Tak zwane winne przyjemności Tarantino: jak bronić filmu, dostrzegając jego niuanse

Wyrażenie „winna przyjemność” sugeruje, że czerpanie przyjemności z niektórych filmów wymaga usprawiedliwienia. Preferencje Tarantino pozwalają podważyć ten pogląd: można bronić źle przyjętego dzieła, wskazywać jego wady i dostrzegać w nim doświadczenie, którego inni widzowie nie podzielają.

Jeździec znikąd: entuzjazm i zastrzeżenia w jednej opinii

Jeździec znikąd znalazł się na wstępnej liście Tarantino z 2013 roku. W wywiadzie dla „Les Inrockuptibles”, przetłumaczonym przez The Playlist 10 października tego roku, wyjaśnił, że podobał mu się początek filmu, a zwłaszcza sekwencja w pociągu. Jednocześnie skrytykował środkową część oraz sposób przedstawienia masakry rdzennych mieszkańców.

Ten przykład jest przydatny, bo nie pozwala przedstawić jego obrony filmu jako ślepego entuzjazmu. Film może oferować wyjątkową scenę, a zarazem zawierać decyzje, które niepokoją tego samego widza. Oceny nie trzeba sprowadzać do jednej, jednoznacznej etykiety. Docenienie udanej sceny nie oznacza też konieczności rozgrzeszenia wszystkich wad całości.

Sekwencja kolejowa pozwala zastanowić się nad bardzo konkretną przyjemnością, jaką daje kino przygodowe: nad ciałami i pojazdami, które muszą poruszać się zgodnie w przestrzeni będącej w ruchu. Widz śledzi ich położenie, przewiduje zderzenia i cieszy się rozwiązaniami, które wydają się niemożliwe, dopóki obraz nie czyni ich zrozumiałymi. Taka inwencja może zainteresować nawet kogoś, kto ma zastrzeżenia do opowieści.

Zastrzeżenia dotyczące sposobu przedstawienia rdzennych mieszkańców wprowadzają inny wymiar oceny. Skuteczność sceny nie wyklucza pytania o to, co zostaje zamienione w rozrywkę i z czyjej perspektywy. Komentarz Tarantino pokazuje, że formalny podziw i krytyka sposobu przedstawienia mogą współistnieć.

Dlatego nieprecyzyjne byłoby podsumowanie jego stanowiska jako miłości do obiektywnie złego kina. Słowo „obiektywnie” wymazuje właśnie przestrzeń do dyskusji. Można wskazać błędy czy mało przekonujące decyzje, ale doświadczenia płynącego z filmu nie wyczerpuje ani zbiorowa ocena, ani wynik finansowy.

Kick-Ass 2 i uwaga poświęcona konkretnej propozycji

W tej samej rozmowie z 2013 roku Tarantino docenił podejście Jeffa Wadlowa, scenarzysty i reżysera Kick-Ass 2. Uwzględnienie tego tytułu wśród jego preferencji nie oznaczało bezwarunkowego polecania wszystkich filmów o superbohaterach. Chodziło o konkretne dzieło, z własnym tonem i własnymi rozwiązaniami.

Kick-Ass 2 opiera się na zderzeniu fantazji o bohaterskiej tożsamości z rzeczywistością, która przynosi fizyczne i emocjonalne konsekwencje. Zmiany tonu mogą jednemu widzowi przypaść do gustu, a innego odrzucić. Dyskusja krytyczna zaczyna się właśnie wtedy, gdy próbujemy wyjaśnić ten efekt, zamiast poprzestać na stwierdzeniu, że część publiczności odrzuciła film.

Obrona filmu gatunkowego nie wymaga udawania, że zajmuje on takie samo miejsce jak każde inne dzieło. Można docenić jego energię, decyzję aktorską czy sposób łączenia różnych tonów. Argument staje się bardziej użyteczny, gdy nazywa te elementy, niż gdy przedstawia niezgodę jako automatyczny dowód wyższości kinofilskiej.

Trzeba też pamiętać o dacie. Wstępna lista z 2013 roku odzwierciedla konkretny moment oglądania i filmy dostępne do tego czasu. Niekoniecznie jest ostatecznym podsumowaniem roku ani listą, której Tarantino później nie zmieniał. Kontekst nie pozwala, by chwilowy entuzjazm przerodził się w deklarację na wieczność.

Życie i cała reszta oraz swoboda niezgadzania się

Życie i cała reszta znalazło się na liście Tarantino opublikowanej przez L.A. Weekly w sierpniu 2009 roku. Ten wybór pozwala mówić o preferencji, która często zaskakuje, ale nie dowodzi, że dla niego samego film jest winną przyjemnością. Poczucie winy to etykieta dodana przez kogoś, kto uważa, że taki gust wymaga wyjaśnienia.

Komedia Woody’ego Allena z 2003 roku pozwala przyjrzeć się relacjom naznaczonym niepewnością, zależnością i niewiarygodnymi radami. Jej odbiór w dużej mierze zależy od tego, na ile widz lubi przebywać z bohaterami, którzy rozmawiają o swoich problemach, ale nie rozwiązują ich z łatwością. Można czerpać z tego przyjemność, nawet jeśli zachowanie protagonistów irytuje.

Różnica między sympatią a przyjemnością ma znaczenie w przypadku wielu preferencji Tarantino. Postać nie musi być kimś, z kim chcielibyśmy mieszkać, by jej obecność w scenie była interesująca. Precyzyjnie nakreślony głos, niezręczna sytuacja czy sprzeczność mogą sprawić, że nawet nieprzyjemna postać staje się fascynująca.

Na przykład powtarzanie rady, której nikt nigdy nie stosuje, może budować komizm na porażce. Scena jest interesująca, bo pozwala rozpoznać pewne zachowanie, choć nie pokazuje godnego naśladowania wzoru ani rozwiązania, które widz powinien powielać.

Te wybory nie czynią też z reżysera kogoś, kto automatycznie broni każdego pogardzanego filmu. Gust pod prąd może być równie mechaniczny jak bezwarunkowe podążanie za powszechną opinią. Rekomendacja jest interesująca dzięki konkretnej relacji z dziełem i umiejętności wyjaśnienia, co można w nim odnaleźć.

Jeździec znikąd, Kick-Ass 2 i Życie i cała reszta oferują różne doświadczenia, które łączy wywoływana przez nie niezgoda. Ich oglądanie nie wymaga uprzedniego przyjęcia oceny Tarantino. Wartość tych rekomendacji polega na tym, że otwierają możliwość uważniejszego odbioru: zatrzymania się przy scenie, wsłuchania w ton albo sprawdzenia, czy wada rzeczywiście odbiera całą przyjemność.

Zobacz wybór filmów polecanych przez Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Filmy polecane przez Tarantino: źródła i wybory