Gust Tarantino do kina młodzieżowego najlepiej poznawać przez konkretne filmy, a nie przez etykietę „idealnego scenariusza”. Richard Linklater i George Lucas reprezentują dwa różne podejścia.
Dazed and Confused: jeden z jego ulubionych filmów
Quentin Tarantino uwzględnił film Dazed and Confused, wyreżyserowany przez Richarda Linklatera i wydany w 1993 roku, w swoim wyborze do plebiscytu Sight and Sound z 2012 roku. BFI wyraźnie przypomina o tym wyborze w swoim przeglądzie kina młodzieżowego. To jasne przypisanie: film znalazł się w głosowaniu na największe filmowe faworyty Tarantino, a nie na specjalnej liście komedii szkolnych z ponumerowanymi pozycjami.
Akcja rozgrywa się w 1976 roku, ostatniego dnia zajęć i następującej po nim nocy. Wielowątkowa struktura pozwala śledzić uczniów w różnym wieku i z różnych środowisk. Oczekiwanie na wakacje przeplata się z otrzęsinami, rozmowami, spotkaniami i decyzjami, które dorosłym mogłyby się wydawać błahe. Film nie musi zamieniać każdego doświadczenia w lekcję, by pokazać, jak wiele znaczy ono dla osoby, która je przeżywa.
Jednym z najciekawszych zabiegów jest nieustanny ruch. Bohaterowie spotykają się w samochodach, na korytarzach i w miejscach spotkań; zmieniają towarzystwo i odkrywają, że hierarchie nie wszędzie działają tak samo. Ktoś, kto w jednej sytuacji ma przewagę, w następnej może wyjść na głupca. Dzięki tej zmienności społeczności szkolnej nie da się sprowadzić do sztywnego podziału na dobrych, złych i dekoracyjnych ekscentryków.
Otrzęsiny wprowadzają dyskomfort, którego nie zaciera nostalgia. Koniec roku szkolnego dla jednych oznacza wolność, a dla innych — przyzwolenie na upokarzanie. Film pokazuje zarówno atrakcyjność przynależności do grupy, jak i cenę, którą trzeba za nią zapłacić. Ta sprzeczność nadaje mu głębię, jakiej zabrakłoby, gdyby opisać go jako bezkrytyczną pochwałę dawnych czasów.
Muzyka i samochody pomagają zbudować świat filmu, ale jego rytm tworzą także rozmowy, które w trakcie biegu zdają się dopiero szukać swojego tematu. Bohaterowie próbują wyrobić sobie zdanie na temat seksu, przyjaźni, sportu i przyszłości. Niektóre ich poglądy są przenikliwe, inne zapożyczone lub absurdalne. Przyjemność słuchania ich wynika z tego, że film pozwala im być niedoskonałymi. Taka analiza wielowątkowej konstrukcji nie oznacza, że każdą obserwację należy przypisywać Tarantino.
American Graffiti: noc przed wyjazdem
Związek z filmem American Graffiti, wyreżyserowanym przez George’a Lucasa i wydanym w 1973 roku, jest udokumentowany inaczej. 29 czerwca 2022 roku Tarantino opublikował obszerną recenzję na stronie New Beverly. Umieścił w niej film obok innych opowieści o młodości i pamięci, a także przyjrzał się znaczeniu opuszczenia miejsca, w którym się dorastało. Nie poprzestaje na stwierdzeniu, że film jest przyjemny — traktuje jego konstrukcję narracyjną jako przedmiot krytycznej analizy.
Film śledzi losy kilku bohaterów podczas jednej nocy w 1962 roku. Samochody zamieniają ulice w przestrzeń spotkań i popisów: jeździ się, by gdzieś dotrzeć, ale także po to, by dać się zobaczyć. Auto może symbolizować prestiż, niezależność albo przesadnie wyolbrzymioną obietnicę dorosłości. Radio zaś tworzy wspólną nić łączącą postacie, które nie zawsze znajdują się w tym samym miejscu.
Warto dziś zwrócić uwagę na kontrast między nieustannym ruchem a trudnością w podjęciu decyzji. Młodzi bohaterowie dużo się przemieszczają, choć niektórzy wciąż tkwią w pytaniu, którego nie potrafią nawet sformułować. Wyjazd, pozostanie na miejscu, trwanie w związku czy poszukiwanie nowych doświadczeń — noc sprawia, że te możliwości stają się pilne. Komizm rodzi się z drobnych nieporozumień, ale bliskość świtu nie pozwala wierzyć, że wszystko można bez końca odkładać na później.
Różny wiek i temperament bohaterów pokazują, że młodość nie oznacza dla wszystkich tego samego. Niektórzy chcą jak najszybciej wejść w dorosłe życie, inni zdają się pragnąć zachować rolę, którą już dobrze znają. Film pozwala zobaczyć, że ta sama społeczność może być schronieniem albo ograniczeniem — zależnie od tego, kto się w niej porusza. Taka interpretacja wynika z konstrukcji dramatu i nie wymaga, by widz podzielał nostalgię Lucasa.
Co łączy oba filmy, a co je różni
Oba filmy oferują przede wszystkim poczucie wspólnoty, a nie wyścig ku wielkiemu, zewnętrznemu celowi. W centrum znajdują się rozmowy, drobne rywalizacje i nocna wędrówka. Nie należy jednak traktować ich jak powtórzeń tego samego pomysłu. American Graffiti skupia część napięcia wokół zbliżającego się wyjazdu, natomiast Dazed and Confused rozdziela swoje pytania między większą grupę uczniów, którzy negocjują swoje pozycje i oczekiwania.
Podwójny seans pozwala porównać muzykę jako wspólne tło oraz samochód jako ruchomy pokój. W aucie można się zwierzać, popisywać albo milczeć, podczas gdy świat wciąż przesuwa się za oknem. Pozorny brak wielkich wydarzeń uwidacznia inne przemiany: zmianę zdania o przyjacielu, dostrzeżenie presji czy odkrycie, że obietnica wcale nie cieszy tak, jak powinna.
Clueless należy do każdej szerszej rozmowy o komedii młodzieżowej, ale nie uwzględniamy go tutaj jako osobistego faworyta Tarantino bez wskazania konkretnej wypowiedzi. Nie przypisujemy też omawianym filmom rzekomej wypowiedzi Tarantino o idealnych scenariuszach. Głosowanie z 2012 roku i recenzja z 2022 roku dają wystarczające podstawy, by polecić te dwa filmy i pozwolić, by resztę zrobiły różnice między nimi.
Wróć do rekomendacji Tarantino według gatunku.
Zobacz wszystkie artykuły w Kino polecane przez Tarantino według gatunków
