O-Ren Ishii i bushido: dyscyplina, przeprosiny i porażka

Relację między O-Ren Ishii a bushido w filmie Kill Bill: Vol. 1 można dostrzec w pewnym napięciu: wojowniczka, która domaga się uznania, może też odmówić go innej osobie. Podczas pojedynku O-Ren wykorzystuje wizerunek samuraja, by ośmieszyć Beatrix. Później zmienia swoje podejście. Ta zmiana pozwala przyjrzeć się honorowi jako czemuś, co zostaje wystawione na próbę w relacji z przeciwniczką.

Dyscyplina, przeprosiny i porażka wiążą się z odrębnymi kwestiami. Umiejętność walki nie gwarantuje trafnej oceny osoby stojącej naprzeciw; naprawienie zniewagi nie kończy konfliktu, który doprowadził obie kobiety do tego miejsca. Scena łączy zdolność przyznania się do błędu z wolą kontynuowania śmiertelnej walki.

Odwołanie do bushido może pomóc w interpretacji tych zachowań. Bohaterka należy do współczesnej fikcji kryminalnej, a jej postępowanie dopuszcza sprzeczności. Film pozwala przyjrzeć się temu, co O-Ren uważa za godne i kiedy zmienia swoje kryteria, nie sprowadzając każdego gestu w ogrodzie do zastosowania jednej i tej samej historycznej zasady.

W filmie Kill Bill: Vol. 1 z 2003 roku w reżyserii Quentina Tarantino O-Ren przywołuje samurajów, umniejszając Beatrix podczas walki. To nawiązanie wprowadza pewien ideał postępowania w sam środek prowokacji. Jego znaczenie dramatyczne zależy od tego, kto je wypowiada i jaką władzę próbuje narzucić drugiej kobiecie.

Dyscyplina, autorytet i prawo do walki

Władza O-Ren Ishii wynika z jej przestępczej przeszłości i zwierzchnictwa nad innymi. W pojedynku musi obronić swoją pozycję własnymi siłami. Umiejętności mają wtedy konkretną konsekwencję: zgromadzony prestiż przestaje wystarczać, by rozstrzygnąć, która z kobiet może zwyciężyć. Rywalka może mu zaprzeczyć swoim działaniem.

Walka w Domu Błękitnych Liści prowadzi do bezpośredniego starcia. Ograniczenie liczby uczestników zmienia też sposób postrzegania przeciwniczki. O-Ren musi zmierzyć się z kimś, kto stoi naprzeciw niej i może odpowiadać na jej ataki. Dzięki temu może bezpośrednio ocenić umiejętności rywalki, czego nie rozstrzyga sama pozycja szefowej.

Dyscyplina pojedynku dotyczy również słów. Wojowniczka może zachować kontrolę nad swoimi ruchami, a jednocześnie pozwolić, by pewność siebie przerodziła się w pogardę. O-Ren z uwagą śledzi ruchy broni, ale jednocześnie wydaje sądy, które umniejszają jej właścicielce. Napięcie między kompetencją a arogancją zapowiada próbę inną niż fizyczna: zaakceptowanie, że przeciwniczka podważa jej wyobrażenie o niej.

Przeprosiny korygują konkretne uprzedzenie

O-Ren łączy fakt, że Beatrix jest biała, z rzekomą niezdolnością do posługiwania się japońskim mieczem. Drwina przedstawia jej obecność jako uzurpację. Odwołując się do pochodzenia rywalki, zastępuje ocenę umiejętności, które można sprawdzić, uprzednim osądem dotyczącym przynależności. Doświadczenie O-Ren w walce na miecze nie czyni tego kryterium sprawiedliwym.

O-Ren wykorzystuje też perspektywę śmierci, by ją poniżyć: przedstawia godny koniec jako jedyną część ideału wojownika, którą rywalka mogłaby osiągnąć. Podniosły język może współistnieć z pragnieniem upokorzenia. Takie wykorzystanie ideału wojownika nadaje późniejszym przeprosinom konkretny sens: jest zniewaga, którą należy naprawić.

Kiedy O-Ren przeprasza za to, że ją ośmieszyła, przyznaje się do własnego błędu przed osobą, do której skierowała drwinę. Beatrix przyjmuje przeprosiny. Ta wymiana pozwala znieważonej zabrać głos — czego odmówiła jej drwina — i odpowiedzieć na próbę naprawienia krzywdy. O-Ren nie ma już wyłącznej kontroli nad znaczeniem słów, które padają między nimi.

Przyjęcie przeprosin dotyczy tej konkretnej zniewagi. Uprzejmość nie usuwa przyczyn konfliktu, a walka trwa dalej. Honor można tu rozumieć jako wymóg obowiązujący w ramach wrogiej relacji: ponownie ocenić rywalkę, nie czyniąc z niej przez to sojuszniczki. Szacunek obejmuje jej umiejętności oraz należne jej traktowanie podczas starcia.

Uznanie porażki i zachowanie własnego osądu

Ostatnia uwaga O-Ren potwierdza, że miecz Beatrix należał do Hattoriego Hanza — w co wcześniej nie chciała uwierzyć. Jej końcowe słowa odnoszą się do konkretnego stwierdzenia. Pokonana nadal może ocenić to, co się wydarzyło, i przyznać, że jej wcześniejsza ocena była błędna. Scena daje jej możliwość odpowiedzi, choć nie może już zmienić wyniku.

Ta korekta pozwala odczytać scenę jako akceptację porażki. Jej znaczenie polega na uznaniu dowodów, które ma przed sobą. Decyzja o walce wyrażała wolę zwycięstwa; gotowość do zaryzykowania życia nie dowodzi, że O-Ren pragnęła umrzeć. Zakończenie może mieć podniosły charakter, nie czyniąc z O-Ren osoby, która z góry wybrała własną śmierć.

Honor, który ujawnia się w tej relacji, jest zarazem ograniczony i wymagający. O-Ren może lepiej potraktować osobę, którą wcześniej lekceważyła, a do samego końca uważnie śledzić przebieg walki. To uznanie nie zmienia działań, przez które Beatrix obrała ją sobie za cel. Godność przeciwniczki może ujawnić się w konkretnym geście, nie przesądzając na jej korzyść całościowej oceny bohaterki.

Historia terminu bushido sprawia, że trudno używać go jako automatycznego wyjaśnienia zachowania bohaterki. W książce Inventing the Way of the Samurai: Nationalism, Internationalism, and Bushido in Modern Japan, wydanej przez Oxford University Press w 2014 roku, Oleg Benesch bada, jak nowoczesne ujęcie bushido ukształtowało się w okresie poszukiwania tożsamości Japonii pod koniec XIX wieku.

Benesch wyjaśnia, że na te dyskusje wpływały europejskie ideały rycerskości, a ich przebieg zmieniał się wraz z późniejszymi przemianami politycznymi. Jego badania obejmują również reinterpretacje, które pojawiły się po II wojnie światowej. Mówienie o nieprzerwanej ciągłości z przeszłością przesłania proces selekcji i przekształcania tradycji.

Ta perspektywa historyczna pozwala precyzyjniej odczytać film: dyscyplina, lojalność i honor mogą być łączone na różne sposoby, zależnie od tego, kto się na nie powołuje i w jakim celu. Nawiązanie O-Ren do samurajów ustanawia kryterium, według którego ocenia ona swoją przeciwniczkę. Ten gest pełni określoną funkcję w scenie, niezależnie od historycznych skojarzeń, jakie może budzić u widza.

Zobacz wszystkie artykuły w Kill Bill: historia zemsty opowiedziana w dwóch tomach