Mashup, montaż i zmiana utworu w muzyce Tarantino

Ścieżka dźwiękowa może łączyć bardzo różne gatunki, nie sprawiając, że każda z jej piosenek jest mashupem. Tarantino wykorzystuje kilka form łączenia, których warto słuchać osobno.

Łączenie materiałów nie zawsze oznacza to samo

Mashup łączy rozpoznawalne materiały muzyczne z różnych źródeł w nowy utwór. Może nakładać wokal na inny podkład, porządkować na nowo fragmenty lub sprawiać, że dwa nagrania współdzielą tę samą strukturę. To słowo opisuje działanie na dźwięku. Sam fakt, że w filmie pojawiają się osobno funk, western i hip-hop, nie wystarczy, by nazwać każdą piosenkę mashupem.

Montaż filmowy oferuje inne możliwości. Jedna piosenka może się skończyć i ustąpić miejsca kolejnej; dawna kompozycja może towarzyszyć nowym obrazom; oryginalny utwór może wprowadzić nieoczekiwany gatunek. Takie zabiegi tworzą ważne spotkania kulturowe, ale nie są technicznie tym samym. Rozpoznanie różnicy pozwala właściwie przypisać pracę kompozytorom, wykonawcom, montażystom i realizatorom miksu.

Końcowy miks filmu również sam w sobie nie jest mashupem. W niemal każdej scenie dźwiękowej łączy się dialogi, odgłosy otoczenia, efekty i muzykę, regulując ich poziomy. Ten proces sprawia, że całość jest czytelna, ale niekoniecznie tworzy nową piosenkę z innych utworów. Warto zarezerwować to określenie dla przypadków, w których dochodzi do konkretnego i udokumentowanego połączenia muzycznego.

Tarantino może organizować całościowy dobór utworów i decydować o ich relacji z obrazami, nie wykonując osobiście każdej edycji muzycznej. Napisy końcowe pomagają rozdzielić te obowiązki. Autorstwo montażu filmowego nie zastępuje pracy osoby, która tworzy ścieżkę dźwiękową, tak samo jak wybór nagrania nie czyni reżysera kompozytorem jego melodii.

Unchained i współbrzmienie Browna z 2Pakiem

Django zawiera wyraźny przykład: Unchained (The Payback / Untouchable), utwór łączący materiały Jamesa Browna i 2Paca. W napisach końcowych Claudio Cueni figuruje jako osoba odpowiedzialna za miks i edycję. Powstał tu utwór skomponowany tak, by zestawić nagrania i głosy pochodzące z różnych kontekstów.

Dzięki temu podkład kojarzony z funkiem i wykonanie rapowe współtworzą ten sam muzyczny nurt. Nie słyszymy po prostu najpierw piosenki Browna, a potem utworu 2Paca. Materiały zyskują nową relację dzięki wspólnej aranżacji. Tożsamość każdego z nich pozostaje rozpoznawalna, ale rezultat pełni własną funkcję w montażu Django.

Szczegółowa analiza utworu Unchained, mashupu Jamesa Browna i 2Paca pozwala prześledzić tę ścieżkę bez przypisywania któremukolwiek z wykonawców osobistej współpracy, do której nie doszło. Nagranie może połączyć głosy po zakończeniu ich oryginalnych sesji. Ciągłość, którą słyszy publiczność, jest efektem pracy montażowej, a niekoniecznie zapisem wspólnego występu muzyków.

To spotkanie wpływa również na czas historyczny filmu. Dźwięk nie próbuje odtworzyć muzyki, której słuchaliby bohaterowie w XIX wieku. Tworzy relację między akcją westernu a późniejszymi tradycjami czarnoskórej muzyki. Soul i funk u Tarantino przywołują wspomnienia kulturowe, które montaż może uruchomić, nie czyniąc z nich elementów obecnych w świecie przedstawionym.

Inne zabiegi, których nie należy ze sobą mylić

W Kill Bill można rozpoznać inne połączenie: Crane / White Lightning, przypisane The RZA i Charlesowi Bernsteinowi. Złożony tytuł i napisy końcowe ujawniają relację między materiałami. Wkład Bernsteina pochodzi z wcześniejszej historii kina, a nowy kontekst zmienia sposób, w jaki go słuchamy. Ten rezultat należy odróżnić od zwykłej listy inspiracji, która nie pozostawia możliwego do zweryfikowania śladu w utworze.

W Pulp Fiction przejście od Misirlou do Jungle Boogie podczas napisów końcowych działa inaczej. Efekt przestrajania zaznacza zmianę utworów. Film pokazuje wybór i zastąpienie jednego utworu drugim: niekoniecznie łączy ich części w nową, jednocześnie brzmiącą kompozycję. Przerwanie jest tu środkiem wyrazu, a zachowanie go jako takiego lepiej tłumaczy ten zabieg niż ogólne nazywanie go mashupem.

Wykorzystanie 100 Black Coffins Ricka Rossa w Django również samo w sobie nie dowodzi, że zmiksowano dwie istniejące wcześniej piosenki. To oryginalny utwór hip-hopowy stworzony na potrzeby filmu. Jego współbrzmienie z pejzażami i konwencjami westernu tworzy kontrast epok, ale taki kontrast audiowizualny nie jest automatycznie tym samym zabiegiem co w Unchained.

Obecność hip-hopu w Django można analizować na dwóch poziomach: co ten gatunek wnosi do przedstawienia protagonisty i jak skonstruowano każde konkretne nagranie. Nowa piosenka i mashup mogą mieć równie buntowniczy charakter, choć ich historie powstania są różne. Słuchacz wychwytuje podobieństwa, a napisy końcowe pozwalają zachować rozróżnienie.

Te rozróżnienia nie umniejszają pomysłowości całości. Pokazują, gdzie zapada każda decyzja: w kompozycji, adaptacji nagrania, montażu kilku ścieżek lub ich zestawieniu z obrazami. Ścieżka dźwiękowa Tarantino jest bogata właśnie dlatego, że wykorzystuje więcej niż jeden zabieg. Nazywając każdy z nich właściwym terminem, można docenić zarówno wybory reżysera, jak i pracę muzyków, którzy dostarczają mu materiału.

Wróć do przewodnika po muzyce i ścieżkach dźwiękowych Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Muzyka i dźwięk u Tarantino: jak zmienia się scena