Film noir nie sprowadza się wyłącznie do detektywów i cieni. Może też koncentrować się na kruchej tożsamości, zagrożeniu lub pozorach szacowności.
Od konkretnej pochwały do ścieżki filmowej
W wywiadzie z 2009 roku przeprowadzonym przez Kim Morgan, do którego New Beverly wróciło w 2017 roku, Tarantino pochwalił Nightfall oraz nowoczesność jego dialogów. Zwrócił też uwagę na kobiece postacie w filmach Samuela Fullera, w tym bohaterkę The Naked Kiss. To konkretne punkty wyjścia do poznawania kina noir, choć nie oznacza to, że każdy powinien obowiązkowo obejrzeć te filmy.
Tę ścieżkę można poszerzyć o Last Embrace, Jonathana Demme’a. W Five Things z 2020 roku Tarantino wyraził pozytywną opinię, z zastrzeżeniami dotyczącymi oszczędnej formy filmu. Warto zachować różnicę między bezwarunkowym entuzjazmem a bardziej zniuansowaną oceną. Preferencji widza nie oddaje się najlepiej, zacierając jego zastrzeżenia, by wszystkie tytuły sprawiały wrażenie równie wysoko ocenianych.
W zestawieniu znalazły się dzieła, które oferują różne rodzaje intrygi. Ucieczka naznaczona przeszłością, wejście kobiety do pewnej społeczności i śledztwo podszyte paranoją ukazują różne oblicza niepewności. Łączy je dystans między pozorami, jakie stwarza miejsce lub człowiek, a siłami działającymi w ukryciu.
Nightfall: przeszłość w otwartej przestrzeni
Nightfall, film Jacques’a Tourneura z 1956 roku, którego główną rolę gra Aldo Ray. Jego bohater pozostaje pod presją wydarzeń, które film stopniowo wyjaśnia. Zagrożenie nie wynika wyłącznie z tego, że widz nie zna przebiegu zdarzeń. Liczy się również to, jak wyjaśnienie zmienia nasz stosunek do kogoś, kogo obserwowaliśmy w określonych sytuacjach.
Konstrukcja filmu sprawia, że przeszłość zakłóca pozorną stabilność teraźniejszości. Zwyczajna rozmowa może nabrać innego znaczenia, gdy wiemy, że rozmówca skrywa niebezpieczną historię. Napięcie rodzi się zarówno z fizycznego zagrożenia, jak i z trudności w ocenie, komu można zaufać. Wyznanie prawdy może być konieczne, ale naraża też bohatera na konsekwencje, nad którymi nie panuje.
Kontrast między miejskimi przestrzeniami a otwartymi krajobrazami poszerza wizualny repertuar kina noir. Zagrożenie nie musi czaić się w ciemnej uliczce. Jasne, otwarte miejsce może ograniczać możliwości ukrycia się i wyraźniej ukazywać bezbronność człowieka. Szeroki kadr nie oznacza wolności, podobnie jak jasny obraz nie gwarantuje bezpieczeństwa.
Wymiana zdań sprawia, że postacie nie stają się jedynie elementami intrygi. Sposób odpowiedzi może zdradzać humor, zmęczenie, nieufność lub rodzącą się bliskość. Żywe dialogi pomagają zrozumieć, dlaczego film wciąż wydaje się bliski widzom, mimo że nie próbuje uwspółcześniać swojej epoki. Niebezpieczeństwo nabiera większej mocy, gdy dotyka ludzi, którzy zdają się istnieć poza mechanizmem przestępczym.
Fuller i Demme: szacowność, podejrzliwość i dziedzictwo kina noir
The Naked Kiss, film Samuela Fullera z 1964 roku, stawia główną bohaterkę wobec społeczności, której uporządkowany wygląd nie wystarcza, by ją poznać. Możliwość rozpoczęcia nowego życia zależy od tego, kto ma prawo akceptować, osądzać lub wykluczać. Film każe przyjrzeć się nierówności między reputacją widoczną na zewnątrz a zachowaniem, które może pozostać w ukryciu.
Związek filmu z kinem noir nie wymaga wprowadzenia konwencjonalnego detektywa. Podejrzliwość może koncentrować się na kobiecie próbującej znaleźć swoje miejsce oraz na kryteriach, według których inni oceniają jej przeszłość. Fuller posługuje się ostrymi kontrastami, by podważyć wygodę moralnych etykiet: osoba uchodząca za szacowną może korzystać z wyrozumiałego spojrzenia, którego odmawia się komuś innemu.
Film szczególnie ciekawie ogląda się, śledząc zmieniającą się pozycję bohaterki w kolejnych przestrzeniach. Przyjęcie, obserwowanie i przesłuchiwanie to różne sytuacje, nawet jeśli rozgrywają się w tym samym otoczeniu. Sposób, w jaki społeczność rozdziela zaufanie i podejrzliwość, staje się częścią akcji. Intryga uwidacznia ten podział, zamiast ograniczać się do rozwiązania zagadki.
Last Embrace, film z 1979 roku, skupia się na postaci granej przez Roya Scheidera. Bohater musi odczytywać sygnały, podczas gdy jego własne poczucie bezpieczeństwa słabnie. Napięcie łączy śledztwo z bezbronnością. Nie wystarczy zebrać informacje: trzeba jeszcze zdecydować, co oznaczają i czy osoba próbująca je zrozumieć potrafi rozpoznać prawdziwe zagrożenie.
Takie przesunięcie pozwala mówić o neo-noir jako o nawiązaniu do tradycji, a nie przepisie na mroczne zdjęcia. Gatunek może przejąć nieufność, powracającą przeszłość czy kruchość tożsamości i przekształcić je w nowych warunkach historycznych. Omówienie neo-noir i przestępczości w Los Angeles rozwija jeden z tych wątków, nie wyczerpując wszystkich geograficznych możliwości tego pojęcia.
Ten seans oferuje trzy sposoby spojrzenia na niebezpieczeństwo: towarzyszenie komuś ściganemu przez własną przeszłość, nieufność wobec pozornie szacownej społeczności oraz udział w śledztwie, które podkopuje poczucie bezpieczeństwa prowadzącej je osoby. Różnice między filmami są ważniejsze niż zebranie detektywów, broni i cieni na liście cech gatunku. Udokumentowana pochwała Tarantino może być początkiem tej filmowej ścieżki; każdy z filmów broni się później własnymi rozwiązaniami dotyczącymi informacji, przestrzeni i zaufania.
Zobacz zestawienie rekomendacji Tarantino według gatunku.
Zobacz wszystkie artykuły w Kino polecane przez Tarantino według gatunków
