Muzyczne zagrożenie w Nienawistnej ósemce ma rozpoznawalny ciężar. Efekt ten wynika z połączenia barw i uporczywego rytmu, a nie z obecności jednego niskiego instrumentu.
Kontrabas i kontrafagot to nie to samo
Opisując instrumentację Nienawistnej ósemki, trzeba odróżnić instrumenty należące do podobnego niskiego rejestru, ale wytwarzające odmienne brzmienie. Kontrabas należy do rodziny instrumentów smyczkowych. Kontrafagot jest instrumentem dętym drewnianym, spokrewnionym z fagotem. Pomylenie ich prowadzi do błędnego utożsamienia instrumentu na podstawie samej wysokości dźwięku.
Analizy utworu L’ultima diligenza di Red Rock podkreślają rolę fagotu, kontrafagotu i tuby, a także smyczków i perkusji. Nie chodzi tu po prostu o dodanie bardzo niskiego akompaniamentu pod bohaterską melodię. Niskie barwy współtworzą charakter samego motywu, który jest uporczywy, szorstki i daleki od poczucia triumfalnego finału.
Tuba wprowadza kolejne rozróżnienie: to instrument dęty blaszany. Obecność kilku niskich rejestrów nie oznacza, że cały ciężar brzmienia pochodzi z instrumentów dętych drewnianych. Orkiestra może zbudować wspólną masę brzmieniową z różnych źródeł, a jednocześnie pozwolić słuchaczowi rozpoznać między nimi kontrasty. Ta różnorodność jest ważna, by powtórzenie nie zmieniło się w jednolitą płaszczyznę dźwięku.
Napięcie zależy również od tego, jak powraca motyw
Niski dźwięk może brzmieć ciepło, komicznie lub złowieszczo, zależnie od kontekstu. W tej partyturze poczucie zagrożenia nie wynika wyłącznie z wysokości dźwięków. Do wrażenia, że ruch skrywa niewyzwolone napięcie, przyczyniają się uporczywość figur, sposób nakładania się kolejnych warstw oraz ich relacja z bardziej dobitnymi atakami.
Powtórzenie daje słuchaczowi coś rozpoznawalnego, ale niekoniecznie kojącego. Pozwala przewidzieć kolejny krok, a jednocześnie może wywołać poczucie, że nie ma wyjścia z tego schematu. To połączenie pasuje do filmu, w którym bohaterowie muszą pozostawać wśród osób, którym nie ufają. Muzyka posuwa się naprzód, nie obiecując wolności.
Smyczki wnoszą kontrasty artykulacyjne i różnicują gęstość brzmienia. Nie należy sprowadzać całej ich roli do długich, podtrzymywanych dźwięków ani przypisywać tego samego zabiegu każdej kompozycji. W niektórych fragmentach mogą przedłużać napięcie, w innych wprowadzać ataki lub ruch. Pełny opis techniczny wymagałby analizy partytury każdego cue, ale różnorodność funkcji nie pozwala traktować sekcji smyczkowej jako jednolitego tła.
Odmienność od niektórych wcześniejszych westernów Morricone również zmienia oczekiwania. Widz może spodziewać się rozległej melodii kojarzonej z krajobrazem, a zamiast tego usłyszeć język bliższy intrydze. Nie oznacza to, że kompozytor przestał pisać muzykę do westernu. Oznacza, że odpowiada ona rodzajowi konfliktu w tym filmie, w którym główne zagrożenie wynika ze wspólnego przebywania bohaterów i skrywanych tajemnic.
Katalog wydawniczy głównego dzieła potwierdza rozbudowany skład z chórem, instrumentami dętymi drewnianymi i blaszanymi, perkusją, syntezatorem oraz smyczkami. Ta różnorodność przestrzega przed sprowadzaniem całej partytury do pary instrumentów. Niskie brzmienie jest częścią orkiestry, która potrafi zmieniać gęstość i barwę, a nie wynikiem ograniczonych środków.
Od krajobrazu do ciał bohaterów
Niski rejestr może nadać ciężar podróży dyliżansu, a potem zachować go, gdy akcja przenosi się do sklepu z galanterią. Ta ciągłość sprawia, że plener i wnętrze składają się na to samo zagrożenie. Muzyka nie musi dosłownie opisywać śniegu, by przypominać, że podróż nie zakończyła się w bezpiecznym miejscu.
Fakturę brzmieniową można też odczuwać fizycznie. Ataki, oddechy i wibracje instrumentów tworzą obecność odmienną od eterycznej linii unoszącej się wysoko ponad akcją. Takie wrażenie bliskości można odczytać w odniesieniu do bohaterów, którzy jedzą, piją, drżą i krwawią. To interpretacja efektu dźwiękowego, a nie twierdzenie, że każdy instrument reprezentuje konkretny organ lub postać.
Praca Ennia Morricone z Tarantino nie ogranicza się do potwierdzania tonu, który już sugerują obrazy. Muzyka może wzbudzić podejrzenie, zanim dialog pozwoli je nazwać, albo podtrzymywać je, gdy mieszkańcy kryjówki próbują zachowywać się normalnie. Jej względna autonomia poszerza emocjonalny wymiar sceny, nie dostarczając przy tym koniecznie faktów o winowajcy.
Warto też odróżnić brzmienie albumu od miksu filmowego. W odizolowanym nagraniu pewne szczegóły mogą być lepiej słyszalne niż wtedy, gdy współbrzmią z głosami, wiatrem lub strzałami. Rola muzyki w filmie zależy od tego, jak rozłożono te elementy. Wrażenia wyniesione z odsłuchu płyty nie uprawniają do stwierdzenia, że ten sam instrument dominuje w każdym ujęciu, w którym pojawia się dany materiał.
Partytura Nienawistnej ósemki zawdzięcza część swojej tożsamości temu, że niski rejestr staje się w niej aktywnym głosem. Fagot, kontrafagot, instrumenty dęte blaszane, smyczki i perkusja nie są listą symbolicznych odpowiedników. Tworzą relacje ciężaru i ruchu, przez które trudno odpocząć przy samym obrazie. Precyzyjny opis polega na rozpoznaniu tego połączenia, a szczegóły dotyczące metrum, składu lub techniki wykonawczej należy pozostawić dokumentacji, która rzeczywiście je potwierdza.
Wróć do przewodnika po Nienawistnej ósemce.
Zobacz wszystkie artykuły w Nienawistna ósemka: intryga i nieufność pod śniegiem
