Najpewniejsza rekomendacja prowadzi do Fernanda di Leo i świata przestępców, którzy sobie nie ufają. Włoskie kino policyjne nie ogranicza się do inspektora łamiącego zasady.
Rekomendacja z Wenecji
Entuzjazm Quentina Tarantino dla Milano calibro 9, filmu z 1972 roku w reżyserii Fernanda di Leo, ma jasno udokumentowany kontekst. Relacja opublikowana przez Cinematografo podczas festiwalu filmowego w Wenecji w 2004 roku opisuje jego zainteresowanie retrospektywą włoskiego kina gatunkowego oraz chęć dalszej rozmowy o filmie po ponownym seansie. Wiele lat później, w prezentacji festiwalu w San Sebastián z 2024 roku, odnotowano również jego niezwykle przychylną ocenę tego obrazu.
To solidniejsza podstawa niż zestawienie dziesięciu brutalnych włoskich filmów i założenie, że każdy z nich spotkał się z równie entuzjastycznym przyjęciem. Wenecja pozwala ustalić datę konkretnego seansu, a materiał z San Sebastián dokumentuje, że pochwała ta była publicznie podtrzymywana. Żadne z tych źródeł nie stanowi pełnego rankingu poliziotteschi. Dlatego najpewniejszym wyborem na początek tej podróży jest Milano calibro 9.
Nazwa tego nurtu wymaga pewnego doprecyzowania. Poliziotteschi to określenie zwykle stosowane wobec włoskiego kina kryminalnego lat siedemdziesiątych, ale w jego obrębie mieszczą się filmy skupione na policjantach, przestępcach oraz obywatelach, którzy sami wymierzają sprawiedliwość. Di Leo poświęca szczególną uwagę hierarchii świata przestępczego. Rozpoczęcie od jego twórczości nie oznacza, że zawsze trafimy na bohaterskiego inspektora ścigającego jednoznacznego złoczyńcę.
Na co zwrócić uwagę w Milano calibro 9
W centrum opowieści znajduje się Ugo Piazza, grany przez Gastone'a Moschina, który właśnie wychodzi z więzienia. Jego dawni znajomi podejrzewają, że wie więcej, niż mówi, o zaginionych pieniądzach. Taki punkt wyjścia wywołuje napięcie inne niż w typowym śledztwie: bohater nie ma neutralnej przestrzeni, w której mógłby przedstawić swoją wersję wydarzeń. Każdy rozmówca próbuje go wybadać, zastraszyć albo przyłapać na sprzeczności.
Powściągliwość Moschina buduje znaczną część napięcia. Jego ciało zdaje się znosić pytania, na które opowieść wciąż nie pozwala odpowiedzieć. Widz, podobnie jak pozostałe postacie, próbuje odczytać twarz, która niewiele zdradza, ale niekoniecznie podziela ich interesy. To oddalenie sprawia, że identyfikacja z bohaterem staje się niepewna: towarzyszenie Ugo nie oznacza, że wiemy, kim jest ani że możemy mu zaufać.
Mario Adorf wnosi energię zupełnie innego rodzaju. Jego wybuchy, zarówno słowne, jak i fizyczne, ukazują przemoc systemu, który potrafi zmieniać nastrój, nie zmieniając swoich zamiarów. Zderzenie postaci skrytej z ekspansywną podtrzymuje napięcie nawet wtedy, gdy nikt nie strzela. W tym kinie rozmowa o pieniądzach może przypominać przedłużający się atak: najważniejsze jest to, kto zdoła narzucić własną interpretację wydarzeń.
Miejska przestrzeń również nie jest wymiennym tłem. Przemieszczanie się między lokalami rozrywkowymi, wnętrzami firm i miejscami spotkań rysuje obraz miasta pełnego sprzecznych interesów. Pytanie o pieniądze prowadzi do pytań o lojalność i władzę. Przestępczość jawi się jako zorganizowana działalność, z pośrednikami i zobowiązaniami, choć jej uczestnicy porozumiewają się za pomocą osobistych gróźb.
W mojej własnej krytycznej interpretacji jednym z atutów filmu jest zachwianie równowagi między tempem a oczekiwaniem. Są tu akcja i ciosy, ale opowieść wymaga, by podejrzenie przez pewien czas pozostawało nierozstrzygnięte. Oglądanie filmu wyłącznie w poszukiwaniu pościgów może przesłonić jego najważniejszy mechanizm: zmuszanie postaci do życia w warunkach niedostatku informacji. Przemoc rani ciała, a niepewność wpływa na każdą decyzję.
Jak poszerzyć seans, nie tworząc fikcyjnej listy Tarantino
La mala ordina, również z 1972 roku, oraz Il boss z 1973 roku pozwalają kontynuować poznawanie kryminalnego kina Di Leo. Wraz z Milano calibro 9 tworzą zbiór znany jako trylogia milieu. To nie trzy części jednej przygody, które trzeba obejrzeć, by rozwiązać niedokończoną historię. Ich wzajemne zestawienie pozwala porównać sposoby ukazywania organizacji przestępczej, jej wykonawców i ofiar.
To rozszerzenie programu jest propozycją oglądania opartą na twórczości reżysera, a nie odtworzeniem osobistej listy Tarantino. Dzięki temu nie przypisujemy wypowiedzi o jednym filmie treści dotyczących dwóch pozostałych. Pozwala to również lepiej dostrzec szeroki zakres kina policyjnego: w tych opowieściach obserwowanie świata przestępczego od wewnątrz może być ważniejsze niż śledzenie kogoś, kto próbuje go powstrzymać.
Jeśli chodzi o wybór filmu na seans, Milano calibro 9 dobrze sprawdza się jako samodzielny obraz. Potem można porównać jego tajemniczego protagonistę z układem sił w pozostałych filmach. Nie trzeba wcześniej znać wszystkich późniejszych nawiązań do Di Leo, by go zrozumieć. Postacie, napięcie i zakończenia mają własną logikę, niezależną od podziwu amerykańskich filmowców.
Powrót do filmów odkrywanych na nowo przez kinomanów jest wartościowy, gdy prowadzi od sławnego nazwiska do konkretnego obrazu. W tym przypadku entuzjazm Tarantino otwiera drzwi, a seans pozwala zdecydować, czy przemawiają do nas surowa gra Moschina, agresywność Adorfa czy sposób, w jaki transakcja zmienia się w groźbę. Taka decyzja należy do widza i nie wymaga przyjęcia osądu polecającego jako obowiązującego.
Wróć do rekomendacji Tarantino według gatunku.
Zobacz wszystkie artykuły w Kino polecane przez Tarantino według gatunków
