Wojenna część jego filmoteki to znacznie więcej niż bitwy: obejmuje także szpiegostwo, ruch oporu i kino przygodowe.
Wybór ulubionych filmów, a nie ostateczny ranking
W wywiadzie dla Elli Taylor, opublikowanym w sierpniu 2009 roku w The Village Voice, Tarantino chwalił filmy propagandowe, takie jak This Land Is Mine, Man Hunt i Reunion in France. Ten wybór prowadzi do kina, w którym okupacja, prześladowania i opór są równie ważne jak walka. Wojna zmienia życie cywilów, a pozornie prywatne decyzje stają się działaniami o politycznych konsekwencjach.
Te trzy tytuły pozwalają zacząć od przydatnego rozróżnienia. Film o II wojnie światowej może rozgrywać się z dala od okopów, a produkcja nakręcona w czasie konfliktu wyrasta z innego horyzontu niż późniejsza rekonstrukcja wydarzeń. Pierwsi widzowie nie znali historycznego zakończenia wojny. Potrzeba przekonywania, mobilizowania lub podtrzymywania określonego stanowiska wpływała na to, jak filmy te odnosiły się do teraźniejszości.
Ten wymiar nie wyklucza rozrywki. Napięcie, romans i przygoda mogą przekazywać polityczny argument, a zarazem pozostawać pełnoprawnymi doświadczeniami dramatycznymi. Warto zwrócić uwagę na to, kto ma dostęp do informacji, kto może swobodnie się przemieszczać i jakie ryzyko niesie rozmowa. Okupację można ukazać za pomocą pilnowanych drzwi lub podejrzeń, niekoniecznie wielkiej bitwy.
Ruch oporu i prześladowania w trzech filmach z lat 40.
This Land Is Mine, film Jeana Renoira z 1943 roku, skupia się na nauczycielu granym przez Charlesa Laughtona. Kruchość głównego bohatera zmienia sposób przedstawienia odwagi. Film nie musi ukazywać go jako fizycznie niezłomnego, by jego decyzje nabrały wagi. Strach jest częścią dylematu moralnego: działanie ma inne znaczenie, gdy bohater rozumie, co może stracić.
Właśnie ta skala sprawia, że film warto zobaczyć podczas seansu kina wojennego. Władza oddziałuje na instytucje, słowa i codzienne relacje. Społeczność może na różne sposoby przystosować się do sytuacji, stawiać opór lub usprawiedliwiać swoje przystosowanie. Widz obserwuje konflikt między językiem publicznym a prywatnymi zachowaniami. Wojna nie jest czymś, co dzieje się poza miasteczkiem, lecz siłą, która na nowo układa panujące w nim więzi i lojalności.
Man Hunt, film Fritza Langa z 1941 roku, przedstawia inny punkt wyjścia: polowanie na człowieka. Bohater, ścigany przez przeciwnika, musi nieustannie oceniać, co tamten wie i na ile może zaufać nieznajomemu. Napięcie wynika z nierówności sił i zasobów. Zagrożenie nie znika po opuszczeniu danego miejsca, bo może powrócić za sprawą sieci kontaktów i systemu inwigilacji.
Lang wykorzystuje tę niepewność, by uczynić przestrzeń niebezpieczną. Ulica, pokój czy kryjówka zmieniają znaczenie zależnie od tego, kto kontroluje wejścia i wyjścia. Widz śledzi tok myślenia bohatera i przekonuje się, że ucieczka niekoniecznie oznacza odzyskanie wolności. To dobry wybór dla osób szukających szpiegowskiego napięcia, a nie wielkich operacji wojskowych.
Reunion in France, film Julesa Dassina z 1942 roku, osadza melodramat w okupowanej Francji. Joan Crawford gra główną rolę w opowieści, w której osobiste relacje muszą mierzyć się z wątpliwościami dotyczącymi kolaboracji i ruchu oporu. Pozory nie wystarczają już, by rozpoznać, po której stronie stoi dana osoba. Gest, który wydaje się przejawem ostrożności, może zostać uznany za współudział, a prywatna decyzja może nabrać politycznego znaczenia.
Oglądane razem, te filmy pozwalają porównać trzy siły napędzające fabułę: moralne przebudzenie, pościg i zaufanie. Nie trzeba układać ich od najlepszego do najsłabszego, by dostrzec różnice. Każdy z nich w inny sposób ukazuje presję konfliktu, której podlega życie jednostki, i wymaga od widza szczególnego podejścia do strachu, tajemnicy i odpowiedzialności.
Od misji komandosów po włoskie widowisko
Podczas spotkania z publicznością w Castro Theatre, którego zapis opublikował Michael Guillen w sierpniu 2009 roku, Tarantino bronił filmu The Inglorious Bastards, Enza G. Castellariego, jako przygodowej opowieści o grupie mężczyzn wykonujących misję. Włoski film z 1978 roku pozwala przejść od cywilnego suspensu do bardziej fizycznej energii: nieregularna grupa, kolejne niebezpieczeństwa i operacja wymagająca zgrania osób o różnych temperamentach.
Urok takich przygód polega na połączeniu skuteczności grupy z indywidualną niesubordynacją. Uczestnicy mogą być przydatni właśnie dlatego, że nie do końca pasują do regulaminowej organizacji. Ta sprzeczność rodzi konflikty jeszcze przed starciem z wrogiem. Akcja zależy od tego, czy grupa potrafi wykorzystać różnice między jej członkami, nie rozpadając się z ich powodu, oraz czy abstrakcyjna misja przeistoczy się w serię konkretnych przeszkód.
Określenie macaroni combat pomaga umiejscowić włoskie kino wojenne, ale nie powinno zastępować tytułów i nazwisk reżyserów. Nie wszystkie filmy wojenne cenione przez Tarantino należą też do tej tradycji: w 2020 roku, w Five Things, wspominał Apocalypse Now w kontekście kina z 1979 roku. Film Coppoli prowadzi wojskową wyprawę ku rozpadowi autorytetu i poczucia rzeczywistości. Wybór zależy od tego, czy szukasz oporu cywilnego, przygody komandosów, czy zanurzenia się w niszczycielskiej logice wojny.
Zobacz wybór rekomendacji Tarantino według gatunku.
Zobacz wszystkie artykuły w Kino polecane przez Tarantino według gatunków
