Pisanie dla aktora i szukanie aktora później: dwa procesy u Tarantino

Postać może narodzić się ze znanym głosem albo odnaleźć go podczas castingu. Tarantino pracował na oba sposoby, a konkretne przykłady nie pozwalają sprowadzić jego pisarstwa do jednej formuły.

Wizerunek aktora może być częścią pierwszej inspiracji

Pisanie z myślą o aktorze pozwala wyobrazić sobie tempo jego wypowiedzi, fizyczną obecność lub relację z publicznością. Pisarz nie wychodzi wyłącznie od abstrakcyjnego opisu. Może usłyszeć w myślach, jak dana osoba wypowiadałaby kwestię albo co by się stało, gdyby zestawić ją z inną znaną postacią. Takie wyobrażenie otwiera nowe możliwości, choć gotowa postać nie musi powielać wcześniejszej roli aktora.

Podczas promocji „Nienawistnej ósemki” w grudniu 2015 roku Tarantino wyjaśnił, że napisał Johna Rutha z myślą o Kurcie Russellu, a Joego Gage’a — o Michaelu Madsenie. Ich spotkanie mogło przywoływać w pamięci widzów wcześniejsze postacie grane przez obu aktorów. Ta wypowiedź wskazuje na konkretną decyzję dotyczącą pisania; nie dowodzi, że wszystkie postacie w filmie powstały w ten sam sposób.

John Ruth zaznacza swoją obecność, wydaje polecenia i zapewnia o swoim bezpieczeństwie. Joe Gage zajmuje przestrzeń inaczej — jest powściągliwy, a pozostali muszą interpretować jego zachowanie. Scena wykorzystuje kontrast między dwoma sposobami bycia. Widzom może towarzyszyć skojarzenie z filmowymi rolami aktorów, ale sytuacja musi działać także dla tych, którzy nie znają ich dorobku.

Pisanie roli na miarę nie oznacza też proszenia kogoś, by zagrał samego siebie. Aktor wnosi własne umiejętności i bagaż publicznych wizerunków, podczas gdy postać ma własne cele, okoliczności i decyzje. Dystans między nimi może być właśnie najbardziej twórczą przestrzenią. Znana twarz w nieoczekiwanej roli skłania widza do ponownego przemyślenia zaufania, jakim ją obdarzył.

Hans Landa istniał, zanim Tarantino znalazł Christopha Waltza

Landa to ważny kontrprzykład dla tezy, że Tarantino zawsze pisze postać dopiero po wybraniu aktora. Postać nastręczała trudności przy obsadzaniu, ponieważ wymagała umiejętności, których reżyser nie zdołał znaleźć u jednej osoby. Pojawienie się Christopha Waltza rozwiązało ten problem. Nie należy odwracać chronologii i twierdzić, że Landa od początku miał być rolą napisaną z myślą o współpracy, która już wcześniej była ustalona.

Wymagania językowe stanowiły część konstrukcji dramatycznej. Postać musi kontrolować rozmowy między ludźmi, którzy nie zawsze dysponują tymi samymi informacjami. Jej błyskotliwość i umiejętność zmiany rejestru wpływają na rozwój akcji. Znalezienie odpowiedniego aktora oznacza odkrycie, kto potrafi ożywić te możliwości, a nie dopisywanie z perspektywy czasu do scenariusza wszystkich cech znanej osoby.

Ten proces pokazuje również, że casting może zmienić sposób, w jaki autor postrzega własny materiał. Tekst przeczytany przez kogoś, kto potrafi wydobyć z niego pełnię możliwości, ujawnia niuanse, na które pozwala strona, ale których sama nie realizuje. Głos, tempo i spojrzenie przekształcają zapisaną możliwość w konkretną relację. Nie trzeba przypisywać tego efektu całkowitemu przepisaniu scenariusza, by docenić wkład aktora.

Dlatego należy odróżniać pisanie z myślą o kimś, zaoferowanie mu roli i dostosowywanie pewnych elementów podczas przygotowań. To powiązane, ale nie tożsame decyzje. Wywiad potwierdzający jedną z nich nie uprawnia do uznania pozostałych za pewnik. Dbałość o chronologię nie pozwala, by ceniona współpraca przerodziła się w opowieść o przeznaczeniu, która pomija wątpliwości, próby i alternatywy. Schultz stanowi kontrast: w 2012 roku Tarantino wyjaśnił, że tę postać napisał z myślą o Waltzu i pokazywał mu kolejne strony scenariusza w trakcie pracy.

Cliff Booth i wybór dojrzałej ekranowej obecności

Cliff Booth wykorzystuje ekranową obecność Brada Pitta, oszczędność jego gestów i dorobek wizerunków, które widzowie z nim kojarzą. Można to analizować w filmie, nie przesądzając, że każdy rys postaci napisano wyłącznie z myślą o tym aktorze. Dyrektorka castingu Victoria Thomas wyjaśniła w serwisie Backstage, że gdy dołączyła do projektu, Leonardo DiCaprio był już zaangażowany, a Tarantino rozmawiał z Pittem i innymi potencjalnymi aktorami.

Ta relacja opisuje poszukiwania drugiego głównego aktora. Pozwala oddzielić końcowe wrażenie nieuchronności od poprzedzających je decyzji. Współpraca Brada Pitta z Tarantino zaowocowała wyrazistym Cliffem, ale przekonujący efekt sam w sobie nie dowodzi, że nigdy nie brano pod uwagę innych możliwości.

Dojrzałość postaci na ekranie wyraża się poprzez nawyki i stosunek do pracy. Cliff zdaje się dobrze znać otoczenie, potrafi czekać bez niepokoju i załatwia sprawy z pewnością siebie, która może uspokajać albo niepokoić. Gra aktorska podkreśla tę dwoistość. Ten sam spokój, który podtrzymuje przyjaźń z Rickiem, może nabrać innego znaczenia, gdy pojawia się możliwość przemocy.

Role pisane na miarę i role obsadzane w drodze castingu mają wspólny cel: przemienić słowa i działania w osobę, która wydaje się istnieć w świecie opowieści. Tarantino może oprzeć się na znanym głosie, szukać umiejętności, której jeszcze nie znalazł, albo zmieniać scenę podczas pracy. Analizowanie każdego przypadku z osobna pozwala zachować złożoność współpracy i uniknąć sprowadzania aktora do naczynia na decyzje, które rzekomo były już gotowe, zanim się pojawił.

Wróć do Reżyseria aktorów i przygotowanie obsady.

Zobacz wszystkie artykuły w Jak Tarantino pracuje z aktorami: casting i próby