Przemoc w „Jackie Brown” łączy groźby, nagłe wybuchy i sytuacje, które mogą wydawać się komiczne. Różnicę w porównaniu z „Pulp Fiction” widać, gdy przyjrzymy się temu, co przykuwa uwagę po śmierci: dyskomfortowi tych, którzy mierzą się z katastrofą, rozpadowi współpracy albo zniknięciu kogoś, kto dotąd uczestniczył w rozmowie.
Louis i Melanie stanowią szczególnie niepokojący przykład, ponieważ irytacja między nimi ma wymiar komiczny, zanim przerodzi się w śmiertelną napaść. Zmiana tonu nie wymazuje automatycznie tego, co wydarzyło się wcześniej. Scena pozwala przejść od uznania kłótni za absurdalną do dostrzeżenia, że jeden z jej uczestników postanowił zakończyć ją przemocą.
Porównując oba filmy, trzeba wziąć pod uwagę także odpowiedzialność napastnika i miejsce, jakie ofiara zachowuje w opowieści. Celowe działanie i wypadek mogą równie nagle przerwać bieg wydarzeń, choć rodzą odmienne pytania. Humor wpływa na tę różnicę: może przedłużać konsternację ocalałych, nie zmieniając tego, co się stało, w coś, co można odwrócić.
Kontrast między „Jackie Brown” a „Pulp Fiction” widać wyraźniej, gdy porówna się dwie konkretne śmierci. Śmierć Melanie pozwala przyjrzeć się przemocy zrodzonej z decyzji podjętej podczas kłótni, a śmierć Marvina — wypadkowi, który prowadzi do kolejnych problemów. Nagłość zbliża te zdarzenia do siebie, ale przyczyna strzału i późniejszy rozwój sytuacji ujawniają różnice, których nie oddaje ogólna etykieta przemocy poważnej lub komicznej.
Kłótnia, na którą nie można już odpowiedzieć
Na parkingu napięcie między Louisem a Melanie można jeszcze postrzegać jako walkę o to, kto zdominuje rozmowę. Drwiny i irytacja pozostawiają miejsce na kolejną ripostę. Kiedy Louis strzela, nieproporcjonalnie odbiera im tę możliwość: konfliktu nie da się już rozwiązać słowami. Nie trzeba przy tym przedstawiać Melanie jako osoby godnej podziwu. Wystarczy dostrzec różnicę między tym, że ktoś kogoś irytuje, a tym, że ta osoba postanawia go zabić.
W tym momencie wcześniejszy komizm pełni niepokojącą funkcję. Pozwala śledzić kłótnię jako starcie temperamentów i zwracać uwagę na to, kto zdoła wyprowadzić drugą osobę z równowagi. Śmierć przerywa tę grę, nie podsuwając błyskotliwego rozwiązania. Louis przestaje być jedynie rozmówcą znoszącym prowokacje, a staje się sprawcą nieodwracalnego czynu. Zatarcie różnicy między tymi dwiema rolami oznaczałoby potraktowanie jego złości jako wymówki, której opis sceny wcale nie musi mu dawać.
W kontynuacji „Pulp Fiction”, przygotowanej przez Words in Pictures w lipcu 1994 roku, strzał Vincenta, który zabija Marvina podczas rozmowy w samochodzie, zostaje określony jako przypadkowy. Później Jules i Vincent są zdani na gospodarza i muszą sprostać domowym wymaganiom.
Różnica między celowym działaniem a wypadkiem ma zasadnicze znaczenie przy porównywaniu obu scen. W „Pulp Fiction”nieproporcjonalność między zwyczajną rozmową a jej śmiertelnym skutkiem ujawnia niekompetencję osoby, która miała przy sobie broń. W „Jackie Brown” nieproporcjonalność dotyczy powodu irytacji i wybranej reakcji. Obie sytuacje mogą zaskakiwać, ale tylko w drugiej napaść staje się wprost sposobem na zakończenie konfliktu z drugą osobą.
