Dwa filmy z 1973 roku oferują bardzo różne wejścia w świat popularnego kina afroamerykańskiego lat 70. i upodobań Tarantina.
Dwa polecane tytuły, bez tworzenia fikcyjnej listy
Coffy i The Mack znalazły się w zestawieniu klasyków grindhouse’u, które Quentin Tarantino przekazał Sebastianowi Haselbeckowi podczas zdjęć do filmu Bękarty wojny. The Grindhouse Cinema Database opublikowała ten dokument, w którym oba filmy znalazły się wśród jego ulubionych. Pozwala to zaproponować je jako konkretne punkty wyjścia. Nie oznacza jednak automatycznie, że każdy tytuł z nurtu blaxploitation jest osobistą rekomendacją reżysera.
Oba filmy miały premierę w 1973 roku, ale wywołują odmienne wrażenia. Coffy, wyreżyserowany przez Jacka Hilla, opowiada o kobiecie, która staje do walki z siecią narkotykową i korupcją. The Mack, w reżyserii Michaela Campus, pokazuje karierę sutenera i otaczające go relacje władzy. Różnica między historią zemsty a opowieścią o przestępczej karierze wpływa na to, z kim widz może się utożsamiać.
Termin blaxploitation obejmuje filmy, które zwiększyły obecność czarnoskórych protagonistów w kinie komercyjnym, choć warunki ich produkcji i ich stanowiska polityczne nie były jednolite. Historia i znaczenie blaxploitation oferują potrzebny kontekst. Wybierając film, warto pamiętać także o różnicach w fabule, gatunku i perspektywie, które może zacierać szeroka etykieta.
Coffy: inicjatywa, przebrania i korupcja
Pam Grier gra pielęgniarkę, która wykorzystuje umiejętność obserwacji i wcielania się w różne role, by dostać się do niebezpiecznych miejsc. Film nie opiera się wyłącznie na tym, że bohaterka potrafi narzucić innym swoją wolę siłą. Napięcie rodzi się częściowo z tego, że musi pozwolić innym wyrobić sobie o niej fałszywe zdanie. Widz zna jej zamiary i czeka na chwilę, gdy ta różnica w wiedzy okaże się decydująca.
Korupcja łączy sfery, które początkowo mogłyby wydawać się odrębne. Publiczny wizerunek danej osoby nie gwarantuje, że jej interesy różnią się od interesów jawnie znanego przestępcy. To odkrycie zmienia skalę odwetu. Problem nie sprowadza się do wyeliminowania pojedynczego zagrożenia: istnieją układy, które chronią i podtrzymują przemoc, a niektóre z nich kryją się za oznakami szacowności.
Podczas seansu warto zwracać uwagę na zmiany w zachowaniu bohaterki. To, jak wchodzi do pokoju, kiedy decyduje się odezwać i w co pozwala uwierzyć innym, składa się na dramatyczną akcję. Przemoc staje się elementem strategii, choć ta strategia może też zawieść lub przynieść ból. Grier zachowuje spójność postaci, zmieniając sposób gry, podczas gdy opowieść łączy prowokację, napięcie i wybuchy fizycznej przemocy.
Film stawia również pytania o sposób przedstawienia bohaterki. Jej sprawczość współistnieje z inscenizacją, która komercyjnie eksponuje jej ciało. Dostrzegając tę sprzeczność, można docenić film bez udawania, że wszystkie jego elementy zmierzają w jednolicie emancypacyjnym kierunku. Znaczenie bohaterki nie sprawia, że pytanie o sposób, w jaki się na nią patrzy, staje się zbędne — przeciwnie, pozwala je postawić precyzyjniej.
The Mack: sukces, wyzysk i przynależność
W filmie The MackMax Julien gra Goldiego, którego kariera skłania do przyjrzenia się sukcesowi jako relacji z innymi. Ubrania, pieniądze i miejsca, w których można się pokazać, uwidaczniają pozycję społeczną. Bohater potrzebuje uznania, a ta potrzeba jest częścią jego działalności. Władza nie polega wyłącznie na tym, co posiada, lecz także na tym, by inni widzieli w nim człowieka, który to posiada.
Film oferuje więc inne doświadczenie niż Coffy. Bohater uczestniczy w gospodarce opartej na wyzysku, choć opowieść może przedstawiać go jako atrakcyjnego, dowcipnego albo zdolnego przeciwstawić się innym siłom. Bliskość z przestępczą postacią nie musi oznaczać aprobaty dla jej działalności. Nie wystarczy też przywołać tej różnicy, by przestać analizować, komu film przyznaje sympatię, a komu cierpienie.
Relacje z rodziną i społecznością wprowadzają kryteria wartości, które nie zawsze pokrywają się z pieniędzmi. Awans może z jednej perspektywy wydawać się zwycięstwem, a z innej — stratą. Ta sprzeczność nadaje opowieści znaczenie, gdy pozwala zobaczyć, jak zmieniają się więzi w miarę wzrostu publicznego uznania dla bohatera. Sukces nie jest neutralną wartością liczbową: zmienia to, kto może go o coś poprosić i kogo on postanawia słuchać.
Strój pozwala doprecyzować to porównanie. W Coffy może być narzędziem infiltracji, a u Goldiego — demonstracją zdobytej pozycji. Ubieranie się oznacza wpływanie na to, co inni sądzą, że wiedzą o bohaterze.
Obejrzenie obu filmów pozwala porównać bohaterkę, która infiltruje system, by z nim walczyć, z protagonistą próbującym zdobyć pozycję w przestępczym świecie. Kolejność seansu można wybrać w zależności od tego, czy bardziej interesuje nas akcja, czy opowieść o karierze; Tarantino nie narzucił żadnej obowiązkowej sekwencji. Udokumentowane wybory reżysera otwierają drogę do poznania oryginalnych filmów. Późniejszy związek z hołdem dla blaxploitation w Jackie Brown należy do innej dyskusji i nie powinien odwracać uwagi od tych filmów ani od publiczności, dla której je nakręcono.
Zobacz rekomendacje Tarantina według gatunków.
Zobacz wszystkie artykuły w Kino polecane przez Tarantino według gatunków
