Najwyraźniejsze powiązanie między Gainsbourgiem a Tarantinem prowadzi przez inny głos, inny język i adaptację, która powstała jeszcze przed Death Proof.
Od France Gall do April March
Związek Serge’a Gainsbourga z Death Proof prowadzi przez Laisse tomber les filles — piosenkę, którą napisał i którą France Gall wydała w 1964 roku. Kilkadziesiąt lat później April March zaadaptowała ją na język angielski pod tytułem Chick Habit. To właśnie to nagranie z 1995 roku Tarantino wykorzystuje w finale filmu. W tej historii mamy trzy odrębne wkłady: kompozycję, oryginalne wykonanie i późniejszą adaptację.
Gainsbourg nie śpiewa wersji, którą słyszymy w Death Proof. Nie uczestniczył też w zleceniu związanym z filmem, który wszedł na ekrany w 2007 roku — zmarł w 1991. Przedstawianie go jako bezpośredniego współpracownika Tarantina zniekształcałoby chronologię. Jego obecność wynika z repertuaru muzycznego, do którego reżyser sięga — to forma pośredniej współpracy, zapośredniczonej przez nagrania, prawa i nowe interpretacje.
April March to pseudonim artystyczny Elinor Blake. Jej adaptacja nie polega po prostu na wyśpiewaniu po angielsku niezmienionego francuskiego tekstu. Zmiana języka wymaga odtworzenia wyrażeń, akcentów i fraz, które da się zaśpiewać w ramach formy muzycznej. Nowy tekst i wykonanie współtworzą tożsamość Chick Habit i należy je doceniać obok kompozycji Gainsbourga.
Głos France Gall pozostaje u źródeł historii nagrania, podczas gdy głos April March wybrzmiewa w filmie. Pomylenie ich zaciera właśnie ten proces, który czyni ten wybór tak interesującym: piosenka może zachować rozpoznawalną melodię, a jednocześnie zyskać inny charakter, gdy zmieniają się wykonawczyni, język i moment kulturowy.
Popowe ostrzeżenie po przemocy
Chick Habit pojawia się, gdy finał Death Proof odwraca relację między prześladowcą a prześladowanymi kobietami. Lekki rytm i cięty charakter wykonania towarzyszą gwałtownemu zakończeniu akcji. Piosenka podtrzymuje energię finału, nie zamieniając go w uroczyste pożegnanie ani nie oferując psychologicznego wyjaśnienia tego, co się wydarzyło.
Tekst można — bez jego przytaczania — rozumieć jako ostrzeżenie skierowane do kogoś, czyje postępowanie wobec kobiet w końcu przyniesie konsekwencje. Ta myśl współgra z losem Mike’a. Związek jest na tyle wyraźny, by wywołać ironię, ale piosenka nie staje się przez to dokładnym streszczeniem fabuły. Powstała i została zaadaptowana na długo przed pojawieniem się tych postaci.
Kontrast między lekkością muzyki a surowością ostrzeżenia składa się na skuteczność piosenki. Nagranie nie musi brzmieć mrocznie, by mieć pazur. Pozorna swoboda pozwala finałowi zachować coś z atmosfery świętowania, podczas gdy widzowie przyswajają przemoc, którą właśnie zobaczyli. Znaczenie wynika z połączenia wokalnej ekspresji z konkretnym miejscem w montażu.
Zmiana języka ma też znaczenie dla odbioru. Angielska adaptacja pozwala części widzów szybciej wychwycić ton ostrzeżenia. Inni mogą reagować przede wszystkim na melodię i rytm. Żaden z tych sposobów słuchania nie zaciera francuskiego rodowodu, choć nie każdy musi go znać podczas seansu.
Konkretne powiązanie, bez przypisywania szerszej współpracy
Ten przypadek nie wystarcza, by twierdzić, że Gainsbourg skomponował zakończenia kilku filmów Tarantina. Mamy tu konkretną kompozycję, adaptację i udokumentowane wykorzystanie w filmie. Precyzyjne ustalenie tych autorstw jest bardziej użyteczne niż budowanie na podstawie jednego wyboru trwałej relacji między dwoma twórcami.
Pozwala to również uniknąć sprowadzania April March do roli przezroczystego nośnika. To jej głos, angielski tekst i brzmienie jej nagrania słyszy widz. Tarantino wybiera właśnie tę wersję spośród możliwości, jakie oferuje piosenka. Oryginalne autorstwo wyjaśnia początek tej drogi, ale nie zastępuje pracy, która doprowadziła ją do Death Proof.
Powiązanie z Gainsbourgiem pokazuje, jak kompozycja może przetrwać dzięki kolejnym artystycznym przetworzeniom, nawet jeśli nie wszyscy jej uczestnicy ze sobą współpracowali. France Gall, April March i Tarantino włączają się w tę historię w różnych momentach i pełnią odmienne funkcje. Rozpoznanie tych warstw przywraca Chick Habit jej własną historię, obok pamiętnego miejsca, jakie zajmuje na końcu filmu.
Wróć do przewodnika po muzycznych współpracownikach Tarantina.
Zobacz wszystkie artykuły w Kompozytorzy i współpracownicy muzyczni Tarantino
