Dzieciństwo Tarantino: od Knoxville po kina Los Angeles

Zanim pojawiła się wypożyczalnia wideo i pierwsze scenariusze, było dzieciństwo, w którym filmy oglądało się wspólnie z dorosłymi. Tarantino wracał do tych doświadczeń, opowiadając o tym, jak nauczył się patrzeć.

Początek poprzedzający legendę wypożyczalni wideo

Quentin Tarantino urodził się w Knoxville w 1963 roku, a po przeprowadzce do Kalifornii w dzieciństwie dorastał w okolicach Los Angeles. Te dwa miejsca odgrywają w jego biografii różne role: jedno oznacza miejsce urodzenia, drugie zaś — dużą część otoczenia, w którym kształtował się jako widz. Późniejsza znajomość ulic, samochodów i kin Los Angeles nie pojawiła się nagle, gdy zaczął pracować w filmie.

Jego matka, Connie, znana także pod nazwiskiem Zastoupil, zajmuje ważne miejsce w jego publicznych wspomnieniach. W wywiadzie dla Hot Press z 2007 roku jej obecność opisywano jako codzienny wpływ kulturowy, związany zarówno z czytaniem, jak i wyjściami do kina. To szerszy obraz niż opowieść o dziecku, które odkrywa filmy całkiem samotnie. Byli dorośli, którzy wybierali seanse, towarzyszyli mu i dzielili z nim te doświadczenia, choć nie mogli przewidzieć, co zapamięta po upływie dziesięcioleci.

Czytanie pozwala dostrzec różnicę w stosunku do biografii zbudowanej wyłącznie wokół ekranów. Słuchając opowieści, można podążać za głosem, wyobrażać sobie miejsca i czekać na rozwój wydarzeń, nie otrzymując gotowego obrazu. Wyjście do kina dodaje do tego obecność innych ludzi, dźwięki i ich reakcje. To doświadczenia powiązane ze sobą, ale żadne z nich samo w sobie nie wyjaśnia stylu przyszłego scenarzysty. Dzieciństwo dostarcza materiału; późniejsza praca decyduje o tym, jak go wykorzystać.

Warto też oprzeć się pokusie przedstawiania każdego epizodu jako zapowiedzi nieuchronnego przeznaczenia. Wiedza, że tamten chłopiec nakręci później Pulp Fiction, kieruje naszą uwagę na jego wczesne upodobania, ale nie sprawia, że wszystkie jego wybory stają się świadomym przygotowaniem do tego filmu. Wspomnienia pozwalają odtworzyć jego relację z kinem, a nie dowieść, że kariera była przesądzona od urodzenia.

Oglądanie filmów z dorosłymi

W rozmowie dla Fresh Air, nagranej w grudniu 2012 roku i wyemitowanej w styczniu 2013 roku, Tarantino wyjaśnił, że jego matka, decydując, na co może patrzeć, rozróżniała fikcję od rzeczywistości. Wspominał także szkołę, do której uczęszczało wielu czarnoskórych kolegów, oraz wyjścia do kina z bliskimi dorosłymi z otoczenia rodziny. Jego wspomnienia o pełnych entuzjazmu widowniach i filmach eksploatacyjnych są związane z tym kontekstem społecznym, a nie tylko z katalogiem tytułów.

Obecność dorosłych ma znaczenie, ponieważ dziecko niekoniecznie odbiera film tak samo jak osoby siedzące obok. Może śledzić przygodę, nie rozumiejąc części aluzji, zauważyć śmiech, choć nie pojmuje do końca jego przyczyny, albo zapamiętać aktora, a nie konstrukcję fabuły. Podczas seansu różne informacje docierają w różnym czasie. Po latach ponowny kontakt z tym samym dziełem może ujawnić, co zostało zrozumiane, a co pozostawało poza zasięgiem.

