Death Proof istnieje zarówno jako część Grindhouse, jak i samodzielny pełnometrażowy film. Porównanie wymaga ustalenia, o którą konkretnie wersję chodzi: nie należy utożsamiać standardowej wersji międzynarodowej z pokazem w Cannes tylko dlatego, że obie trwają dłużej.
Najpierw ustal, które wersje są porównywane
Montaż Death Proof włączony do Grindhouse trwa zwykle około 87 minut. Najbardziej rozpowszechniona samodzielna wersja międzynarodowa ma około 113 minut. Te liczby mogą pomóc w orientacji, ale nie zastąpią identyfikacji konkretnej kopii. Logotypy, napisy końcowe, system odtwarzania i materiały poprzedzające film mogą wpływać na czas podawany w opisie lub wyświetlany przez odtwarzacz.
Warto zachować także istotną różnicę wynikającą z dokumentacji: oficjalna karta Festiwalu Filmowego w Cannes z 2007 roku podaje czas 127 minut. Nie należy więc nazywać „wersją z Cannes” każdej domowej edycji trwającej 113 minut. Sam fakt, że dwa montaże są dłuższe od wersji Grindhouse, nie dowodzi, że są identyczne. Porównanie ujęcie po ujęciu wymagałoby dostępu do konkretnych kopii i ich sprawdzenia.
Podstawowa różnica ma charakter funkcjonalny. Krótszy montaż jest częścią seansu obejmującego także inny film i materiały pomiędzy projekcjami. Wersja samodzielna musi bronić się jako osobny film. Czas, jaki można poświęcić na daną rozmowę, zmienia się, gdy widz obejrzał już wcześniej cały film.
Dlatego warto najpierw umieścić Death Proof w kontekście Grindhouse , zanim uzna się, że jedna wersja jest po prostu „pełna”, a druga „ocenzurowana”. Obecność dodatkowego materiału sama w sobie nie dowodzi cenzorskiej ingerencji. W tym przypadku wypowiedzi reżysera wyjaśniają, że tempo dostosowano do podwójnego seansu.
Najbardziej widoczny przykład: przywrócona scena lap dance
Najbardziej znana różnica to taniec Arlene dla Mike’a. W wersji Grindhouse zabawa fragmentem, którego brakuje, jest częścią naśladownictwa zniszczonej lub niekompletnej kopii. Wersja rozszerzona pozwala obejrzeć całą scenę. Zmiana dotyczy zarówno ilości materiału, jak i relacji między obietnicą a jej spełnieniem.
W krótszym montażu brakujący fragment zmienia oczekiwanie wywołane dialogiem w żart z projekcji. Widz rozumie, że zabrakło czegoś, co miało być atrakcyjne. Film nie ukrywa tej luki: wskazuje ją i czyni z niej element swojej osobowości. W dłuższym montażu uwaga skupia się na czasie trwania spotkania Arlene z Mike’em oraz na tym, jak oboje zajmują przestrzeń.
Podczas konferencji prasowej w Cannes Tarantino potwierdził, że przywrócił tę scenę, a większość dodanego materiału pochodziła z fragmentów usuniętych na potrzeby Grindhouse. Dzięki temu można mówić o przywróceniu scen w ramach innego montażu. Nie oznacza to jednak, że każdą zmianę należy uznać za obiektywne ulepszenie ani że jedna wersja wyczerpuje wszystkie decyzje reżysera.
Wersja rozszerzona daje też więcej czasu na rozmowy i przejścia między sytuacjami. Jej efekt może być mniej wyrazisty niż w przypadku tańca, ale wpływa na to, jak dobrze poznajemy bohaterki. Pauzy, kłótnie i przemieszczanie się pozwalają rozwinąć relacje, zanim przemoc narzuci tempo. Widz spędza więcej czasu w gronie, którego życie nie sprowadza się jeszcze do ataku.
Dwa tempa w ramach tej samej ogólnej struktury
Główne wątki fabuły i finałowe odwrócenie ról między prześladowcą a prześladowanymi pozostają rozpoznawalne. Porównanie nie dotyczy dwóch sprzecznych ze sobą historii. Zmieniają się proporcje między oczekiwaniem, rozmową i akcją, a także obecność konkretnych scen. To samo wydarzenie może być odbierane inaczej, jeśli poprzedza je dłuższe poznawanie bohaterów.
Montaż Grindhouse wykorzystuje swoją zwięzłość w ramach wspólnego seansu z Planet Terror. Nie da się w pełni ocenić jego tempa w oderwaniu od kolejności programu. Fałszywe zwiastuny i pozorne przerwy nawiązują porozumienie z widzami, zanim Death Proof zakończy seans. Tradycja grindhouse’u i kin samochodowych pomaga zrozumieć tę konwencję projekcji.
Wersja samodzielna przenosi punkt ciężkości na rozmowy i dłuższą obserwację grup bohaterek. Może to sprawić, że pierwsze pojawienie się przemocy wyda się bardziej nagłe, właśnie dlatego, że codzienność zdążyła się mocniej utrwalić. Pozwala też dostrzec niuanse interakcji, które krótszy montaż ściska, by utrzymać tempo całego seansu.
Aby rozpoznać wydanie, nie warto kierować się wyłącznie podanym czasem trwania. Obecność tańca, format programu i materiały otwierające projekcję dostarczają bardziej przydatnych wskazówek. Wydanie opisane jako rozszerzone należy zweryfikować na podstawie jego zawartości, zwłaszcza gdy zestawienia mieszają dane z różnych krajów lub pokazów. Najdokładniejsze porównanie zawsze podaje nazwę wydania obok opisywanej różnicy.
Wybór wersji zmienia wrażenia z seansu, ale nie oznacza, że druga jest błędna. Jedna pozwala przyjrzeć się konstrukcji podwójnego programu, druga daje więcej przestrzeni Death Proof jako samodzielnemu filmowi. Warto zapytać, jak każdy montaż gospodaruje czasem widza i kształtuje jego oczekiwania przed atakiem.
Wróć do przewodnika po Death Proof.
Zobacz wszystkie artykuły w Death Proof: dwie grupy kobiet i zagrożenie za kierownicą
