Krew w Kill Bill: efekty praktyczne i estetyka przesady

Krew w Kill Bill zmienia sposób, w jaki odbieramy cios. Może trysnąć, rozlać się po powierzchni lub pozostać na twarzy po napaści. Każde jej pojawienie się zajmuje inny odcinek czasu: rozbryzg towarzyszy uderzeniu, a plama zachowuje jego ślad, gdy ruch już ustaje. Dzięki tej różnicy jeden film potrafi przejść od bezbronności postaci do przemocy przesadnej i teatralnej.

Kolor również wpływa na kompozycję. Jasna powierzchnia uwidacznia ślad, który w zbiorowej walce mógłby zniknąć pośród ciał i poruszających się postaci. Krew na ubraniu zmienia kostium, który widz rozpoznał jeszcze przed walką. Sceneria i bohaterowie stopniowo gromadzą ślady tego, co się wydarzyło.

Przesada może wywołać zaskoczenie lub czarny humor, choć jej efekt zależy od długości ujęcia i uwagi poświęconej osobie, która została ranna. Aby zrozumieć tę estetykę, warto przyjrzeć się zarówno chwili, w której krew tryska, jak i temu, co obraz pokazuje później.

Strugi i plamy: dwa momenty uderzenia

Struga krwi wizualnie przedłuża bardzo krótki kontakt. Ruch broni dobiega końca, ale reakcja trwa nadal i zajmuje część kadru. To przedłużenie nadaje ciosowi drugą formę: najpierw dostrzegamy gest walczącej osoby, a potem tor, jaki wyznacza jego skutek. Przemoc pozostaje czytelna nawet wtedy, gdy starcie rozegrało się zbyt szybko, by przyjrzeć mu się dokładnie.

Geoffrey O’Brien, recenzując pierwszą część w 2003 roku na łamach Film Comment, zauważył, że powtarzające się obrazy rozlanej i tryskającej krwi zaczynają pełnić funkcję ozdobną. Jego interpretacja zwraca uwagę na moment, w którym skutek napaści staje się zarazem motywem kompozycyjnym. Czerwień przyciąga wzrok i tworzy relacje z otaczającymi ją powierzchniami.

W bitwie w Domu Niebieskich Liścinagromadzenie krwi zmienia przestrzeń, w której rozgrywa się akcja. Miejsce zachowuje ślady wcześniejszych starć, podczas gdy pojawiają się kolejne zagrożenia. Krew na podłodze i ciałach wprowadza do sekwencji widoczną pamięć wydarzeń, choć akcja nie zwalnia: restauracja nie wygląda już tak samo jak wtedy, gdy Beatrix do niej weszła.

Zakrwawiona twarz z początku filmu tworzy inną relację z obrazem. Zbliżenie skupia uwagę na osobie, która padła ofiarą napaści i ledwie może zareagować. W tym ujęciu liczy się utrzymująca się na twarzy rana. Później przesadnie obfity strumień krwi podczas walki może wywołać zupełnie inny rodzaj zaskoczenia. Sama ilość widocznej krwi niewiele mówi o tonie danej chwili.

Jak realizowano efekty podczas zdjęć

Howard Berger z KNB EFX opowiedział Danielowi Scrivnerowi, że przygotowanie efektów zmieniało się wraz z pracami nad scenami akcji. Podczas prób notował, co miało się przydarzyć postaciom, a następnie jego zespół przygotowywał elementy potrzebne do sfilmowania tych wydarzeń. Jego wspomnienia pokazują bezpośredni związek między opracowywaną choreografią a efektem fizycznym, który miał jej towarzyszyć.

Berger wyjaśnił również, że obserwowali chińskich kaskaderów noszących małe, elastyczne pojemniki ze sztuczną krwią, które uruchamiali w trakcie akcji. Tarantino chciał, by płyn tryskał energicznie, i odrzucił rozwiązania proponowane przy niektórych efektach. Zespół uczył się, adaptując metody stosowane już przez kaskaderów. Ta relacja dokumentuje jedno konkretne rozwiązanie w ramach pracy, w której wykorzystywano także inne elementy i mechanizmy.

