Tim Roth: tożsamości odgrywane od „Wściekłych psów” po „Nienawistną ósemkę”

Tim Roth może wydawać się znajomy, a zarazem trudny do rozszyfrowania w tej samej scenie. Tarantino wykorzystał tę umiejętność, powierzając mu role postaci, które improwizują rozwiązania, odgrywają jakąś tożsamość albo odkrywają, że pewność siebie, którą demonstrują, nie wystarczy, by przetrwać.

Cztery spotkania, cztery różne role

Współpraca Tima Rotha z Tarantino zaczyna się od „Wściekłych psów”, w których aktor gra Mr. Orange’a. Następnie wciela się w Pumpkin w „Pulp Fiction” oraz w Teda, boya hotelowego z „Czterech pokoi”. W tym filmie składającym się z kilku części Tarantino reżyseruje „Człowieka z Hollywood”, ostatni segment. Po tym pierwszym cyklu Roth powraca jako Oswaldo Mobray w „Nienawistnej ósemce”.

W przypadku „Czterech pokoi” warto doprecyzować: Roth gra w filmie zrealizowanym przez czterech reżyserów, a jego współpraca z Tarantino obejmuje jeden konkretny epizod. Jego postać musi zachować ciągłość mimo zmieniających się stylów. W ostatnim segmencie zostaje wciągnięta w ekstrawagancki zakład przez grupę gości.

W wywiadzie z Williamem Bibbianim z 2015 roku Roth wyjaśnił, że do projektu przyciągnął go scenariusz „Wściekłych psów”. Podkreślił też możliwość wygłaszania długich monologów, rzadko spotykaną w innych propozycjach. Ich zawodowe porozumienie widać w dbałości o język, choć jego ról nie można sprowadzić do pretekstu do wypowiadania błyskotliwych kwestii.

Zmienia się nie tylko głos, ale i ciało. Mr. Orange przez większą część filmu jest ranny; Pumpkin łączy rozmowność z pobudzeniem; Ted wykorzystuje ruch jako narzędzie komiczne; Mobray prezentuje wyrachowany spokój. Ta różnorodność pokazuje, że reżyser może pisać z myślą o możliwościach aktora, nie wymagając od niego odtwarzania wciąż tej samej obecności na ekranie.

Odgrywanie roli w roli

W Wściekłych psach, kreacja Rotha obejmuje kilka warstw tożsamości. Mr. Orange musi zdobyć wiarygodność w oczach przestępców, z którymi się zadaje. Aktor gra człowieka, który uczy się udawać, ćwiczy opowieść, a potem musi sprawić, by zabrzmiała jak własne wspomnienie. Trudność polega na tym, by pokazać przygotowanie, nie zdradzając w każdym kolejnym geście, że to oszustwo.

Stan fizyczny postaci stawia przed aktorem kolejne wymaganie. Ból ogranicza jej zdolność do kontrolowania własnego wizerunku, a bliskość Mr. White’a dodatkowo komplikuje kłamstwo. Roth musi połączyć bieżącą potrzebę, poczucie winy i czujność. Tej relacji nie da się sprowadzić wyłącznie do intelektualnej rozgrywki, bo ranny człowiek musi poprosić o pomoc, zanim zdoła uporządkować wszystkie swoje motywy.

Postać Mr. Orange’a pozwala zobaczyć, jak gra aktorska może dostarczać widzowi nierównomiernych informacji. Inni bohaterowie widzą jedno, a widz — zależnie od momentu opowieści — wie lub podejrzewa coś innego. Milczenie zmienia znaczenie, gdy poznajemy więcej szczegółów. Roth podtrzymuje tę podwójną interpretację bez konieczności całkowitej zmiany zachowania za każdym razem, gdy zmienia się nasza wiedza.

Oswaldo Mobray podejmuje temat odgrywanej tożsamości, ale prezentuje ją w innej odsłonie. Wypolerowana dykcja i wyrafinowane maniery służą mu za wizytówkę. Bohater sprawia wrażenie, jakby porządkował świat za pomocą kategorii i wyjaśnień. Roth sprawia, że ta swoboda staje się widocznym elementem gry wewnątrz fikcji, choć pełny wymiar tej sztuczności można ocenić dopiero w miarę rozwoju historii.

Komedia wymaga precyzji, nie tylko przesady

Pumpkin wnosi mniej ceremonialną energię. W „Pulp Fiction” Roth musi uwiarygodnić przejście od rozmowy pary do decyzji o popełnieniu przestępstwa. Zanim sytuacja się zmieni, intymność i zbrodnia zasiadają przy tym samym stole. Kreacja działa, bo propozycja wydaje się jej autorowi logiczna w codzienny sposób, choć z zewnątrz może wyglądać na brawurową.

Gdy Pumpkin traci kontrolę nad spotkaniem, zmienia się skala gry aktorskiej. Początkowa pewność siebie ustępuje miejsca ocenie realnego zagrożenia. Roth nie pozwala, by bohater stał się jedynie komicznym pomysłem: jego reakcje muszą sprawiać, że wierzymy, iż chce wyjść z tego żywy. Komizm wynika z zachwiania pewności siebie, a nie z tego, że aktor przestaje traktować sytuację poważnie.

W „Czterech pokojach” Ted pozwala na bardziej ekspansywną grę ciałem. Postawa, krok i szybkość reakcji należą do komedii, w której obsługa gości przeradza się w serię problemów. Segment Tarantino wykorzystuje tę zawodową gotowość, by postawić bohatera przed konkretną decyzją. Boy hotelowy nie musi rozumieć całej filozofii swoich klientów, by ocenić ich ofertę.

Powrót Rotha w „Nienawistnej ósemce” łączy precyzję słowa z przyjemnością odgrywania roli w rozbudowanej obsadzie. Jego bohater musi się wyróżniać, nie zakłócając współistnienia postaci w jednym kadrze. Opanowanie może przyciągać uwagę, ale musi też pozwalać innym postaciom uczestniczyć w wymianie zdań. Aktor dozuje przesadę, zamiast utrzymywać jednakową intensywność.

Między Mr. Orangem a Mobrayem widać oczywistą ciągłość tematyczną w postaci udawanych tożsamości, ale nie ma między nimi moralnej równoważności ani automatycznego związku. Pumpkin i Ted bywają niespokojni, lecz każdy z nich reaguje na inne okoliczności. Wartość tej współpracy polega na eksplorowaniu różnic: Roth oferuje repertuar głosów i ruchów, które Tarantino stawia wobec nowych problemów, zachowując znajomość tych kreacji, ale nie zmieniając jej w obowiązek powtarzania się.

Wróć do powracających aktorów Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Aktorzy powracający w filmach Tarantino i zmieniające się role