Dwie współprace Julie Dreyfus pozwalają zobaczyć, jak drugoplanowa rola może organizować dostęp do osób zajmujących centralne miejsce w strukturze władzy.
Profesjonalna relacja wykorzystująca konkretne umiejętności
Julie Dreyfus gra Sofie Fatale w filmie Kill Bill oraz Francescę Mondino w Bękartach wojny. To dwie role drugoplanowe związane z potężnymi postaciami, choć ich funkcje i światy są różne. Powracająca współpraca pozwala dostrzec coś bardziej konkretnego niż abstrakcyjne upodobanie do międzynarodowych obsad: Tarantino korzysta z aktorki, która potrafi swobodnie poruszać się między językami i dramatycznie ukazać pozycję pośredniczki.
W wywiadzie udzielonym w 2003 roku serwisowi Cinematopics Dreyfus wyjaśniła, że poznała reżysera na festiwalu w Yūbari, a on powiedział jej, że przygotował dla niej rolę. Wspominała też rozmowy o historii Sofie wykraczającej poza fragment, który ostatecznie trafił na ekran. Jej relacja dokumentuje wspólne przygotowania, nie zmuszając nas do wymyślania scen ani wcześniejszych wydarzeń, których film nie pokazuje.
Aktorka mówi po francusku, angielsku i japońsku. Nie należy jednak uznawać tej umiejętności za automatyczną gwarancję autentyczności każdej postaci czy sytuacji. Znajomość języków i odgrywanie kogoś to zadania powiązane, ale różne. Wartość filmowa pojawia się wtedy, gdy kompetencje językowe stają się częścią działania: odpowiadania, tłumaczenia, kierowania rozmową lub zachowywania dystansu.
Jej bohaterki nie są też neutralnymi rzeczniczkami żadnej kultury. Obie funkcjonują w relacjach władzy. Używany przez nie język może ułatwiać porozumienie, a zarazem podtrzymywać hierarchię. Gra aktorska powinna uwidaczniać tę pozycję, bez objaśniania jej za każdym razem, gdy postać pojawia się w scenie, za pomocą biograficznego wykładu.
Sofie Fatale i administracyjna normalność przemocy
W filmie Kill BillSofie należy do otoczenia O-Ren Ishii i sprawia wrażenie osoby, która profesjonalnie nad wszystkim panuje. Jej ubiór, dyspozycyjność i sposób załatwiania codziennych spraw odróżniają ją od postaci przedstawianych przede wszystkim jako wojownicy. Dreyfus tworzy postać, która może poruszać się blisko przemocy, nie przybierając zawsze wyrazu osoby przekonanej, że grozi jej wyjątkowe niebezpieczeństwo.
W tamtym wywiadzie aktorka opowiedziała, że część dialogów telefonicznych opierała się na tekście Tarantino, który przekładała na japoński podczas gry. Ta informacja naświetla jej konkretny wkład w pracę nad filmem. Nie oznacza, że swobodnie wymyślała całą historię Sofie ani że wyłącznie ona odpowiadała za japońskie dialogi w filmie; opisuje jej udział w konkretnych scenach.
Siła tych momentów tkwi w kontraście między czynnościami administracyjnymi a brutalnym otoczeniem. Telefon i biurowy ton mogą podtrzymywać pozory rutyny, podczas gdy wokół dzieje się coś niezwykłego. Dreyfus uwiarygadnia tę zawodową normalność, a film pozwala jej niepokoić bez podkreślania jej moralizatorskim komentarzem.
Rozwój postaci Sofie Fatale należy do jej drogi w opowieści. Jako kreacja aktorska interesuje przemiana jej pozycji: osoba, która zdawała się mieć dostęp i ochronę, może zostać wystawiona na działanie siły podważającej wszystkie jej poczucia bezpieczeństwa. Spójność postaci zależy od tego, by zmiana nie wyglądała na arbitralną podmianę osobowości, lecz na reakcję tej samej kobiety na skrajną sytuację.
Francesca Mondino: tłumaczyć to także zajmować określoną pozycję
W filmie Bękarty wojnyFrancesca Mondino należy do otoczenia Josepha Goebbelsa i pracuje jako tłumaczka. Dzięki jej obecności kilka postaci może się porozumiewać, choć nie posługuje się tym samym językiem. Ta funkcja może wydawać się czysto informacyjna, ale inscenizacja czyni z niej również kwestię dostępu: ktoś decyduje, kiedy zabrać głos, kogo słuchać i do kogo kierować słowa.
Dreyfus musi dzielić uwagę. Tłumaczka rozmowy patrzy na osobę mówiącą, odczytuje jej intencje, a potem zwraca się ku odbiorcy tłumaczenia. Te drobne ruchy pomagają zarysować hierarchię przy stole. Postać funkcjonuje wewnątrz niej, a nie poza nią, jak niewidzialna narratorka.
Pozycja Franceski Mondino oznacza ponadto osobistą bliskość z władzą. Zmienia to sposób, w jaki zajmuje przestrzeń: zawodowe kompetencje łączą się z poufałością i przynależnością do kręgu rządzących. Gra aktorska nie musi wybierać jednego z tych wymiarów. Może pokazać, że pozornie praktyczne zadanie jest uwikłane w relacje osobiste i polityczne.
Porównanie z Sofie nie powinno zacierać różnic między nimi. Jedna porusza się w stylizowanej organizacji przestępczej, druga działa w aparacie kulturowym nazizmu w ramach fikcji historycznej. Obie zarządzają komunikacją, ale nie oznacza to, że mają tę samą biografię, wartości czy przeznaczenie. Dreyfus nadaje im sposób bycia odpowiadający każdemu z tych światów.
Szczególnie wymowne są zmiany rozmówców: ta sama kobieta może zachowywać poufałość wobec przełożonego, a wobec osoby z zewnątrz przyjmować inny ton. Ta zmienność pomaga określić jej przynależność, nie przerywając toku rozmowy.
Jej powracający wkład pokazuje, jak wiele w międzynarodowej scenie może zależeć od osób, które nie wygłaszają głównej kwestii. Słuchanie, tłumaczenie i odpowiadanie porządkują czas protagonistów. Dreyfus sprawia, że te zadania stają się widoczną grą aktorską, a język jest częścią relacji między ludźmi, a nie kosmopolityczną ozdobą dodaną do obsady.
Wróć do powracających aktorów Tarantino.
Zobacz wszystkie artykuły w Aktorzy powracający w filmach Tarantino i zmieniające się role