Humor nie znika z „Jackie Brown”
W wywiadzie z Erikiem Bauerem dla „Creative Screenwriting”, opublikowanym pierwotnie w 1998 roku, Tarantino powiedział, że lubi łączyć humor z przemocą. Mówiąc o Melanie, opisał nagły wybuch przemocy jako wstrząsającą konfrontację z rzeczywistością w obrębie filmu. Wspomniał też o oklaskach po jej śmierci i ambiwalentnym stosunku widzów do tej postaci. To wspomnienie dotyczy jego własnych doświadczeń z odbiorem filmu, a nie jednakowej reakcji wszystkich widzów.
Ta wypowiedź pokazuje, że pogląd, jakoby „Jackie Brown” porzucało komedię, gdy dochodzi do śmierci bohaterów, jest zbyt uproszczony. Pozostawia też miejsce na rozróżnienie między efektem zamierzonym przez reżysera a tym, co każdy widz uznaje za zabawne. Nieoczekiwany zwrot, nieporadność napastnika i zniknięcie ofiary skupiają się w jednej chwili, ale nie są równorzędnymi przedmiotami uwagi. Śmiech wywołany jednym z tych elementów sam w sobie nie wyjaśnia, jak ocenia się całość.
Po strzale zmienia się punkt skupienia
Późniejszy komizm „Pulp Fiction” opiera się na kontraście między wizerunkiem przestępców jako osób sprawujących władzę a ich zależnością od innych. Problemy ze współżyciem urastają dla nich do ogromnych rozmiarów, mimo powagi zdarzenia, które je wywołało. Ta różnica skali pozwala utrzymać komiczny charakter sytuacji, nie przedstawiając śmierci jako żartu, który Vincent celowo przygotował.
W „Jackie Brown” czyn Louisa podważa wiarygodność przestępczej współpracy. Przemoc nie dowodzi, że odzyskał kontrolę: wyeliminował jedną z uczestniczek układu i przysporzył problemów wspólnej operacji. Uwaga przenosi się z kłótni, która go irytowała, na pytanie, czy nadal można na nim polegać. Jego czyn dotyka więc zarówno osoby, która ginie, jak i relacji między tymi, którzy wciąż muszą razem pracować.
Obie sceny łączy również brak starcia równorzędnych przeciwników. Napaść nie jest próbą umiejętności w walce z innym zawodnikiem. Ujawnia władzę pozwalającą wyrządzić nieodwracalną krzywdę, a jednocześnie świadczy o niekompetencji zawodowej. To połączenie nie pozwala sprowadzić nieporadności napastników do sympatycznej cechy, która nie niesie żadnych konsekwencji.
Określenie „nagła śmierć” często opisuje śmierć, która przychodzi bez długiego przygotowania emocjonalnego ani pożegnania. Samo w sobie nie mówi, ile krwi widać, czy strzał pada z bliska ani czy ta chwila może wywołać nerwowy śmiech. To odrębne kwestie. Bardzo krótkie wtargnięcie przemocy może pozostawić trwałe wrażenie właśnie dlatego, że nie daje czasu, by się do niego przyzwyczaić.
Znaczenie ma także to, ile czasu opowieść poświęca osobie, która właśnie zniknęła. Rozmowa podtrzymuje oczekiwanie na odpowiedź; śmierć tę odpowiedź odbiera i pozwala innym natychmiast zająć zwolnione miejsce. Brak sceny żałoby nie przywraca ofierze głosu ani nie dowodzi, że nie była ważna. Jej utratę można odczuć w tym, jak nagle świat wokół niej toczy się dalej, pochłonięty sprawami postaci, które nie będą już musiały jej słuchać. Cisza wywołuje wtedy inny efekt niż uroczyste pożegnanie.
Zobacz wszystkie artykuły w Jackie Brown: przetrwanie, zaufanie i spóźniona szansa
