Grindhouse połączył dwa pełnometrażowe filmy i oprawił je w rekonstrukcję seansu kina eksploatacji. Death Proof było drugim filmem w tym programie, w wersji zmontowanej tak, by pasowała do całości.
Dwa filmy i trzeci sposób ich prezentacji
Grindhouse miał premierę w Stanach Zjednoczonych w 2007 roku jako program złożony z Planet Terror w reżyserii Roberta Rodrigueza oraz Death Proof w reżyserii Quentina Tarantino. Nie był to film o jednej fabule, wyreżyserowany po połowie przez obu twórców. Każdy z nich wniósł pełnometrażowy film z własnymi postaciami, tonem i rozwojem akcji. Połączenie tych dzieł tworzyło doświadczenie kinowe, którego nie da się sprowadzić do odtworzenia dwóch plików jeden po drugim.
W programie najpierw wyświetlano Planet Terror, a następnie Death Proof. Pomiędzy filmami i wokół nich pojawiały się materiały naśladujące oprawę seansu: fikcyjne zwiastuny, plansze tytułowe i efekty projekcyjne. Widzowie otrzymywali celowo skonstruowany pakiet, z przejściami i zmianami tempa. Obejrzenie tylko części pozwala śledzić jej fabułę, ale pozbawia ją tych kontekstowych powiązań.
Ta współpraca była kontynuacją wcześniejszej relacji zawodowej obu filmowców. W tym projekcie pamięć o seansach i kopiach filmowych była równie ważna jak zainteresowanie określonymi gatunkami. Z notatek produkcyjnych wynika, że pomysł skrystalizował się podczas rozmowy o afiszu podwójnego seansu. Całość opierała się na wspólnym sposobie patrzenia na kino, a nie na tym, by obaj reżyserzy przyjęli identyczny styl.
Strona poświęcona Robertowi Rodriguezowi i Tarantino pozwala umieścić tę współpracę w kontekście ich kariery. W samym Grindhouse warto natomiast zwrócić uwagę na wyraźny podział pracy: dwa kompletne filmy połączone tak, by stworzyć wieczór kinowy z własnym początkiem i końcem.
Naśladowanie seansu i materialności kopii filmowych
Termin „grindhouse” przywodzi na myśl kina kojarzone z filmami eksploatacji oraz ciągłymi lub podwójnymi seansami. Projekt z 2007 roku przywołuje część tej pamięci, a także wspomnienia o kinach samochodowych. Nie należy ograniczać go wyłącznie do jednej ulicy w Nowym Jorku. Nawiązania twórców obejmują doświadczenia miejskie i obiegi kinowe z różnych miejsc.
Symulowane usterki obrazu i pozorne przerwy sprawiają, że sama kopia staje się częścią widowiska. Podczas zwykłego seansu przeskok obrazu lub brakujący fragment może wyglądać na usterkę, która uniemożliwia czerpanie przyjemności z filmu. Tutaj takie efekty przywołują wspomnienie filmów, które krążyły w obiegu i ulegały zniszczeniu. Obraz zniszczonej kopii jest celowo wykreowany, choć przypomina przypadkowe uszkodzenia.
Fikcyjne zwiastuny rozwijają ten pomysł. Zapowiadają inne filmy za pomocą tytułów, obrazów i przesady należących do tego samego imaginarium. Nie wszystkie zapowiadane projekty musiały wówczas istnieć jako pełnometrażowe filmy, by spełniały swoją funkcję w ramach seansu. Ich bezpośrednim zadaniem jest stworzenie wyobrażonego repertuaru i przygotowanie widza na określony rodzaj widowiska.
Kontekst historyczny tych konwencji przedstawia kultura grindhouse’ów i kin samochodowych. Death Proof wykorzystuje je wybiórczo: faktura obrazu może wyglądać na starą, ale bohaterowie nie żyją w jednolitej rekonstrukcji lat siedemdziesiątych. Współczesne przedmioty i zwyczaje współistnieją z samochodami, muzyką i rozwiązaniami wizualnymi kojarzonymi z innymi epokami.
To połączenie ma znaczenie, bo odróżnia hołd od odtwarzania. Film nie próbuje wiernie odtworzyć konkretnego historycznego seansu. Wybiera wspomnienia i łączy je z nową opowieścią. Dlatego efekty uszkodzonej taśmy i brakujących fragmentów pełnią funkcję estetyczną i komiczną, którą warto rozpatrywać osobno od rzeczywistych problemów z ochroną filmów.
Co się zmienia, gdy oglądamy Death Proof osobno
Montaż Death Proof pokazany w Grindhouse jest krótszy niż najbardziej znana wersja międzynarodowa. Skrócenie wynikało z rytmu całego programu. W wywiadach z 2007 roku Tarantino wyjaśniał, że filmy dostosowano do wspólnego seansu, a jednocześnie zachowano możliwość ich osobnej dystrybucji. Dlatego relacji między wersjami nie należy opisywać jako przypadkowego okaleczenia jednego dzieła i zwykłego przywrócenia go do pierwotnej postaci.
Wersja samodzielna daje więcej czasu na spotkania i rozmowy. Gdy znika pierwszy film, fikcyjne zwiastuny i łączny czas trwania programu, zmieniają się nasze oczekiwania wobec Death Proof. Fragment, który podczas długiego seansu stanowi chwilę wytchnienia, może być odbierany inaczej, gdy rozpoczyna niezależny film pełnometrażowy.
Różnice między montażami Death Proof obejmują konkretne materiały i zasługują na osobne porównanie. Tutaj istotna jest funkcja kontekstu: to samo zakończenie może zamykać historię Mike’a, a w Grindhouse wieńczyć znacznie dłuższe doświadczenie. Nagły, radosny finał zyskuje więc podwójne znaczenie.
Nawet poza programem Death Proof buduje napięcie, łącząc pościg samochodowy ze strukturą slashera. W Grindhouse to połączenie wchodzi dodatkowo w dialog z przesadą Planet Terror. Oba filmy oferują odmienne przyjemności, a program wykorzystuje tę różnicę, przeplatając narastanie zagrożeń z dłuższym oczekiwaniem. Jednoczy je wspólny seans, a nie zatarcie indywidualnego charakteru każdego z nich.
Wróć do przewodnika po Death Proof.
Zobacz wszystkie artykuły w Death Proof: dwie grupy kobiet i zagrożenie za kierownicą