Wspólny seans to także doświadczenie, którego nie da się sprowadzić do samej kopii filmu. Śmiech, komentarze i napięcie panujące na sali mogą zrosnąć się we wspomnieniu z konkretną sceną. W opowieściach Tarantino o pierwszych wizytach w kinie widownia odgrywa ważną rolę jako aktywny uczestnik. Nie chodzi wyłącznie o obejrzenie określonego filmu, lecz o wspólne przeżycie go z ludźmi, którzy reagowali z zaangażowaniem.

Seanse, podczas których pokazywano więcej niż jeden film, sprzyjały nieoczekiwanym porównaniom. Jeden film mógł przygotować widza na kolejny albo całkowicie z nim kontrastować. Taki sposób układania repertuaru nie musiał odpowiadać hierarchiom, które pojawiłyby się później w akademickiej historii kina. Komedia, thriller czy film eksploatacyjny mogły znaleźć się w programie tego samego popołudnia i połączyć we wspomnieniach, bo obejrzano je jeden po drugim.

To współistnienie pomaga zrozumieć późniejsze zainteresowanie filmami o bardzo różnym prestiżu. Nie dowodzi, że dzieciństwo dało mu gotową teorię gatunków. Pozwala jednak pojąć, dlaczego biografia skupiona wyłącznie na wielkich klasykach byłaby niepełna: popularne formy rozpowszechniania filmów i reakcje widowni również pojawiają się w tym, co Tarantino zdecydował się zapamiętać.

Wspomnienia nie wyjaśniają w pełni jego filmów

Historie o Connie często służą do wyjaśniania obecności silnych kobiet w jego filmach. To skojarzenie może być interesujące, ale nie uprawnia do uznawania Jackie Brown czy Beatrix Kiddo za zakamuflowane portrety jego matki. Każda postać jest częścią fikcji, zależy od swoich relacji i pracy aktorki. Doświadczenia rodzinne mogą należeć do repertuaru autora, nie tworząc jednak bezpośredniej biograficznej odpowiedniości.

Podobnie jest z przemocą. Oglądanie w dzieciństwie filmów przeznaczonych dla dorosłych nie dowodzi prostego związku przyczynowego z tym wszystkim, co Tarantino później napisał. Jego dzieła różnią się konwencją, gatunkiem i kontekstem historycznym. Analiza tych różnic wymaga przyjrzenia się konkretnym scenom. Anegdota z dzieciństwa pozwala poznać jego wspomnienia o kształtowaniu się jako widz; nie zastępuje krytycznej analizy decyzji podjętych podczas produkcji filmu przez dorosłego twórcę.

Rozróżnienie między wspomnieniem a dokumentem pozwala też uniknąć fałszywej precyzji. Wywiady przywołują wrażenia i wydarzenia z perspektywy późniejszych etapów kariery. Datę urodzenia można zweryfikować inaczej niż emocje przeżywane podczas seansu. Oddzielenie tych dwóch rodzajów informacji nie umniejsza wartości osobistej opowieści: pozwala wysłuchać tego, co ma do zaoferowania, bez wymagania od niej dokładności, której nie obiecuje.

Dzieciństwo Tarantino jawi się więc jako okres wczesnego dostępu do różnorodnych opowieści i kontaktu z dorosłą publicznością. Connie i inne osoby z jego otoczenia umożliwiły mu przeżycia, które uważa za ważne. Najbardziej konkretnym elementem tego kształtowania nie jest lista obowiązkowych inspiracji, lecz praktyka: chodzić na seanse, słuchać, obserwować reakcje i wracać myślami do tego, co się zobaczyło. Zanim został twórcą, nauczył się, że film to także coś, co dzieje się między ekranem a zgromadzonymi przed nim ludźmi.

Czytaj dalej: pochodzenie i wykształcenie Tarantino.

Zobacz wszystkie artykuły w Początki Tarantino: aktorstwo, wypożyczalnia kaset i pierwsze plany filmowe