Podczas konferencji prasowej w 2003 roku, której zapis opublikował Phase9, Tarantino wspominał, że Yuen Woo-ping opowiedział mu o podobnej metodzie stosowanej w filmach Chang Cheha. Dodał, że jedno ujęcie wymagało kilku prób, ponieważ struga krwi spadała na aktorkę zamiast trysnąć w stronę kamery. Efekt zależał zarówno od chwili uruchomienia mechanizmu, jak i kierunku, w którym płyn się poruszał.

Kostium Beatrix, tak łatwy do rozpoznania przed walką, pozwala prześledzić kolejną przemianę. Krew zmienia powierzchnię, którą widz zdążył już zidentyfikować. Efekt towarzyszy jej postępom i zostawia na niej ślady, nawet gdy nadal przejmuje inicjatywę. W tej relacji między postacią a kostiumem zwycięstwo i wyczerpanie mogą być widoczne jednocześnie.

Kenji Misumi i tradycje stylizowanej przemocy

Jasper Sharp, w swoim wyborze filmów samurajskich dla BFI, zwraca uwagę na strugi krwi w Shogun Assassin i filmach, z których zaczerpnięto wykorzystane w nim obrazy. Sword of Vengeance i Baby Cart at the River Styx, oba wyreżyserowane przez Kenjiego Misumiego w 1972 roku, to właśnie te dwa wcześniejsze tytuły. Porównanie wpisuje przesadę w tradycję filmową starszą niż Kill Bill.

Związek z twórczością Misumiego można analizować poprzez relację między cięciem a reakcją ciała, która staje się widowiskiem. Struga krwi zajmuje przestrzeń i współtworzy rytm walki. Przedłużając skutek ciosu, film daje widzowi czas, by dostrzegł jego formę w kadrze. Porównanie jest trafniejsze, gdy skupiamy się na tym zabiegu, niż gdy uznajemy za równoważną każdą scenę z mieczem.

O’Brien wyraził również zastrzeżenia wobec tej fascynacji formą: jego zdaniem sztuczność tworzyła dystans wobec przedstawionej przemocy, ale mogła w końcu ją przyćmić. To użyteczna krytyczna uwaga przy oglądaniu filmu. Przyjemność z rozpoznawania kompozycji czy efektu współistnieje z obecnością postaci, którym scena daje bardzo nierówne możliwości reakcji.

Julie Dreyfus opowiedziała anegdotę o charakteryzacji podczas konferencji prasowej z 2003 roku, której zapis opublikował Phase9. Wspominała, że scenę w bagażniku kręcono, gdy część materiałów do efektów wróciła już z Chin do Los Angeles. Tarantino poprosił o więcej sztucznej krwi i w końcu wylał ją na jej głowę. W rozmowie reżyser i aktorka rozróżniali produkty ze względu na ich pochodzenie; Tarantino zauważył, że użyty produkt zostawiał plamy nawet po zmyciu.

Howard Berger wspomniał o jeszcze jednym aspekcie w rozmowie z Danielem Scrivnerem: lepkości sztucznej krwi i konieczności jej zmywania. Wspominając Kill Bill, wyraził późniejszą preferencję dla tworzenia charakteryzacji postaci zamiast pracy nad tego rodzaju efektami.

Struga krwi widoczna na ekranie może trwać zaledwie chwilę. Dla ekipy materiał pozostaje jednak na ciałach, ubraniach i powierzchniach po zakończeniu ujęcia. Przygotowanie obrazu obejmuje także to, co dzieje się, gdy kamera przestaje rejestrować: przywrócenie niezbędnego wyglądu, by można było kontynuować pracę.

Zobacz wszystkie artykuły w Kill Bill: historia zemsty opowiedziana w dwóch tomach