Filmy o sztukach walki polecane przez Tarantino: od Shaw Brothers po Wanga Yu

Tarantino wyróżnia reżyserów, gwiazdy i style walki w kinie sztuk walki. Jego entuzjazm dla Wanga Yu to szczególnie dobry punkt wyjścia.

Wybór oparty na konkretnym źródle

Esej Wang Yu: Superstar! Super Director!, opublikowany przez Quentina Tarantino w New Beverly 23 kwietnia 2020 roku, przedstawia rozpoznawalny wybór filmów z kina sztuk walki. Tarantino broni w nim The One-Armed Swordsman i wyróżnia cztery filmy wyreżyserowane przez Wanga Yu: The Chinese Boxer, Beach of the War Gods, The One-Armed Boxer i Master of the Flying Guillotine. Tekst pozwala ułożyć filmową ścieżkę, ale nie stanowi uniwersalnego rankingu całego kina azjatyckiego.

Rozróżnienie między tradycjami pomaga się zorientować. Opowieść o szermierzach, walka na pięści i przygoda pełna niemal fantastycznych mocy mogą mieć wspólnych aktorów lub widzów, a mimo to działać na odmiennych zasadach. Zmieniają się dystans między przeciwnikami, znaczenie przedmiotów i oczekiwania dotyczące realizmu. Przewodnik po chambarze, wuxia i kinie sztuk walki omawia te zagadnienia. Tutaj interesuje nas, jak wybierać filmy, które uwidaczniają te różnice.

Warto też rozpoznawać filmy po oryginalnych tytułach lub dostatecznie znanych wariantach. Dystrybucja międzynarodowa zmieniała tytuły i łączyła marketingowo różne filmy. The One-Armed Swordsman i The One-Armed Boxer to nie dwa wymienne tytuły tego samego filmu. Rozpoznanie, który z nich oglądamy, pozwala uniknąć pomylenia ciągłości wizerunku gwiazdy z dosłowną ciągłością postaci i fabuł.

Od miecza po pięści: trzy sposoby organizowania akcji

The One-Armed Swordsman, wyreżyserowany w 1967 roku przez Changa Cheha dla Shaw Brothers, przedstawia bohatera, który po okaleczeniu musi na nowo nauczyć się walczyć. Ograniczenia ciała zmieniają jego stosunek do dyscypliny i innych ludzi. Nie wystarczy obserwować, kto wygrywa kolejne starcia: ważne jest to, jak styl walki staje się wyrazem tożsamości, którą trzeba było odbudować.

Film pozwala przyjrzeć się związkowi upokorzenia z nauką. Bohater nie ma od początku gotowego rozwiązania na każde zagrożenie. Czas, którego potrzebuje na przystosowanie się, nadaje znaczenie jego późniejszym ruchom. Gest może być poruszający, bo przypomina wcześniejsze trudności, a nie tylko dlatego, że jest szybki lub widowiskowy. Pamięć o wysiłku sprawia, że choreografia staje się częścią opowieści.

The Chinese Boxer, film z 1970 roku, stawia Wanga Yu także po drugiej stronie kamery. Walka bez miecza zmienia postrzeganie ryzyka: dystans się skraca, a siła uderzenia wydaje się zależeć bezpośrednio od ciała. Sceneria nadal odgrywa kluczową rolę. Pokój pełen przeciwników tworzy wejścia, przeszkody i możliwości rozmieszczenia postaci, które widz musi umieć odczytać w miarę rozwoju akcji. Dzięki przejrzystemu układowi przestrzeni walka z licznymi przeciwnikami nie traci napięcia.

Beach of the War Gods, film z 1973 roku, rozszerza skalę wydarzeń, ukazując starcie całych grup. Pytanie nie brzmi już tylko, jak wojownik odpowiada na atak przeciwnika, lecz dotyczy także organizacji grupy i obrony danego miejsca. Dla widza interesujące jest przeplatanie ujęć całości z ukazywaniem pojedynczych postaci. Jeśli zabraknie jednego z tych elementów, bitwa może stać się abstrakcyjna albo rozpaść na niepowiązane epizody.

Latająca gilotyna i miejsce Bruce’a Lee

The One-Armed Boxer i Master of the Flying Guillotine pozwalają przyjrzeć się bardziej ekscentrycznej odmianie tego kina. Przeciwników wyróżniają odmienne umiejętności, bronie i wygląd. Emocje wynikają po części z odkrywania, jakie szczególne zasady wprowadza każde starcie. Walka przypomina więc problem wymagający konkretnego rozwiązania: powtarzanie tej samej techniki nie gwarantuje skuteczności przeciwko inaczej skonstruowanemu wrogowi.

W eseju z 2020 roku Tarantino wyraża szczególne przywiązanie do filmu Master of the Flying Guillotine, choć odróżnia tę sympatię od bezstronnej oceny konstrukcji fabuły. Chwali też scenę w dojo Bruce’a Lee w filmie Fist of Fury, a jednocześnie ostro krytykuje Lee jako reżysera filmu Way of the Dragon. Jego stanowisko nie oznacza zatem bezwarunkowej rekomendacji całej filmografii jakiejś gwiazdy.

Fist of Fury, wyreżyserowany przez Lo Weia w 1972 roku, jest przydatnym uzupełnieniem tego przeglądu ze względu na znaczenie, jakie ma w nim obecność Lee. Poza samymi ciosami na akcję składają się także postawa, oczekiwanie i obserwowanie przeciwnika. Aktor może zmienić tempo sceny, zanim wykona ruch: widz patrzy, na co aktor spogląda, jak długo zwleka z odpowiedzią i jak odnosi się do otaczającej go przestrzeni.

Broń również zmienia czas na reakcję: jej zasięg zmusza przeciwnika do obliczenia, kiedy się zbliżyć.

Na pierwszy wspólny seans warto wybrać The One-Armed Swordsman i The Chinese Boxer, by porównać walkę mieczem i na pięści; taka kolejność to propozycja redakcyjna, a nie wskazówka Tarantino. Później latająca gilotyna otwiera drogę do bardziej fantastycznych opowieści. Historie o organizacjach przestępczych należą do innej filmowej ścieżki — kina yakuzy. Zachowanie tych rozróżnień wzbogaca wybór i zapobiega wrzucaniu każdego azjatyckiego filmu z przemocą do tej samej kategorii.

Zobacz rekomendacje Tarantino według gatunku.

Zobacz wszystkie artykuły w Kino polecane przez Tarantino według gatunków