Film „The Psychic”, znany także jako „Siedem nut w czerni”, pozwala poznać giallo dzięki konkretnej rekomendacji. Napięcie opiera się na interpretowaniu niepełnych obrazów i dźwięków.
Udokumentowany wybór, a nie ranking filmów giallo
The Psychic znalazł się w zestawieniu klasyków kina grindhouse wybranych przez Tarantino, opublikowanym przez The Grindhouse Cinema Database w 2009 roku. Film Lucio Fulciego zajmuje w nim czternaste miejsce.
Ta informacja wskazuje na osobistą preferencję, ale nie czyni z całego zestawienia listy filmów giallo. Obejmuje ono różne rodzaje kina eksploatacji. Nie oznacza też, że pozycja w rankingu jest uniwersalną miarą wartości filmu na tle wszystkich włoskich horrorów. Rekomendacja jest przydatna właśnie wtedy, gdy pamiętamy, w jakim kontekście została sformułowana.
Wydany w 1977 roku film Sette note in nero funkcjonuje również pod tytułem Siedem nut w czerni oraz The Psychic. Tytuły odnoszą się do uzupełniających się aspektów filmu: motywu dźwiękowego i zdolności głównej bohaterki do dostrzegania obrazów, których nie potrafi w pełni zrozumieć. Rozpoznanie tych wariantów tytułu pozwala uniknąć pomylenia filmu z innymi opowieściami o mediach lub z późniejszą adaptacją, która wykorzystuje elementy podobnego pomysłu.
Widzieć, zanim się zrozumie
Jennifer O’Neill gra Virginię, kobietę, której wizja brutalnej sceny zapoczątkowuje śledztwo. Ważniejszy od uprzedniego wyliczania wskazówek jest sam mechanizm: bohaterka ma do dyspozycji fragmenty, ale musi zdecydować, jak je ze sobą powiązać. Rozpoznanie przedmiotu lub miejsca nie oznacza, że zna się całe zdarzenie. Film czyni z tej różnicy główne źródło niepokoju.
W wielu kryminałach widz czeka na nowe informacje, które pozwolą rozwiązać zagadkę. Tutaj równie ważne jest ponowne przemyślenie tego, co już się zobaczyło. Obraz może pozostać taki sam, a mimo to zmienić znaczenie, gdy zmieni się kontekst. Dzięki temu opowieść staje się ćwiczeniem uważności, bez konieczności traktowania zjawiska nadprzyrodzonego jako wyjaśnienia, które rozwiewa wszelkie wątpliwości.
Szczególnie skuteczną rolę odgrywa domowe wnętrze. Miejsca kojarzące się z bezpieczeństwem i własnością mogą skrywać historię, której mieszkańcy nie znają lub wolą nie ujawniać. Śledztwo nie prowadzi wyłącznie ku groźnemu światu zewnętrznemu: zmusza do innego spojrzenia na miejsce, które wydawało się znajome. Napięcie wynika z przemiany codzienności w przestrzeń pełną wskazówek.
Kreacja O’Neill przekonująco oddaje przejście od intuicji do strachu. Trudność w przekonaniu innych jest równie istotna jak doświadczenie czegoś niepokojącego. Niezwykła zdolność postrzegania nie daje autorytetu; może sprawić, że człowiek staje się bardziej bezbronny, jeśli nie potrafi udowodnić tego, co wie. To napięcie pozwala kibicować Virginii, nie wymagając od widza, by uznawał każdy jej wniosek za słuszny.
Dźwięk pozwala rozpoznawać rzeczy na inny sposób. Krótka melodia może zapowiadać obraz, przywoływać go lub wytrącać z równowagi, a jej powracający motyw każe się zastanowić, kiedy i dlaczego nabiera znaczenia. Uważne słuchanie jest częścią tej gry. Muzyka wykorzystana później w filmie Kill Bill może wydawać się znajoma, ale warto najpierw pozwolić jej wybrzmieć w filmie Fulciego, gdzie wiąże się z jego własną zagadką.
Opowieść zachęca też do rozróżniania pewności od zaufania. Virginia może z całą mocą rozpoznawać jakieś odczucie, a mimo to mylić się co do jego przyczyny. Dzięki temu postać może być szczera, nie stając się nieomylnym przewodnikiem. Widz odczuwa siłę jej percepcji, ale nadal musi sam ocenić związki, jakie bohaterka dostrzega między poszczególnymi fragmentami.
Osobliwa brama do kina Fulciego
Giallo często kojarzy się z mordercami, śledztwami, ukrytymi tożsamościami i inscenizacją, która każe podejrzewać własne zmysły. To przydatny punkt wyjścia, choć nie wszystkie filmy tego nurtu wykorzystują te same motywy. The Psychic wprowadza wątek paranormalny, który zmienia zasady kryminalnej zagadki. Sprowadzenie gatunku do czarnej rękawiczki albo liczby morderstw pomijałoby właśnie to, co wyróżnia ten wybór.
Nie warto też zakładać, że każdy film Fulciego będzie powielał logikę jego filmów o zombie. Tutaj liczy się konstrukcja opowieści sensacyjnej: związki między tym, co zostaje pokazane, co się zakłada i co w końcu zaczyna do siebie pasować. Zagrożenie może wynikać z opóźnienia albo błędnego wniosku. Są tu sceny oddziałujące fizycznie na widza, ale nie zastępują one gry informacjami.
Najlepiej przystąpić do seansu, nie znając rozwiązania zagadki. Wiedza o nim z góry osłabia odkrywanie, w jaki sposób fragmenty układają się na nowo. Przy ponownym oglądaniu można za to sprawdzić, czy film wyraźnie przygotowuje swoje powiązania i które decyzje dotyczące kadrowania lub dźwięku pomagają utrzymać dwuznaczność. To dwa różne doświadczenia, które nie muszą ze sobą konkurować.
Ta interpretacja napięcia jest ujęciem redakcyjnym, a nie wyjaśnieniem każdej sceny przedstawionym przez Tarantino. Udokumentowany wybór pozwala skierować uwagę na konkretny tytuł. Szersze związki między włoskim horrorem a jego inspiracjami to temat na osobną opowieść. Na początek wystarczy ten jeden film, jego różne tytuły i gotowość, by nie ufać pierwszej interpretacji tego, co się widzi.
Wróć do rekomendacji Tarantino według gatunku.
Zobacz wszystkie artykuły w Kino polecane przez Tarantino według gatunków
