Film o zemście może obiecywać wyzwolenie, a ostatecznie pozostawić pustkę. Udokumentowane wybory Tarantino obejmują opowieści, które na bardzo różne sposoby przekuwają krzywdę w działanie.
Rolling Thunder: wybór z konkretną datą
Rolling Thunder, film wyreżyserowany przez Johna Flynna w 1977 roku, znalazł się wśród filmów wybranych przez Quentina Tarantino do ankiety Sight and Sound z 2012 roku. Dzięki temu możemy polecić go z precyzyjnym wskazaniem źródła: znalazł się wśród tytułów wybranych przez Tarantino na potrzeby tej ankiety. Nie dowodzi to, że zawsze zajmuje pierwsze miejsce wśród jego ulubionych filmów o zemście, ani nie upoważnia do przypisywania mu dowolnych interpretacji poszczególnych scen.
Film opowiada o Charlesie Rane’ie, weteranie, który wraca z Wietnamu i trafia do społeczeństwa gotowego świętować jego powrót, ale niezbyt zdolnego, by go zrozumieć. William Devane tworzy postać, której powściągliwość utrudnia odróżnienie dyscypliny od emocjonalnego odcięcia i cierpienia. Zanim opowieść przerodzi się w pościg, sam powrót staje się już kryzysem. Późniejsza przemoc nie tworzy od podstaw człowieka naznaczonego krzywdą: spotyka go po doświadczeniu niewoli i straty.
Ciekawość tej konstrukcji polega na tym, że zemsta nie rozwiązuje z mocą wsteczną wszystkich wcześniejszych problemów. Bohater może wskazać sprawców konkretnego napadu, ale nie jest w stanie dzięki temu zamienić domu w miejsce, do którego miał nadzieję wrócić. Z tej perspektywy film jest bardziej bezkompromisowy niż zwykła fantazja o zadośćuczynieniu. Fabuła dostarcza czytelnych celów i działań, a zarazem pozostawia pytanie, co można dzięki nim naprawić.
Tommy Lee Jones gra Johnny’ego Vohdena, innego weterana, którego relacja z Rane’em dodaje opowieści surowy wymiar koleżeństwa. Współpraca obu mężczyzn nie wymaga długich przemówień, by stała się zrozumiała. Znajomość niebezpieczeństwa zastępuje część zwyczajnej komunikacji. Dzięki tej oszczędności słów możemy dostrzec coś szczególnie cennego w kinie gatunkowym: postacie działające razem, choć ich porozumienie nie oznacza ani emocjonalnego ozdrowienia, ani jasno wyobrażalnej przyszłości.
Trzy filmy o zemście w programie kuratora
Kolejną sprawdzalną rekomendację przynosi repertuar New Beverly z marca 2011 roku, ułożony przez Tarantino. 8 marca zestawiono The No Mercy Man, Johnny Firecloud oraz Summertime Killer w potrójnym seansie filmów o zemście. To wybór bardziej konkretny niż lista rozpowszechniana bez podania źródła: zawiera tytuły, datę i kontekst projekcji. Jego wartość polega na pokazaniu, o jakich filmach Tarantino chciał rozmawiać z widzami.
Johnny Firecloud, wyreżyserowany przez Williama Allena Castlemana, osadza konflikt w rasistowskiej przemocy, której doświadcza rdzenny weteran po powrocie do swojej społeczności. Oglądając film, warto zwrócić uwagę na różnicę między ukazaniem brutalności otoczenia a automatycznym usprawiedliwianiem nią każdego chwytu widowiska. Zanim film pozwoli bohaterowi odpowiedzieć na przemoc, celowo piętrzy wyjątkowo nieprzyjemne sceny agresji.
Ten mechanizm pozwala porównać dwie skale przemocy: osobistą krzywdę i społeczne przyzwolenie, które ją umożliwia. Wróg nie sprowadza się do pojedynczego przeciwnika. Układy władzy wewnątrz społeczności decydują o tym, kto może się bronić i czyj głos zostanie wysłuchany. Film należy do kina eksploatacji, ze wszystkimi jego przesadami i dyskusyjnymi wyborami, ale uwzględnienie go w tematycznym seansie nie oznacza, że trzeba sprowadzać go do ilości wymierzanej kary.
Summertime Killer, wyreżyserowany przez Antonia Isasiego-Isasmendiego, przedstawia inny wariant: zemstę jako plan, który rozciąga się od dziecięcego doświadczenia aż po dorosłe działanie. Upływ czasu wprowadza przygotowania, tożsamość i dystans między wspomnieniem a obecnymi celami. Pomysł wykonawcy realizującego kolejne punkty z listy może być znajomy widzom filmów Tarantino, ale samo podobieństwo nie wystarcza, by twierdzić, że każda decyzja w jego scenariuszach wywodzi się z tego filmu.
The No Mercy Man, wyreżyserowany przez Daniela Vance’a, przedstawia kolejną postać weterana i kolejny konflikt związany z przemocą otoczenia. Podczas potrójnego seansu powracające motywy przestają być wadą, którą trzeba ukrywać: pozwalają dostrzec różnice w tonie, bohaterze i rodzaju agresji. Program dokumentuje możliwość takiego porównania. Nie jest deklaracją, że wszystkie trzy filmy mają jednakową wartość ani że zapewniają taką samą satysfakcję.
Czego nie należy mylić z rekomendacją
Thriller: A Cruel Picture i Lady Snowblood często pojawiają się w tych rozmowach ze względu na ich związek z Kill Bill. Inspiracja wizualna, ponowne wykorzystanie muzyki i pochlebna recenzja to dowody różnego rodzaju. Naszywka na stroju postaci czy podobieństwo jej losów same w sobie nie pozwalają odtworzyć rankingu ulubionych filmów. Dlatego proponowany przegląd opiera się na datowanej ankiecie i repertuarze, zamiast przypisywać Tarantino rzekomo ostateczną listę.
Warto też odróżniać zemstę od samosądu. Mściciel odpowiada na konkretną krzywdę; samozwańczy stróż prawa może przypisać sobie ogólną misję karania przestępców. Granice między tymi postawami się zacierają, ale wpływają na stosunek bohaterów do prawa i ofiar. Opowieści o uwięzionych kobietach, związane z rekomendacjami Tarantino przedstawiają inne połączenie przemocy, przetrwania i buntu, ale nie każdą ucieczkę należy klasyfikować jako zemstę.
Wróć do rekomendacji Tarantino według gatunku.
Zobacz wszystkie artykuły w Kino polecane przez Tarantino według gatunków
