Droga może być obietnicą wolności, pułapką albo sceną fizycznego wyczynu. Te filmy ukazują wszystkie trzy możliwości.
Filmy, które otwierają rozmowę o Death Proof
Vanishing Point, Dirty Mary Crazy Larry i Gone in 60 Seconds tworzą szczególnie trafny zestaw dla tych, którzy trafili tu za sprawą Death Proof. Nawiązania do kina samochodowego należą do świata bohaterów tego filmu i ich wyobrażeń o drodze. Same w sobie nie tworzą rankingu sygnowanego przez Quentina Tarantino ani nie pozwalają przypisać mu porównawczej oceny, której nie opublikował.
W wywiadzie przeprowadzonym przez Chrisa Nashawaty’ego dla Entertainment Weekly w czerwcu 2006 roku Tarantino wskazał Vanishing Point jako główny punkt odniesienia dla tego rodzaju pościgu. To wyraźne poparcie dla konkretnego filmu, a nie uszeregowanie trzech tytułów.
Wypowiedź samego reżysera pozwala lepiej umiejscowić te filmy. W rozmowie z Sebastianem Haselbeckiem z 2009 roku, opublikowanej przez The Grindhouse Cinema Database, Tarantino odróżnił Dirty Mary Crazy Larry, dystrybuowany przez dużą wytwórnię, od tego, co ściśle rozumie przez kino grindhouse. Sam fakt, że film był wyświetlany w określonych kinach, nie oznacza automatycznie, że jego produkcja była niezależna lub marginalna.
To rozróżnienie ma znaczenie, ponieważ kino pościgów samochodowych obejmuje filmy o różnym rodowodzie. Łączą je silniki, ucieczki i fizyczne niebezpieczeństwo, ale mogą oferować zupełnie odmienne doświadczenia. W jednych podróż przemienia kierowcę w niemal mityczną postać. W innych najważniejsze są relacje między pasażerami albo narastające przeszkody. Dostrzeganie tych różnic pomaga wybrać film na wieczór, nie sprowadzając wszystkiego do szybkich samochodów.
Vanishing Point i Dirty Mary Crazy Larry: dwa sposoby na ucieczkę
Vanishing Point, film Richarda C. Sarafiana z 1971 roku, opowiada o Kowalskim, granym przez Barry’ego Newmana, który ucieka, a jego podróż nabiera znaczeń wykraczających poza pierwotny cel. Biały Dodge Challenger staje się rozpoznawalnym elementem krajobrazu. Droga otwiera przed widzem rozległą przestrzeń, ale nie oznacza to, że bohater ma coraz więcej możliwości.
Jednym z głównych źródeł napięcia jest tu relacja między ruchem a osaczeniem. Samochód może pędzić naprzód, podczas gdy sieć mająca go zatrzymać coraz bardziej się zacieśnia. Prędkość nie usuwa zorganizowanej kontroli nad przestrzenią: są łączność, blokady i miejsca, w których droga przestaje oferować wyjście. Widz może dostrzegać wolność w obrazie, a zarazem zagrożenie w towarzyszących mu informacjach.
Radio wnosi do tej podróży kolejny wymiar. Doświadczenie kierowcy staje się opowieścią dla ludzi, którzy nie siedzą w samochodzie. W ten sposób historia nabiera większego rozmachu: indywidualna ucieczka może stać się dla innych symbolem. Warto zwrócić uwagę na różnicę między tym, czego doświadcza Kowalski, a tym, co inni w nim widzą, bo film nie zawsze zrównuje te perspektywy.
Dirty Mary Crazy Larry, film Johna Hougha z 1974 roku, buduje energię wokół ucieczki i napiętych relacji między bohaterami. Peter Fonda, Susan George i Adam Roarke dzielą niewielką przestrzeń, w której decyzje jednej osoby natychmiast wpływają na pozostałych. Samochód staje się tymczasowym schronieniem, narzędziem ucieczki i miejscem, w którym trudno uniknąć kłótni.
Pościg ma więc bardzo konkretny wymiar interpersonalny. Kierowca może być świetny za kółkiem, ale nie kontroluje wszystkich pragnień, zastrzeżeń ani reakcji swoich pasażerów. Grupa musi pozostawać w ruchu, jednocześnie próbując ułożyć sobie relacje. To napięcie odróżnia ten film od abstrakcyjnego pokazu umiejętności prowadzenia: liczą się zarówno reakcje wewnątrz samochodu, jak i pojazdy pojawiające się za nim.
Porównanie obu filmów pozwala dostrzec dwie skale tego samego gatunku. Vanishing Point skupia się na samotnej postaci, która w trakcie podróży nabiera kolejnych znaczeń. Dirty Mary Crazy Larry mocniej eksponuje tarcia między ludźmi zmuszonymi do wspólnej ucieczki. Droga może wzmacniać legendę jednostki albo skupiać problemy grupy, a w obu przypadkach dostarczać widowiskowych emocji.
Gone in 60 Seconds: pościg jako sedno opowieści
Chodzi o Gone in 60 Seconds, film H. B. Halickiego z 1974 roku, a nie jego wersję z 2000 roku. Rozbudowany finałowy pościg sprawia, że samochody, ulice i przeszkody stają się czymś więcej niż tylko elementami kulminacyjnej sceny. Dzięki długiemu czasowi trwania można odczuć narastające zużycie: każdy pokonany odcinek zmienia warunki na kolejnym.
Aby docenić ten efekt, warto przyjrzeć się związkom między ciągłością przestrzeni a uszkodzeniami. Uderzenie ma znaczenie, jeśli wiemy, skąd nadchodzi, którą część pojazdu uszkadza i jak wpływa na jego dalszy ruch. Widowiskowość nie polega wyłącznie na mnożeniu zderzeń. Ważne jest też, by widz rozumiał sytuację i dostrzegał wysiłek potrzebny, by pościg trwał.
Te trzy filmy proponują więc różne sposoby budowania pościgu: przemieniają ucieczkę w mit, zamykają konfliktową relację w samochodzie albo stawiają w centrum doświadczenia wytrzymałość maszyny i kierowcy. Te pytania pomagają też przyglądać się scenom akcji u Tarantino, choć każdy z tych filmów zasługuje na samodzielną analizę, a nie tylko wskazywanie w nim nawiązań.
Pokrewieństwo z kinem drogi nie sprawia, że wszystkie jego podgatunki są wymienne. Filmy o motocyklistach mogą mocniej podkreślać znaczenie grupy, jej kodeksu i relacji ze społecznością. Tutaj sednem jest ruch ściganego samochodu i sposób, w jaki film pokazuje widzom jego możliwości. Każdy z tych trzech tytułów pozwala przekonać się, jak bardzo może różnić się takie doświadczenie, choć wciąż rozgrywa się na asfalcie.
Sprawdź rekomendacje Tarantino według gatunku.
Zobacz wszystkie artykuły w Kino polecane przez Tarantino według gatunków
