Giallo i Tarantino: muzyka, spojrzenie i wystylizowana przemoc

Intensywne kolory i błyszcząca broń mogą przywodzić na myśl giallo, ale samo podobieństwo wizualne nie dowodzi jeszcze, że mamy do czynienia z nawiązaniem. Związek z Tarantino staje się wyraźniejszy, gdy przyjrzymy się konkretnym środkom.

Giallo to nie tylko czarne rękawiczki

Giallo to włoska tradycja filmów z pogranicza suspensu i kryminału. Nazwa wywodzi się od żółtych okładek popularnych serii powieści. W kinie gatunek ten przybrał rozpoznawalną formę opowieści o śledztwie, zagrożeniu i wystylizowanej przemocy. Do najbardziej kojarzonych z nim twórców należą Mario Bava i Dario Argento, choć ich filmy i poszczególne okresy twórczości znacznie się różnią.

Zabójca w rękawiczkach, wyeksponowana broń i spojrzenie, które rozbija akcję na fragmenty, to obrazy często kojarzone z tym gatunkiem. Żaden z tych elementów sam w sobie nie wystarcza jednak, by zaklasyfikować film jako giallo. Opowieści te mogą opierać się również na tajemnicy tożsamości, niepełnej wiedzy świadka i znaczeniu źle zinterpretowanych szczegółów.

Tarantino wykorzystuje elementy, które pozwalają na porównania, ale nie sprawia to, że cała jego filmografia staje się giallo. Intensywna kolorystyka występuje także w innych tradycjach filmowych, a zbliżenie na nóż może pełnić bardzo różne funkcje, zależnie od sceny. Zanim przypiszemy filmowi określone wpływy, warto zapytać, co wie widz, jak patrzy kamera i jaka niepewność napędza opowieść.

Związek z Dariem Argento i Mariem Bavą obejmuje kinofilską fascynację, którą należy dokumentować, odwołując się do konkretnych filmów i wypowiedzi. Nie uprawnia ona jednak do automatycznego przypisywania obu twórcom każdego brutalnego ujęcia w filmach amerykańskiego reżysera. Ogólne powiązanie stanowi kontekst, ale rozpoznanie konkretnego nawiązania wymaga bardziej bezpośrednich dowodów.

Death Proof ma rozpoznawalny związek muzyczny

W Death Proof wykorzystano muzykę z filmów Argenta, między innymi z Kota o dziewięciu ogonach. Zapożyczenie muzyczne tworzy bardziej konkretne powiązanie niż samo podobieństwo koloru czy pozy. Utwór skomponowany do innego filmu z gatunku suspensu może zyskać nowe znaczenie w odmiennej sytuacji i przywołać poczucie zagrożenia, nawet jeśli bohaterowie i fabuła są inni.

Sama muzyka nie zmienia Stuntmana Mike’a w zabójcę z giallo. Przez znaczną część Death Proof wiemy o jego obecności i obserwujemy, jak zbliża się do swoich celów. Suspens wynika tu nie tyle z odkrywania jego tożsamości, ile ze świadomości, jakie stanowi zagrożenie, i oczekiwania na moment, gdy zacznie działać otwarcie agresywnie.

Pierwsza część filmu podkreśla jego spojrzenie i wybór kobiet. Kamera może sprawić, że odczuwamy, iż są obserwowane, zanim one same poznają wszystkie informacje dostępne widzowi. Porównanie z giallo pozwala dostrzec obraz podporządkowany pragnieniu patrzenia i zbliżającemu się zagrożeniu, ale trzeba też pamiętać o związku Death Proof z amerykańskim slasherem.

Samochód zastępuje też typowy arsenał broni białej jako główne narzędzie agresji. Wnętrze auta zmienia pozornie zwyczajną podróż w sytuację osaczenia. Zagrożenie budują przestrzeń samochodu, droga i nierówny poziom ochrony. Ta przemiana pokazuje, jak pokrewieństwo w budowaniu suspensu może znaleźć miejsce w dziele czerpiącym z różnych konwencji i gatunków.

Stylizacja przemocy zmienia pozycję widza

Giallo bywa krytykowane za przekształcanie przemocy w intensywną wizualną i dźwiękową kompozycję. To napięcie między horrorem a formalnym pięknem jest istotne także przy analizie filmów Tarantino. Scena może budzić odrazę ze względu na to, co się w niej dzieje, a jednocześnie fascynować sposobem, w jaki została skomponowana. Nie oznacza to, że wszyscy widzowie zareagują na nią tak samo.

Zmiany kolorystyki, przesada i choreografia w Kill Bill mogą odrywać niektóre starcia od realistycznej konwencji. Jednak walka na miecze nawiązuje również do tradycji kina japońskiego i chińskiego. Opisywanie całej tej stylizacji jako wpływu Argenta pomijałoby znacznie bardziej bezpośrednie inspiracje oraz charakterystyczną dla filmu mieszankę.

Znaczenie ma też różnica między obserwowaniem napastnika a przyjmowaniem jego punktu widzenia. Ujęcie dłoni lub broni może informować o niebezpieczeństwie, nie czyniąc widza stałym wspólnikiem bohatera. Warto przyjrzeć się temu, na czym skupia się uwaga w dalszej części sceny: czy pozostaje przy ofierze, czy ukrywa skutki przemocy, przedłuża oczekiwanie, czy nagle zmienia ton.

Pod koniec Death Proof pozycja Mike’a ulega zmianie. Mężczyzna, który zdawał się kontrolować ryzyko, staje się bezbronny, gdy napotyka odpowiedź, której nie przewidział. Ta zmiana przekształca przyjemność płynącą z akcji i stosunek widza do pościgu. Film nie utrzymuje przez cały czas tej samej drapieżnej perspektywy, którą wprowadził na początku.

Związek z giallo najlepiej dostrzec, łącząc precyzję z ostrożnością. Można wskazać rozpoznawalne zapożyczenia muzyczne i pokrewieństwo w zainteresowaniu zagrożeniem, ciałem oraz intensywną formą. Są też różnice w strukturze, tożsamości zabójcy i zakończeniu. Ich uwzględnienie pozwala analizować dialog między tradycjami bez tworzenia fikcyjnej genealogii dla każdego koloru, rękawiczki czy ostrego przedmiotu, który pojawia się na ekranie.

Czytaj dalej: gatunki filmowe i nawiązania w twórczości Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Przemoc i hołdy w filmach Tarantino: jak przekształca gatunki