Kino yakuza i Tarantino: polecenia, inspiracje i ważne rozróżnienie

Nie każdy japoński film ceniony przez Tarantino należy do kina yakuza. Z kolei amerykański film o japońskiej mafii może być najprecyzyjniej udokumentowaną rekomendacją.

The Yakuza: pisemna pochwała z konkretną datą

W kwietniu 2019 roku Quentin Tarantino poświęcił esej na stronie New Beverly filmowi The Yakuza, w reżyserii Sydneya Pollacka. Relacja opublikowana przez The Playlist 25 kwietnia przytacza jego obronę tego thrillera oraz kreacji Roberta Mitchuma i Ken Takakury. To jasny punkt wyjścia oparty na źródłach: pisemna ocena konkretnego filmu, a nie lista odtworzona na podstawie kinofilskiej renomy reżysera.

Pierwsze zastrzeżenie dotyczy zakresu. The Yakuza to amerykański film o japońskim świecie przestępczym, ukazanym z perspektywy powracającego cudzoziemca. Nie należy przedstawiać go jako japońskiej produkcji Kinji Fukasaku ani jako typowego przykładu dorobku wytwórni Toei. Miejsce tego filmu w niniejszym zestawieniu wynika z jego tematyki i rekomendacji Tarantino, a nie z przypisanej mu fałszywie narodowości.

Harry Kilmer, grany przez Mitchuma, wraca do Japonii i natrafia na więzi, których upływ czasu nie zdołał zerwać. Zlecenie przestępcze, które go tam sprowadza, ożywia osobistą historię. Fabuła skupia się na zobowiązaniach, które na początku pozostają nie w pełni zrozumiałe. Łatwiej ustalić, kto potrzebuje pomocy, niż pojąć, jaki dług zaciąga osoba decydująca się jej udzielić.

Mitchum, Takakura i ciężar tego, czego się nie wyjaśnia

Kontrast między głównymi bohaterami stanowi wyjątkowo pomocną wskazówkę przy oglądaniu. Mitchum wyraża doświadczenie zmęczoną obecnością; potrafi dostrzec niebezpieczeństwo, nie musząc wszystkiego podkreślać gestami. Takakura skupia uwagę na dyscyplinie ciała i powściągliwości. Ich relacja wymaga słów, ale także ciszy, która nie pozwala sprowadzić konfliktu do łatwej wymiany kulturowych wyjaśnień.

W mojej interpretacji przeszłość to niepełna informacja, która zmienia znaczenie każdego obecnego działania. Przysługa może wydawać się bezinteresowna, by później ujawnić starsze zobowiązanie. Odmowę można uznać za chłód, dopóki nie pozna się jej konsekwencji. Napięcie wynika więc z odkrywania, co dane zachowanie naprawdę oznacza, a także z pytania, kto przeżyje kolejną konfrontację.

Film pozwala odróżnić osobisty honor od przynależności do organizacji. Stwierdzenie, że ktoś jest do czegoś zobowiązany, nie oznacza, że wszystkie otaczające go instytucje zasługują na szacunek. Zobowiązania mogą przetrwać utratę zaufania i wymagać poświęceń służących ludziom o wątpliwej moralności. To napięcie jest ciekawsze niż odczytywanie tej opowieści jako ostatecznego wyjaśnienia rzekomo jednolitej japońskiej mentalności.

Strzelaniny i szermierka współistnieją z tym systemem długów. Zmiana broni wpływa na dystans między ciałami i sposób poruszania się w przestrzeni, ale nie usuwa ciężaru wcześniejszych wydarzeń. Finałowe starcie nie jest przerwą, która pozwala zapomnieć o dramacie: skupia relacje, których coraz trudniej rozwiązać rozmową. Widowisko nabiera sensu, bo bohaterowie docierają do niego obciążeni podjętymi decyzjami.

Przywołana w 2019 roku pochwała Tarantino pozwala zwrócić uwagę na połączenie gwiazdorskiej obsady z thrillerem. Omówione tu szczegóły gry aktorskiej należą do analizy filmu i nie odtwarzają pochwały Tarantino pod adresem każdego gestu. Takie rozróżnienie pozwala skorzystać z rekomendacji bez udawania dostępu do rozmowy, której przebiegu nie udokumentowano.

Przedstawione w filmie kody honorowe należą do fikcji dramatycznej. Traktowanie ich jako podręcznika opisującego japońskie społeczeństwo zacierałoby różnice historyczne i czyniło z poszczególnych bohaterów rzeczników całego kraju.

Fukasaku i mylące skojarzenia muzyczne

Battles Without Honor and Humanity, film Kinji Fukasaku, to ważny punkt odniesienia przy poznawaniu japońskiego kina kryminalnego lat 70. Często wspomina się o jego związku z kinofilskimi zainteresowaniami Tarantino, ale przewodnik oparty na rekomendacjach powinien odróżniać takie powinowactwo od przypisanej mu, konkretnej recenzji. Samo uwzględnienie wszystkich części serii nie wystarczy też, by uznać je za jego ulubione.

Muzyka bywa źródłem podobnego nieporozumienia. Battle Without Honor or Humanity, utwór Tomoyasu Hoteia wykorzystany w Kill Bill, pochodzi z filmu Junjiego Sakamoto z 2000 roku, nawiązującego do odnowienia tej tradycji. Nie jest to oryginalny utwór skomponowany do filmu Fukasaku z 1973 roku. Podobieństwo tytułów nie uprawnia do zamiennego przypisywania reżyserów, dat ani ścieżek dźwiękowych.

Podobnie jest z filmem Battle Royale. Udokumentowano, że Tarantino podziwia to dzieło Fukasaku, ale jest to opowieść o walce o przetrwanie i przemocy instytucjonalnej, a nie film o organizacjach yakuzy. Dodanie go bez wyjaśnienia do zestawienia o japońskiej mafii zmienia kryteria doboru. Podziw dla reżysera nie sprawia, że wszystkie jego filmy stają się przykładami tego samego gatunku.

Na pierwszy seans The Yakuza oferuje udokumentowaną rekomendację i samodzielną opowieść. Następnie można porównać amerykańskie spojrzenie Pollacka z japońskimi filmami o przestępczości, prezentującymi inne perspektywy. Ten kolejny krok to otwarta na konfrontację decyzja widza, a nie fikcyjny ranking opatrzony nazwiskiem Tarantino.

Wróć do rekomendacji Tarantino według gatunków.

Zobacz wszystkie artykuły w Kino polecane przez Tarantino według gatunków