Flamenco, disco i meksykańska piosenka: latynoskie fuzje w „Kill Bill”

Dwie bardzo różne piosenki często trafiają pod zbyt szeroką etykietę: dyskotekowa wersja Santa Esmeraldy i meksykańska interpretacja zespołu Chingon.

Santa Esmeralda: piosenka przekształcona przez aranżację

„Don’t Let Me Be Misunderstood” pojawia się w „Kill Bill: Vol. 1” w wykonaniu Santa Esmeraldy, wydanym w 1977 roku. To długa, rozbudowana wersja z Leroyem Gómezem jako wokalistą, która przenosi wcześniejszą kompozycję w stronę disco i łączy ją z elementami o flamenco-latynoskim zabarwieniu. Taki opis jest trafniejszy niż przedstawianie jej po prostu jako utworu flamenco.

Ta różnica ma znaczenie, ponieważ o charakterze sekwencji decyduje konkretny aranż. Regularny puls, natarczywa perkusja i rozwinięte partie instrumentalne tworzą taneczną ciągłość. Gitary i akcenty dodają inne barwy, ale nie znoszą dyskotekowej struktury nagrania. Rozpoznawalny instrument czy gest rytmiczny nie wystarczą, by całą piosenkę zaliczyć do innego gatunku.

Utwór towarzyszy starciu Beatrix z O-Ren w ośnieżonym ogrodzie. Muzyka tworzy przestrzeń ekspresji, która nie ma odtwarzać japońskiej tradycji. Obraz i dźwięk wywodzą się z różnych kultur, a ich zestawienie opiera się na czasie trwania, oczekiwaniu i naprzemienności bezruchu oraz ruchu. Ogród nie staje się przez to scenerią hiszpańską ani latynoamerykańską.

Rozbudowana wersja pozwala podtrzymać chwile, w których walczące obserwują się nawzajem. Rytm nie ustaje, nawet gdy ich ciała znieruchomieją. Ta różnica między ciągłością dźwięku a fizyczną pauzą buduje napięcie: każdy kolejny gest wydaje się odpowiedzią na energię, która narastała. Efekt zależy od wykorzystanego nagrania, a nie od rzekomej dosłownej zgodności tekstu piosenki z mieczami.

Wybór utworu sprawia też, że starcie nie ogranicza się do podniosłego akompaniamentu. Niebezpieczeństwu towarzyszy widowiskowość i przyjemność płynąca ze słuchania muzyki. Piosenka zachowuje coś ze swojego tanecznego przeznaczenia, jednocześnie uczestnicząc w scenie przemocy. To współistnienie lepiej wyjaśnia jej wyjątkowość niż gatunkowa klasyfikacja oparta wyłącznie na brzmieniu gitar.

Chingon: meksykańska piosenka w rockowej interpretacji

„Malagueña Salerosa” w wykonaniu Chingon pojawia się w napisach końcowych „Kill Bill: Vol. 2”. Odwołanie prowadzi tu do meksykańskiej piosenki i jej nowej odsłony w wykonaniu zespołu kojarzonego z Robertem Rodriguezem. Sam tytuł nie uprawnia do automatycznego zaklasyfikowania utworu jako hiszpańskiego flamenco: historia tej piosenki i kształt jej interpretacji należą do innego nurtu.

Wersja zachowuje rozbudowaną linię wokalną i wyraźnie eksponuje śpiew, a zarazem dodaje moc gitar i rockowego akompaniamentu. Głos nie ogranicza się do wyznaczania pulsu. Rozwija się, podtrzymuje dźwięki i niesie znaczną część ekspresji utworu. Rezultat ma inną energię niż instrumentalne powtórzenia dominujące w obszernych fragmentach nagrania Santa Esmeraldy.

Miejsce utworu w napisach końcowych zmienia również sposób jego odbioru. Główny konflikt został już rozstrzygnięty, a film może pokazać wykonawców w innej, późniejszej od opowiedzianych wydarzeń chwili. Piosenka towarzyszy temu zakończeniu i pozwala przedłużyć emocje bez dodawania kolejnego wyjaśnienia fabuły. Widzowie słuchają samodzielnej interpretacji, oglądając ponownie twarze związane z historią.

Chingon nie zmienia całej drugiej części w kino meksykańskie ani nie reprezentuje samodzielnie całego muzycznego wkładu Rodrigueza. To wyrazisty element szerszego doboru utworów. Piosenka działa właśnie dlatego, że zachowuje własny charakter na tle wcześniejszych kompozycji. Jej obecność nadaje całości celowo niejednorodnej muzyczne pożegnanie o szczególnym brzmieniu.

Co łączy oba wybory i czego nie należy ze sobą utożsamiać

Oba utwory pokazują, jak daleko może powędrować nowa wersja, nie tracąc najbardziej rozpoznawalnych cech pierwowzoru. W przypadku Santa Esmeraldy aranżacja disco rozbudowuje i porządkuje na nowo wcześniejszą piosenkę; Chingon odświeża melodię z meksykańskiego repertuaru w rockowej interpretacji. Praca filmu zaczyna się później, gdy nagrania otrzymują w nim określone miejsce i czas trwania.

Oba utwory potrafią też nadawać obrazom siłę wyrazu bez konieczności ilustrowania ich słowo po słowie. Starcie może opierać się na tanecznym pulsie, a napisy końcowe — na rozbudowanym śpiewie. Nie chodzi o przekładanie każdego dźwięku na gest, lecz o nadanie obrazom energii, której same z siebie nie miały.

Określenie „muzyka latynoska” może być punktem wyjścia do szukania tych piosenek, ale obejmuje różne źródła i sposoby tworzenia. Disco, flamenco, rumba i meksykańska piosenka nie są synonimami. Nie każda wyraźna perkusja oznacza też rumbę. Opisanie tego, co słychać, i rozpoznanie konkretnej wersji pozwala uniknąć przypisywania Tarantinowi katalogu gatunków, których te nagrania nie reprezentują.

W przewodniku po „Kill Bill”, te utwory wpisują się w film, który wykorzystuje muzykę japońską, amerykańską i europejską. Na tym tle Santa Esmeralda i Chingon pokazują dwa konkretne sposoby łączenia stylów: podkład disco zabarwiony innymi brzmieniami oraz meksykańską piosenkę reinterpretowaną w duchu rocka. Porównanie staje się trafniejsze, gdy zachowuje tę różnicę, zamiast sprowadzać oba utwory do wymiennych przykładów egzotyki.

Wróć do przewodnika po muzyce i ścieżkach dźwiękowych Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Muzyka i dźwięk u Tarantino: jak zmienia się scena