Blaxploitation dostarcza Tarantino aktorów, muzyki i sposobów kreowania głównych postaci. Wykorzystanie tego nurtu zmienia się z filmu na film i nie sprowadza wszystkich jego czarnych bohaterów do wariantów jednego wzorca.
Kino popularne z własnymi obrazami i debatami
Blaxploitation to określenie związane z częścią amerykańskiego kina lat 70., które stawiało czarnych bohaterów w centrum opowieści o akcji, przestępczości i konfrontacji. Filmy takie jak Shaft, Coffy i Foxy Brown przedstawiały wyraziste postacie i mocno łączyły się z muzyką soul i funk. Temu nurtowi towarzyszyły również debaty na temat stereotypów, komercyjnego wykorzystywania i reprezentacji.
Ta złożoność nie pozwala opisywać go wyłącznie jako zbioru wyzwalających filmów ani jako kolekcji karykatur. Poszczególne dzieła różnią się bohaterami, tonem i warunkami produkcji. Ich obrazy mogły tworzyć przestrzeń do identyfikacji, a zarazem wykorzystywać sensacyjne konwencje. Tarantino czerpie z konkretnych elementów tego repertuaru, a nie z jednolitej definicji doświadczenia Afroamerykanów.
Muzyka współtworzy pamięć o tym nurcie, bo może dodać energii i charakteru wejściu postaci lub jej przemieszczaniu się. Głos albo rytm umiejscawia bohatera w kulturze dźwięku, zanim ten zdąży opowiedzieć, kim jest. Tarantino wykorzystuje tę właściwość, łącząc ją z aktorstwem i kostiumami, choć każda piosenka ma również własną historię, niezależną od filmu, w którym ją wykorzystano.
Związek z kulturą grindhouse pozwala umiejscowić obieg wielu z tych filmów. Wspólny obieg kinowy nie zaciera różnic społecznych ani nie sprawia, że ich widzowie stają się jednorodną grupą. W repertuarze kina popularnego znalazły się bardzo różne filmy, a późniejsza pamięć wybiera niektóre z nich jako wyjątkowo trwałe punkty odniesienia.
Jackie Brown przywołuje dawną obecność Pam Grier, nie powielając Foxy Brown
Obsadzenie Pam Grier w Jackie Brown przywołuje pamięć o jej wcześniejszych rolach. Jej twarz i sposób, w jaki zajmuje kadr, mogą przypominać bohaterki filmów z lat 70., ale Jackie jest stewardesą w średnim wieku, która mierzy się z konkretnymi problemami finansowymi i przestępczymi. Film nie kontynuuje biografii Foxy Brown ani nie przypisuje Jackie automatycznie jej zdolności czy życiorysu.
hołd dla blaxploitation w Jackie Brown łatwiej dostrzec, gdy przyjrzymy się tej przemianie. Tarantino zachowuje Grier w centrum obrazu, ale zmienia warunki konfliktu. Bohaterka musi kalkulować, negocjować i wykorzystywać to, co inni o niej sądzą. Jej doświadczenie i sytuacja zawodowa mają znaczenie, którego nie da się sprowadzić do pozy niezniszczalnej heroiny.
Postać Jackie Brown wiąże się również z historią uczuć i późno pojawiających się możliwości. Film pozwala dostrzec upływ czasu w decyzjach i ciałach bohaterów. Pamięć o gwieździe dodaje tej postaci kolejny wymiar, ale opowieść wymaga, by Jackie istniała jako konkretna osoba, a nie nieustanne nawiązanie do wcześniejszej filmografii.
Wykorzystanie utworu Across 110th Street osadza tę postać w kontekście piosenki kojarzonej z inną opowieścią kryminalną. Jej pojawienie się wnosi historię kultury i rozpoznawalną energię, a jednocześnie pokazuje Jackie w drodze do pracy. Muzyka podkreśla jej wejście, nie zacierając niepewności jej sytuacji, którą wkrótce poznamy.
Jules i Django mierzą się z innymi konfliktami
Jules Winnfield ma autorytet zarówno w słowach, jak i w działaniu, co pozwala zestawić go z wizerunkami męskości znanymi z czarnego kina popularnego. Jednak jego rola w Pulp Fiction wynika z konkretnego kryzysu: odczytuje pewne wydarzenie jako znak i na nowo rozważa swoje życie. Sprowadzenie go do slangu i stylu pomijałoby przemianę, która kształtuje jego udział w finale rozgrywającym się w kawiarni.
Samuel L. Jackson tworzy postać, która potrafi przechodzić od poufałości do groźby i refleksji. Jego relacja z Vincentem nie przypomina relacji samotnego bohatera walczącego z zewnętrzną organizacją. Jules działa w strukturze przestępczej i musi zdecydować, czy chce nadal do niej należeć. Porównanie z blaxploitation rzuca światło na pewne środki wyrazu, ale nie zastępuje tego konkretnego dylematu.
Django wprowadza inną perspektywę historyczną. Akcja z jego udziałem rozgrywa się na południu Stanów Zjednoczonych w czasach niewolnictwa i wykorzystuje konwencje westernu oraz kina zemsty. Związek nazwiska Broomhildy von Shaft z inną pamięcią filmową może być ukłonem w jej stronę, ale nie czyni z niewolnictwa zwykłej retro dekoracji. Warunki, w jakich żyją Django i Broomhilda, stanowią sedno opowieści.
soul i funk w filmografii współistnieją również z muzyką z innych epok i gatunków. Nie można więc uznać każdej piosenki wykonywanej przez czarnego artystę za element blaxploitation. Źródła i funkcje utworów są różne, a dobór muzyki może tworzyć nowe powiązania, nie powtarzając kontekstu, z którego się wywodzą.
Wpływ tego nurtu jest najbardziej owocny, gdy zachowuje się różnicę między wykonawcą, postacią i tradycją. Grier wnosi pamięć o swojej karierze; Jackie odpowiada na własną sytuację; blaxploitation oferuje repertuar form i debat. Tarantino łączy te poziomy i przekształca je w zależności od filmu. Ich rozpoznanie pozwala docenić hołd, nie sprowadzając odmiennych tożsamości i doświadczeń do jednej, wymiennej estetyki.
Czytaj dalej: gatunki i filmowe hołdy u Tarantino.
Zobacz wszystkie artykuły w Przemoc i hołdy w filmach Tarantino: jak przekształca gatunki
