Ozploitation: od czego zacząć wśród filmów polecanych przez Tarantino

Niekończące się drogi, niepokojące szpitale i gangi motocyklistów: etykieta ozploitation obejmuje bardzo różnorodne filmy australijskie. Związek Tarantino z tym kinem pozwala zacząć od konkretnych tytułów, bez tworzenia rankingu na siłę.

Dokument, który połączył rozproszonych miłośników

Not Quite Hollywood, wyreżyserowany przez Marka Hartleya i wydany w 2008 roku, to najbardziej oczywisty punkt wyjścia do poznania tego, jak Quentin Tarantino bronił tego nurtu kina. Jego wypowiedzi są częścią zbiorowej opowieści o australijskim kinie eksploatacji. W wywiadzie z lipca 2009 roku Hartley wyjaśnił, że przeprowadził z nim rozmowę, zanim zdobył finansowanie, a nagranie pomogło przedstawić projekt. Udział Tarantino to zatem coś więcej niż dekoracyjny występ celebryty, który lubi krwawe filmy.

Ozploitation to zbiorcza nazwa australijskich produkcji nastawionych na mocne wrażenia, popularną rozrywkę i rynek kina gatunkowego. Obejmuje komedie erotyczne, horrory, filmy przygodowe i akcji oraz opowieści drogi. Nie wszystkie mają tę samą estetykę ani pokazują tę samą Australię. Warto porzucić oczekiwanie, że znajdziemy tu wyłącznie wariacje na temat Mad Max: historia o telekinezie rozgrywająca się w szpitalu i thriller o kierowcach ciężarówek mogą należeć do tego nurtu, choć budują napięcie na zupełnie różne sposoby.

Aby odróżnić osobiste preferencje od skojarzeń, przydatne jest drugie źródło: program, który Tarantino przygotował dla kina New Beverly w marcu 2011 roku. Znalazły się w nim Road Games oraz Stone. Program dokumentuje wybór filmów przeznaczonych do pokazów dla publiczności, nie trzeba więc traktować go jako rankingu najlepszych australijskich filmów. Pozwala też oddzielić rekomendacje reżysera od opinii innych dziennikarzy, którzy dopisali swoje uwagi, zapowiadając cykl.

Roadgames i Patrick: dwa sposoby na uwięzienie widza

Roadgames, w reżyserii Richarda Franklina, to dobry wybór na początek dla tych, którzy wolą napięcie od dosłownego horroru. Film z 1981 roku przedstawia Stacy’ego Keacha za kierownicą ciężarówki i Jamie Lee Curtis, która staje się częścią kryminalnego podejrzenia. Droga pozornie daje wolność, lecz bohater w końcu zostaje uwięziony w tym, co — jak sądzi — zobaczył. Śledzenie pojazdów, obserwowanie gestów i dopowiadanie sobie historii o nieznajomych zmienia otwarty krajobraz w śledztwo bez gwarancji powodzenia.

Film można odczytywać jako grę między percepcją a mobilnością. W domu można wrócić do pokoju i sprawdzić trop; na drodze ludzie znikają, a odległości zmieniają dostępne możliwości. Kierowca ciężarówki obserwuje świat z wysoka i ma wiele godzin na patrzenie, ale sama obserwacja nie czyni go wszechwiedzącym. Humor jego rozmów i skojarzeń nie pozwala, by intryga stała się prostym ciągiem anonimowych zagrożeń.

Obecność filmu w programie z marca 2011 roku stanowi udokumentowaną rekomendację. Analiza mechanizmu budowania napięcia to propozycja interpretacyjna dla widza, a nie cytat z Tarantino. Kto spodziewa się dokładnego odpowiednika Death Proof , znajdzie podobieństwa w scenerii, pojazdach i uwadze poświęconej ruchowi, ale opowieść jest inna. Franklin pozostawia wiele miejsca wyobraźni obserwatora, zanim potwierdzi lub podważy jego wnioski.

Patrick, również w reżyserii Franklina, miał premierę w 1978 roku. Hartley przywołuje go w swoim dokumencie w ramach tego samego filmowego krajobrazu; podziw Tarantino dla tego filmu ponownie pojawia się w wywiadzie SBS z Hartleyem, opublikowanym w 2013 roku. Chodzi o oryginalny film, a nie o nową wersję, którą Hartley wyreżyserował kilka dekad później. To rozróżnienie ma znaczenie, bo wspólny tytuł nie oznacza tego samego obsadowego składu, inscenizacji ani identycznej rekomendacji.

Źródłem zagrożenia jest tu pozornie nieruchomy pacjent i aktywność skryta pod tą bezruchem. Szpital narzuca rutynę, hierarchię i zawodowe zaufanie do tego, co można zmierzyć. Horror wprowadza wolę, która nie daje się pogodzić z tymi obserwacjami. W przeciwieństwie do podróży w Roadgames, Patrick opiera się na obecności ciała w jednym miejscu: patrzenie na pacjenta i próba ustalenia, co rozumie, stają się źródłem napięcia.

Stone i odkrywanie filmów bez zmyślonego rankingu

Stone, wyreżyserowany przez Sandy’ego Harbutta w 1974 roku, stanowi kolejny punkt wejścia do tego nurtu. Tarantino włączył go do programu jako film na późny seans w marcu 2011 roku. Opowieść przybliża świat gangu motocyklistów za pośrednictwem policjanta, który musi z nimi zamieszkać. Interesujące są tu zarówno przestępcze zagrożenie, jak i zasady rządzące grupą: kto do niej należy, jakie zachowanie budzi podejrzenia i jak wiele może zrozumieć nowicjusz.

Obejrzenie go po dwóch filmach Franklina pozwala dostrzec różnorodność tego nurtu. Społeczność motocyklistów wspólnie zajmuje przestrzeń; szpital skupia napięcie wokół jednej osoby; droga rozmywa pewność wśród nieznajomych. Nie trzeba udawać, że Tarantino sam sformułował to porównanie, by wykorzystać je jako ścieżkę oglądania. To trzy różne doświadczenia narracyjne, oparte na odmiennych źródłach dokumentujących ich związek z filmowymi zainteresowaniami reżysera.

Dokument Hartleya może następnie posłużyć do poszerzenia perspektywy — warto zwrócić uwagę, kto poleca dany tytuł i z jakich wspomnień czerpie. Wypowiedzi aktorów, techników i reżyserów nie są wymienne z wypowiedziami Tarantino. W tym zróżnicowanym kontekście artykuły o wpływie kina australijskiego oraz kulturze grindhouse’u i kinie eksploatacji pozwalają przejść od upodobań widza do twórczości filmowej Tarantino.

Wróć do rekomendacji Tarantino według gatunku.

Zobacz wszystkie artykuły w Kino polecane przez Tarantino według gatunków