasobów i zdolność podejmowania decyzji pokazują, kto od kogo zależy. Fabuła może łączyć humor z brutalnymi starciami, bo główna relacja dopuszcza zarówno porozumienie, jak i nieufność. Ton zmienia się wraz z układem sił, a nie tylko wtedy, gdy pojawia się kolejna scena akcji.

Jastrząb i ofiara, film Sergia Sollimy, znany na świecie pod tytułem The Big Gundown, opiera się na pościgu. Lee Van Cleef i Tomas Milian tworzą duet, którego pozorna początkowo klarowność zostaje poddana próbie. Umiejętności ścigającego nie gwarantują, że otrzymywane przez niego informacje są wiarygodne. Tropienie zbiega może zmusić go również do zakwestionowania systemu, który wskazał mu cel.

Przedmioty to kolejny punkt odniesienia: zegarek, trumna czy suma pieniędzy mogą kryć w sobie wcześniejszą historię, a ich wartość zmienia się, gdy odkrywamy, kto ich potrzebuje i dlaczego.

Pierwszy seans można zacząć od Leone, potem przejść do surowego świata Django i porównać konflikty przedstawione w filmach Zawodowiec oraz Jastrząb i ofiara. Taka kolejność to propozycja redakcyjna. Lista Tarantino jest użyteczna, bo otwiera ścieżki prowadzące przez twórczość różnych reżyserów i odmiany kina przygodowego, a nie zastępuje gustu widza. Po obejrzeniu filmów można dostrzec różnice i zdecydować, który wątek warto zgłębić: precyzję pojedynku, kruchość bohatera czy związek przemocy, pieniędzy i władzy.

Zobacz rekomendacje Tarantino według gatunku.

Zobacz wszystkie artykuły w Kino polecane przez Tarantino według gatunków